पञ्चकृत्यलक्षणनिर्णयः (Definition of Śiva’s Five Cosmic Acts—Pañcakṛtya)

Verse 1

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । सर्गादिपंचकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो । शिव उवाच । मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्

ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ! സൃഷ്ടി മുതലായ പഞ്ചകൃത്യങ്ങളുടെ ലക്ഷണം ഞങ്ങളോട് അരുളേണം.” ശിവൻ പറഞ്ഞു—“കരുണയാൽ, എന്റെ ദിവ്യകൃത്യങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ഈ ഗുഹ്യബോധം നിങ്ങളിരുവരോടും ഞാൻ പറയുന്നു.”

Verse 2

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोऽप्यनुग्रहः । पंचैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ

സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം, തിരോഭാവം (ആവരണം) 그리고 അനുഗ്രഹം—ഇവ അഞ്ചും ജഗത്തിനെ സംബന്ധിച്ച എന്റെ കൃത്യങ്ങളാണ്; ഞാൻ അജനും അച്യുതനും, ഇവ നിത്യസിദ്ധമാണ്.

Verse 3

सर्गः संसारसंरंभस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता । संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः

സർഗം എന്നത് സംസാരത്തിന്റെ പ്രാദുർഭാവം; അതിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ തന്നെയാണ് സ്ഥിതി (പാലനം) എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. സംഹാരം ആ പ്രകട ലോകത്തിന്റെ മർദനം/സങ്കോചം; തിരോഭാവം അതിന്റെ ആവരണം—പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞുപോകൽ.

Verse 4

तन्मोक्षोऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पंचकम् । कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिंबवत्

അതേ (അവസാന) കൃത്യം മോക്ഷം—എന്റെ അനുഗ്രഹം. ഇങ്ങനെ ഇതാണ് എന്റെ പഞ്ചകൃത്യം. മറ്റൊരു ശക്തി ഗോപുരത്തിന്റെ പ്രതിബിംബംപോലെ മൗനമായി അതിനെ മാത്രം വഹിക്കുന്നു; സ്വയം കർത്താവല്ല.

Verse 5

सर्गादि यच्चतुष्कृत्यं संसारपरिजृंभणम् । पंचमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्

സൃഷ്ടി മുതലായ നാലുവിധ പ്രവർത്തികൾ, അവയാൽ സംസാരവ്യാപ്തി വിരിയുന്നു; അഞ്ചാമത്തേതു തീർച്ചയായും മോക്ഷഹേതു—എന്നിൽ നിത്യം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുക.

Verse 6

तदिदं पंचभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः । सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा

ഈ തത്ത്വം എന്റെ ഭക്തർ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളിൽ കാണുന്നു—ഭൂമിയിൽ സൃഷ്ടി, ജലത്തിൽ സ്ഥിതി (പാലനം), അഗ്നിയിൽ സംഹാരവും.

Verse 7

तिरोभावोऽनिले तद्वदनुग्रह इहाम्बरे । सृज्यते धरया सर्वमद्भिः सर्वं प्रवर्द्धते

വായുതത്ത്വത്തിൽ തിരോഭാവശക്തി (മറവ്) ദൃശ്യമാണ്; അതുപോലെ ആകാശതത്ത്വത്തിൽ അനുഗ്രഹശക്തി (കൃപ) ദൃശ്യമാണ്. ഭൂമിയാൽ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ജലത്താൽ എല്ലാം പോഷിതമായി പുഷ്ടിപ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते । व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः

അഗ്നിയുടെ തേജസ്സാൽ എല്ലാം ചൂടേറ്റ് പാകമാകുന്നു; വായുവാൽ എല്ലാം ഒഴുകി ചലിക്കുന്നു; വ്യോമം എല്ലാറ്റിനും ആശ്രയം നൽകി ധരിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനികൾ ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 9

पंचकृत्यमिदं वोढुं ममास्ति मुखपंचकम् । चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पंचमं मुखम्

ഈ പഞ്ചകൃത്യം വഹിക്കുവാൻ എനിക്ക് അഞ്ചു മുഖങ്ങളുണ്ട്. നാലു മുഖങ്ങൾ നാലു ദിക്കുകളിലേക്കും, അവയുടെ മദ്ധ്യേ അഞ്ചാമത്തെ മുഖം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां दशमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ വിദ്യേശ്വരസംഹിതയിൽ പത്താം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 11

तथा रुद्र महेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम् । अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते

അതുപോലെ രുദ്രനും മഹേശനും ഒഴികെ ‘അനുഗ്രഹം’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ പരമ ദ്വിവിധ ദിവ്യകർമ്മം ആരാലും ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 12

तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम् । न तद्रुद्र महेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्

ആ പൗരാണിക കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം നിങ്ങൾ ഇരുവർക്കും കാലപ്രവാഹത്തിൽ മറന്നുപോയിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ രുദ്രനും മഹേശനും അത്തരം കർമ്മം ഒന്നും ഒരിക്കലും മറക്കുകയില്ല.

