Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Saras/pools, banks, fords, caves, mountains (as deified loci); implicitly Viśve Devāḥ as totality
Chandas: Yajus (prose)

सरो॑भ्यो धैव॒रमु॑प॒स्थाव॑राभ्यो॒ दाशं॑ वैश॒न्ताभ्यो॑ बै॒न्दं न॑ड्व॒लाभ्यः शौष्क॑लं पा॒राय॑ मार्गा॒रम॑वा॒राय॑ कै॒वर्तं॑ ती॒र्थेभ्य॑ आ॒न्दं विष॑मेभ्यो मैना॒लᳪ स्वने॑भ्य॒: पर्ण॑कं॒ गुहा॑भ्य॒: किरा॑त॒ᳪ सानु॑भ्यो॒ जम्भ॑कं॒ पर्व॑तेभ्यः किम्पूरु॒षम्

saróbhyo dhaivarám upasthā́varābhyo dāśáṃ vaiśántābhyo baindáṃ naḍvalā́bhyaḥ śauṣkálaṃ pārā́ya mārgārám avārā́ya kaivártaṃ tī́rthebhya āndáṃ víṣamebhyo maināláṃ svanébhyaḥ párṇakaṃ guhā́bhyaḥ kirātáṃ sānúbhyo jambhákam párvatebhyaḥ kimpū́ruṣam

സരോഭ്യഃ (കുളങ്ങൾ/തടാകങ്ങൾ)ക്കായി ധൈവരൻ (മത്സ്യത്തൊഴിലാളി)നെ; ഉപസ്ഥാവര പ്രദേശങ്ങൾ (ജലതീരഭൂമി)ക്കായി ദാശൻ (ജലമനുഷ്യൻ/നാവികൻ)നെ; വൈശന്തങ്ങൾ (നദിയുടെ ഒഴുക്ക്-വ്യാപ്തികൾ)ക്കായി ബൈന്ദനെ; നഡ്വലങ്ങൾ (നാളികേര/നളക്കാടുകൾ, റീഡ്-ബെഡുകൾ)ക്കായി ശൗഷ്കലൻ (ഉണക്കമത്സ്യക്കാരൻ)നെ; പാരം (അപ്പുറക്കര)ക്കായി മാർഗാരൻ (വഴികാണുന്നവൻ)നെ; അവാരം (ഇക്കര)ക്കായി കൈവർതൻ (തോണിക്കാരൻ/മത്സ്യത്തൊഴിലാളി)നെ; തീർഥങ്ങൾ (കടവ്/ഘാട്ട്)ക്കായി ആന്ദൻ (കടത്തുകാരൻ)നെ; വിഷമസ്ഥലങ്ങൾക്കായി മൈനാലനെ; സ്വനങ്ങൾ (പ്രതിധ്വനി)ക്കായി പർണകൻ (ഇലവസ്ത്രധാരി)നെ; ഗുഹകൾക്കായി കിരാതനെ; സാനുക്കൾ (കുന്നിൻ ചരിവുകൾ)ക്കായി ജംഭകനെ; പർവതങ്ങൾക്കായി കിംപുരുഷനെ നിയോഗിക്കുന്നു.

सरोभ्यः । धैवरम् । उपस्थावराभ्यः । दाशम् । वैशन्ताभ्यः । बैन्दम् । नड्वलाभ्यः । शौष्कलम् । पाराय । मार्गारम् । अवाराय । कैवर्तम् । तीर्थेभ्यः । आन्दम् । विषमेभ्यः । मैनालम् । स्वनेभ्यः । पर्णकम् । गुहाभ्यः । किरातम् । सानुभ्यः । जम्भकम् । पर्वतेभ्यः । किम्पूरुषम् ।

सरोभ्यःfrom/away from lakes
सरोभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
धैवरम्the fisherman
धैवरम्:
Karma
TypeNoun
Rootधैवर (प्रातिपदिक)
उपस्थावराभ्यःfrom the (river-)banks/shore-places
उपस्थावराभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootउपस्थावर (प्रातिपदिक)
दाशम्the Dāśa (fisher/boatman)
दाशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदाश (प्रातिपदिक)
वैशन्ताभ्यःfrom the Vaiśantā-s (a people/settlement)
वैशन्ताभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootवैशन्त (प्रातिपदिक)
बैन्दम्the Bainda (a tribesman)
बैन्दम्:
Karma
TypeNoun
Rootबैन्द (प्रातिपदिक)
नड्वलाभ्यःfrom reed-thickets/marshy places
नड्वलाभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootनड्वल (प्रातिपदिक)
शौष्कलम्the Śauṣkala (a person/tribesman)
शौष्कलम्:
Karma
TypeNoun
Rootशौष्कल (प्रातिपदिक)
पारायfor the far-shore/for crossing
पाराय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक)
मार्गारम्the Mārgāra (a person/tribesman)
मार्गारम्:
Karma
TypeNoun
Rootमार्गार (प्रातिपदिक)
अवारायfor the near-shore/for landing
अवाराय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअवार (प्रातिपदिक)
कैवर्तम्the Kaivarta (ferryman/fisherman)
कैवर्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootकैवर्त (प्रातिपदिक)
तीर्थेभ्यःfrom/away from fords
तीर्थेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
आन्दम्the Ānda (a person/tribesman)
आन्दम्:
Karma
TypeNoun
Rootआन्द (प्रातिपदिक)
विषमेभ्यःfrom uneven/rough places
विषमेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootविषम (प्रातिपदिक)
मैनालम्the Maināla (a mountaineer/tribesman)
मैनालम्:
Karma
TypeNoun
Rootमैनाल (प्रातिपदिक)
स्वनेभ्यःfrom sounds/echoing places
स्वनेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootस्वन (प्रातिपदिक)
पर्णकम्the Pārṇaka (leaf-dweller/tribesman)
पर्णकम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्णक (प्रातिपदिक)
गुहाभ्यःfrom caves
गुहाभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
किरातम्the Kirāta (mountain hunter)
किरातम्:
Karma
TypeNoun
Rootकिरात (प्रातिपदिक)
सानुभ्यःfrom mountain-ridges/slopes
सानुभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक)
जम्भकम्the Jambhaka (a person/tribesman)
जम्भकम्:
Karma
TypeNoun
Rootजम्भक (प्रातिपदिक)
पर्वतेभ्यःfrom mountains
पर्वतेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
किम्पूरुषम्the Kimpūruṣa (a mythical/foreign being/tribesman)
किम्पूरुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootकिम्पूरुष (प्रातिपदिक)
S
Saras / Sarāṃsi (pools, waters as loci)
T
Tīrthāni (fords/crossings)
P
Parvatāḥ (mountains)
G
Guhāḥ (caves)
V
Viśve Devāḥ (implicit totality)