
ഈ അധ്യായത്തിൽ മാർകണ്ഡേയൻ രാജാവിനോട് മഹീപാല തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും അനുഷ്ഠാനവിധിയും ഉപദേശിക്കുന്നു. നർമദാതീരത്തിലെ ഈ തീർത്ഥം അത്യന്തം മനോഹരവും സൗഭാഗ്യദായകവുമാണെന്ന് പറയുന്നു; സ്ത്രീ–പുരുഷന്മാർക്കൊക്കെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ദുര്ഭാഗ്യബാധിതർക്കും ഇത് ഹിതകരം. ഇവിടെ ഉമാ–രുദ്രരുടെ ലക്ഷ്യപൂർവമായ ആരാധന നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രിയനിയമനത്തോടെ ശീലാചരണം, തൃതീയ തിഥിയിലെ ഉപവാസം, യോഗ്യനായ ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികളെ ഭക്തിയോടെ ക്ഷണിക്കൽ എന്നിവയോടെ। അതിഥിസത്കാരത്തിൽ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, മാലകൾ, സുഗന്ധവസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി പായസവും കൃസരയും (ഖിച്ചടി)കൊണ്ട് ഭോജനമൊരുക്കി, തുടർന്ന് പ്രദക്ഷിണ ചെയ്ത് മഹാദേവൻ ഗൗരിയോടുകൂടെ പ്രസന്നനാകട്ടെ, അവിയോഗം (വിയോഗമില്ലായ്മ) ലഭിക്കട്ടെ എന്ന ഭക്തിവാക്യം ഉച്ചരിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു. ഈ വിധി അവഗണിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യം, ദുഃഖം, ജന്മാന്തരങ്ങളിലേക്കും നീളുന്ന വന്ധ്യത മുതലായ ദുര്ഭാഗ്യം വർധിക്കും; ജ്യേഷ്ഠ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ തൃതീയയിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ശരിയായി ചെയ്താൽ പാപനാശവും ദാനങ്ങളാൽ പുണ്യവർദ്ധനവും ലഭിക്കും। ബ്രാഹ്മണിയെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ഗൗരി–ശിവസ്വരൂപങ്ങളായി കരുതി പൂജിക്കുക, സിന്ദൂര–കുങ്കുമാദി മംഗളദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കുക, ആഭരണങ്ങൾ, ധാന്യം, അന്നം തുടങ്ങിയ ദാനങ്ങൾ നൽകുക എന്നും പറയുന്നു. ഫലശ്രുതിയിൽ പുണ്യം ബഹുഗുണമാകുക, ശങ്കരാനുകൂലമായ ഉത്തമഭോഗം, സമൃദ്ധ സൗഭാഗ്യം, സന്താനമില്ലാത്തവർക്ക് പുത്രലാഭം, ദരിദ്രർക്കു ധനലാഭം, നർമദയിലെ ഈ തീർത്ഥം ആഗ്രഹപൂർത്തിസ്ഥലമാണെന്നുമാണ് നിഗമനം।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थं परमशोभनम् । सौभाग्यकरणं दिव्यं नरनारीमनोरमम्
ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അനന്തരം, ഹേ മഹീപാല, അത്യന്തം ശോഭനമായ ഒരു തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം; അത് ദിവ്യവും സൗഭാഗ്യം നൽകുന്നതും നരനാരികൾക്ക് മനോഹരവുമാണ്।
Verse 2
तत्र या दुर्भगा नारी नरो वा नृपसत्तम । स्नात्वार्चयेदुमारुद्रौ सौभाग्यं तस्य जायते
ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! അവിടെ ദുർഭാഗ്യബാധിതയായ സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ സ്നാനം ചെയ്ത് ഉമാ‑രുദ്രന്മാരെ ആരാധിച്ചാൽ അവനു/അവൾക്കു സൗഭാഗ്യം ഉദിക്കുന്നു.
Verse 3
तृतीयायामहोरात्रं सोपवासो जितेन्द्रियः । निमन्त्रयेद्द्विजं भक्त्या सपत्नीकं सुरूपिणम्
മൂന്നാം പ്രഹരത്തിൽ ഒരു അഹോരാത്രം ഉപവാസത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയസംയമനത്തോടെ, ഭക്തിയോടെ സുന്ദരനായ ബ്രാഹ്മണനെ ഭാര്യാസഹിതം ക്ഷണിക്കണം.
Verse 4
गन्धमाल्यैरलंकृत्य वस्त्रधूपादिवासितम् । भोजयेत्पायसान्नेन कृसरेणाथ भक्तितः
ഗന്ധവും മാല്യവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, ധൂപാദികളാൽ സുഗന്ധിതമായ വസ്ത്രങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, ഭക്തിയോടെ പായസാന്നവും കൃസരയും നൽകി ഭോജനമൊരുക്കണം.
Verse 5
भोजयित्वा यथान्यायं प्रदक्षिणमुदाहरेत् । प्रीयतां मे महादेवः सपत्नीको वृषध्वजः
വിധിപ്രകാരം ഭോജനമൊരുക്കി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ ജപിക്കണം—“പത്നീസഹിത വൃഷധ്വജ മഹാദേവൻ എനിക്കു പ്രസന്നനാകട്ടെ.”