Verse 13

रूपे वेशे च कृत्ये च वाहने चासने तथा । आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्

രൂപത്തിലും വേഷത്തിലും കൃത്യങ്ങളിലും വാഹനത്തിലും ആസനത്തിലും, ആയുധാദികളിലും പോലും—അവന്റെ നിമിത്തം ഞങ്ങൾ എന്റെ സാദൃശ്യമുള്ള സമത്വം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 14

मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम् । मज्ज्ञाने सति नैवं स्यान्मानं रूपे महेशवत्

പ്രിയ വത്സങ്ങളേ, എന്നെ ധ്യാനിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങളിൽ ഈ മോഹം വന്നത്. എന്റെ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, രൂപത്തെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ അഹങ്കാരം ഉണ്ടാകില്ലായിരുന്നു—താനേ മഹേശ്വരൻ എന്നപോലെ.

Verse 15

तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मंत्रमओंकारनामकम् । इतः परं प्रजपतं मामकं मानभंजनम्

അതുകൊണ്ട് എന്റെ ജ്ഞാനസിദ്ധിക്കായി ഇനി മുതൽ ‘ഓംകാര’ എന്ന നാമമുള്ള മന്ത്രം—എന്റെ സ്വന്തം മന്ത്രം—ജപിക്കുവിൻ; അത് അഹങ്കാരത്തെ ഭഞ്ജിക്കുന്നതാണ്.

Verse 16

उपादिशं निजं मंत्रमओंकारमुरुमंगलम् । ओंकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः

ഞാൻ അവനോട് എന്റെ സ്വന്തം മന്ത്രമായ—പരമമംഗളകരമായ ഓംകാരത്തെ—ഉപദേശിച്ചു. ആ ഓംകാരം എന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ആദ്യം ജനിച്ചു, എന്നെ സംബന്ധിച്ച തത്ത്വജ്ഞാനത്തിന്റെ ആദി പ്രബോധകനായി.

Verse 17

वाचकोऽयमहं वाच्यो मंत्रोऽयं हि मदात्मकः । तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत्

ജപിക്കുന്നവൻ ഞാനേ; ജപ്യനും (വാച്യനും) ഞാനേ; ഈ മന്ത്രം സത്യത്തിൽ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമാണ്. അതിനാൽ ഇതിന്റെ നിത്യാനുസ്മരണം യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്നെ അനുസ്മരിക്കുന്നതാകുന്നു.

Verse 18

अकार उत्तरात्पूर्वमुकारः पश्चिमाननात् । मकारो दक्षिणमुखाद्बिंदुः प्राण्मुखतस्तथा

‘അ’ അക്ഷരം ഉത്തരദിക്കിൽ നിന്ന് കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ധ്യാനിക്കണം; ‘ഉ’ പടിഞ്ഞാറുമുഖത്തിൽ നിന്ന്; ‘മ’ തെക്കുമുഖത്തിൽ നിന്ന്; അതുപോലെ ബിന്ദു (ഓം-ന്റെ നാസിക്യബിന്ദു) കിഴക്കുമുഖത്തിൽ നിന്ന്. ഇങ്ങനെ ലിംഗത്തിന്റെ ദിക്കുമുഖങ്ങളിൽ പ്രണവധ്യാനം ചെയ്യണം.

Verse 19

नादो मध्यमुखादेवं पंचधाऽसौ विजृंभितः । एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरो भवेत्

മധ്യമുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ നാദം അഞ്ചുവിധമായി വിരിയുന്നു. പിന്നെ അത് വീണ്ടും ഏകീഭവിക്കുമ്പോൾ, അതേ ‘ഓം’ എന്ന ഏകാക്ഷരം അക്ഷയമാകുന്നു.

Verse 20

नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम् । व्याप्तमेतेन मंत्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः

നാമരൂപാത്മകമായ എല്ലാം—വേദരൂപമായ ഇരുകുലങ്ങൾ (ശബ്ദവും അർത്ഥവും) ഉൾപ്പെടെ—ഈ മന്ത്രത്തിൽ വ്യാപ്തമാണ്; ഇത് ശിവ-ശക്തികളുടെ ബോധകമാണ്.

Verse 21

अस्मात्पंचाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्यतत् । आकारादिक्रमेणैव नकारादियथाक्रमम्

ഇതിൽ നിന്നാണ് പഞ്ചാക്ഷരീ മന്ത്രം ഉദ്ഭവിച്ചത്; അത് സർവ്വ തത്ത്വങ്ങളുടെ സത്യം ബോധിപ്പിക്കുന്നു. അതിനെ ശരിയായ ക്രമത്തിൽ ഗ്രഹിക്കണം—ആദ്യം ‘ആ’ മുതൽ, പിന്നെ മന്ത്രാക്ഷരപരമ്പരയിൽ ‘ന’ മുതൽ യഥാക്രമം।

Verse 22

अस्मात्पंचाक्षराज्जाता मातृकाः पंचभेदतः । तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गाय त्रिरेव हि

ഈ പഞ്ചാക്ഷരിയിൽ നിന്ന് അഞ്ചു ഭേദങ്ങളായി മാതൃകാ വർണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതേ പവിത്ര സ്രോതസ്സിൽ നിന്ന് ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു പ്രവഹിച്ച ത്രിപദ ഗായത്രിയും ജനിച്ചു—മൂന്നു പാദങ്ങളുള്ളതേ.

Verse 23

वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मंत्रकोटयः । तत्तन्मंत्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्

അവനിൽ നിന്നുതന്നെ സമസ്ത വേദവും ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്നുതന്നെ കോടിക്കണക്കിന് മന്ത്രങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു. ഏത് മന്ത്രം ഏത് സിദ്ധി നൽകുന്നുവോ, അത് അതേ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സിദ്ധമാകുന്നു; ഈ മന്ത്രസാധനയിൽ നിന്ന് സർവ്വസിദ്ധിയും സംഭവിക്കും।

Verse 24

अनेन मंत्रकंदेन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति । सकला मंत्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः

ഈ മന്ത്രകന്ദം (മന്ത്രത്തിന്റെ മൂലസാരം) കൊണ്ടു ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും സിദ്ധിക്കുന്നു. സകല മന്ത്രരാജങ്ങളും മംഗളകരം; അവ നേരിട്ട് ഭോഗം നൽകുന്നവയാണ്.

Verse 25

नंदिकेश्वर उवाच । पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मंत्रं च समादिशत्परम् । निधाय तच्छीर्ष्णि करांबुजं शनैरुदण्मुखं संस्थितयोः सहांबिकः

നന്ദികേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—പിന്നെയും ഗുരു അവരിരുവരുടെയും ഇടയിൽ തിരഃപടം (തിരശ്ശീല) ഒരുക്കി പരമമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചു. അവരുടെ ശിരസ്സിൽ തന്റെ പദ്മഹസ്തം മൃദുവായി വെച്ച്, അംബികാസഹിതം അവരെ ഉത്തരമുഖമായി നിർത്തി.

Verse 26

त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मंत्रं यंत्रतंत्रोक्तिपूर्वकम् । शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समर्पयत्

മന്ത്രം മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിച്ച്, യന്ത്ര-തന്ത്രോക്ത വിധിപ്രകാരം അത് വിധിവതമായി ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ആ രണ്ടു ശിഷ്യരെയും തന്റെ വലതുവശത്ത് നിർത്തി, താനും ആത്മസമർപ്പണം ചെയ്തു.

Verse 27

प्रबद्धहस्तौ किल तौ तदंतिके तमेव देवं जगतुर्जगद्गुरुम्

അവർ ഇരുവരും കൈകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ അവന്റെ സമീപത്ത് ചെന്നു, ലോകത്തിന്റെ ദേവനും ജഗദ്ഗുരുവുമായ ആ പരമേശ്വരനേ വന്ദിച്ചു।

Verse 28

ब्रह्माच्युतावूचतुः । नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे । नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने

ബ്രഹ്മാവും അച്യുതനും പറഞ്ഞു—നിഷ്കലരൂപനേ, നമസ്കാരം; നിഷ്കലതേജസ്സേ, നമസ്കാരം. സകലത്തിന്റെ നാഥനേ, നമസ്കാരം; സകലാത്മനേ, നമസ്കാരം.