Verse 6
यथा ते देवदेवेश न वियोगः कदाचन । ममापि करुणां कृत्वा तथास्त्विति विचिन्तयेत्
“ഹേ ദേവദേവേശാ! നിങ്ങള്ക്ക് ഒരിക്കലും വിരഹമില്ലാത്തതുപോലെ, എനിക്കുമേൽ കരുണ ചെയ്ത് അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ”—എന്ന് മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
Verse 7
एवं कृते ततस्तस्य यत्पुण्यं समुदाहृतम् । तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि यथा देवेन भाषितम्
ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, അതിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന പുണ്യം മുഴുവനും, ദേവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും।
Verse 8
दौर्भाग्यं दुर्गतिश्चैव दारिद्र्यं शोकबन्धनम् । वन्ध्यत्वं सप्तजन्मानि जायते न युधिष्ठिर
ദുര്ഭാഗ്യം, ദുര്ഗതി, ദാരിദ്ര്യം, ശോകബന്ധനം—ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ഏഴ് ജന്മങ്ങൾ വരെ വന്ധ്യതയും സംഭവിക്കുന്നു।
Verse 9
ज्येष्ठमासे सिते पक्षे तृतीयायां विशेषतः । तत्र गत्वा तु यो भक्त्या पञ्चाग्निं साधयेत्ततः
ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പ്രത്യേകിച്ച് തൃതീയ തിഥിയിൽ, അവിടെ ചെന്നു ഭക്തിയോടെ പഞ്ചാഗ്നി സാധന ചെയ്യുന്നവൻ—
Verse 10
सोऽपि पापैरशेषैस्तु मुच्यते नात्र संशयः । गुग्गुलं दहते यस्तु द्विधा चित्तविवर्जितः
അവനും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. കൂടാതെ ചിത്തദ്വന്ദ്വമില്ലാതെ ഗുഗ്ഗുലു ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ,
Verse 11
शरीरं भेदयेद्यस्तु गौर्याश्चैव समीपतः । तस्मिन्कर्मप्रविष्टस्य उत्क्रान्तिर्जायते यदि
ഗൗരിയുടെ സമീപത്ത് ശരീരം ഭേദിച്ച് (കഠിനതപം ചെയ്ത്) ഇരിക്കുന്നവൻ; ആ കർമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കെ അവന് ഉത്ക്രാന്തി (മരണം) സംഭവിച്ചാൽ—
Verse 12
देहपाते व्रजेत्स्वर्गमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । सितरक्तैस्तथा पीतैर्वस्त्रैश्च विविधैः शुभैः
ദേഹപാതം സംഭവിക്കുമ്പോൾ അവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു. ശുഭമായ വിവിധ ശ്വേത, രക്ത, പീത വസ്ത്രങ്ങളോടെ।
Verse 13
ब्राह्मणीं ब्राह्मणं चैव पूजयित्वा यथाविधि । पुष्पैर्नानाविधैश्चैव गन्धधूपैः सुशोभनैः
വിധിപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണിയെയും ബ്രാഹ്മണനെയും പൂജിച്ച്, നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളാലും മനോഹരമായ സുഗന്ധ ഗന്ധ-ധൂപങ്ങളാലും അർച്ചിക്കണം।
Verse 14
कण्ठसूत्रकसिन्दूरैः कुङ्कुमेन विलेपयेत् । कल्पयेत स्त्रियं गौरीं ब्राह्मणं शिवरूपिणम्
കണ്ഠസൂത്രം/മാല, സിന്ദൂരം, കുങ്കുമം എന്നിവകൊണ്ട് ലേപനം ചെയ്യണം. സ്ത്രീയെ ഗൗരീരൂപമായി, ബ്രാഹ്മണനെ ശിവരൂപമായി ഭാവിക്കണം।
Verse 15
तेषां तद्रूपकं कृत्वा दानमुत्सृज्यते ततः । कङ्कणं कर्णवेष्टं च कण्ठिकां मुद्रिकां तथा
അവരുടെ സദൃശ രൂപകങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച്, തുടർന്ന് ദാനം അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു—കങ്കണം, കർണാഭരണം, കണ്ഠിക, മുദ്രിക (മോതിരം) എന്നിവയും।
Verse 16
सप्तधान्यं तथा चैव भोजनं नृपसत्तम । अन्यान्यपि च दानानि तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः
ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഏഴുതരം ധാന്യവും, ഭോജനവും, മറ്റ് ദാനങ്ങളും നൽകുന്നവൻ—
Verse 17
सर्वदानैश्च यत्पुण्यं प्राप्नुयान्नात्र संशयः । सहस्रगुणितं सर्वं नात्र कार्या विचारणा
സകല ദാനങ്ങളാൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഏതു തന്നെയോ, അത് ഇവിടെ സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കുന്നു. ഇവിടെ എല്ലാം സഹസ്രഗുണമായി വർദ്ധിക്കുന്നു; ഇതിൽ വിചാരം വേണ്ട।
Verse 18
शङ्करेण समं तस्माद्भोगं भुङ्क्ते ह्यनुत्तमम् । सौभाग्यं तस्य विपुलं जायते नात्र संशयः
അതുകൊണ്ട് അവൻ ശങ്കരനോടു സമമായ അനുത്തമ സുഖഭോഗം അനുഭവിക്കുന്നു. അവനിൽ മഹത്തായ സൗഭാഗ്യം ഉദിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 19
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात् । राजेन्द्र कामदं तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम्
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നർമദയിൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ കാമദ തീർത്ഥത്തിൽ പുത്രഹീനൻ പുത്രനെ ലഭിക്കുന്നു; ദരിദ്രൻ ധനം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 106
। अध्याय
അധ്യായം (അധ്യായ സമാപ്തി സൂചകം)।