Verse 29

नमः प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिंगिने । नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पंचमुखायते

പ്രണവം (ഓം) കൊണ്ട് വാച്യനായ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം; പ്രണവലിംഗസ്വരൂപനു നമസ്കാരം. സൃഷ്ട്യാദികളുടെ കര്‍ത്താവിന് നമസ്കാരം; ഹേ പഞ്ചമുഖാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 30

पंचब्रह्मस्वरूपाय पंच कृत्यायते नमः । आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनंतगुणशक्तये

പഞ്ചബ്രഹ്മസ്വരൂപനും പഞ്ചകൃത്യങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാതാവുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ പരമാത്മാ, ഹേ പരബ്രഹ്മാ, അനന്ത ഗുണശക്തിയാൽ യുക്തനായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 31

सकलाकलरूपाय शंभवे गुरवे नमः । इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश्च नेमतुः

സകലവും നിഷ്കലവും ആയ സ്വഭാവമുള്ള ഗുരുസ്വരൂപ ശംഭുവിന് നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ പദ്യങ്ങളാൽ ഗുരുവിനെ സ്തുതിച്ച് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 32

ईश्वर उवाच । वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम् । जपतं प्रणवं मंत्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പ്രിയ പുത്രന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് സർവ്വതത്ത്വവും പറഞ്ഞും കാണിച്ചും കഴിഞ്ഞു. ഇനി ദേവി നിർദ്ദേശിച്ച, എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമായ പ്രണവമന്ത്രം ‘ഓം’ ജപിക്കുവിൻ.

Verse 33

ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम् । आद्रा र्यां च चतुर्दश्यां तज्जाप्यं त्वक्षयं भवेत्

ജ്ഞാനവും ദൃഢമായ ഭാഗ്യവും എല്ലാം ശാശ്വതമാകുന്നു. ആർദ്രാ നക്ഷത്രമുള്ള ചതുര്ദശിയിൽ ആ മന്ത്രം ജപിച്ചാൽ അതിന്റെ പുണ്യം അക്ഷയമാകും.

Verse 34

सूर्यगत्या महाद्रा र्यामेकं कोटिगुणं भवेत् । मृगशीर्षांतिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा

സൂര്യഗതിയുടെ മാനപ്രകാരം മഹത്തായ കാലവിഭാഗക്രമത്തിൽ ഒരു അളവ് കോടിഗുണമായി വർധിക്കുന്നു. മൃഗശീർഷത്തിന്റെ അന്തിമഭാഗം എന്നും, അതുപോലെ പുനർവസുവിന്റെ ആദിഭാഗവും എന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 35

आद्रा र्समः सदा ज्ञेयः पूजाहोमादितर्पणे । दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसंगवकालयोः

പൂജ, ഹോമാദി, തർപ്പണം എന്നിവയ്ക്കായി എപ്പോഴും ആർദ്ര-സമ (ശീതളവും ഈർപ്പമുള്ളതുമായ) കാലം യോജ്യമെന്ന് അറിയണം. എന്നാൽ ശിവദർശനത്തിന് പ്രഭാതത്തിൽ—പ്രാതഃയും സംഗവകാലവും—ശുഭമാണ്।

Verse 36

चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत् । प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते

നിശീഥം (അർദ്ധരാത്രി) വരെ വ്യാപിക്കുന്ന ചതുര്ദശിയെയാണ് ആചരിക്കേണ്ടത്. കൂടാതെ പ്രദോഷകാലത്തിലും വ്യാപിച്ച്, പരയുക്ത (കൂടുതൽ ഫലപ്രദ) അവസ്ഥയോടുകൂടിയ ചതുര്ദശി പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 37

लिंगं बेरं च मेतुल्यं यजतां लिंगमुत्तमम् । तस्माल्लिंगं परं पूज्यं बेरादपि मुमुक्षुभिः

എനിക്ക് ലിംഗവും ബേരവും (പ്രതിഷ്ഠിത വിഗ്രഹം) രണ്ടും ഉപാസ്യമാണ്; എന്നാൽ ഉപാസകർക്ക് ലിംഗപൂജയാണ് ശ്രേഷ്ഠം. അതിനാൽ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ബേരയെക്കാൾ ലിംഗം തന്നെ പരമപൂജ്യം.

Verse 38

लिंगमओंकारमंत्रेण बेरं पंचाक्षरेण तु । स्वयमेव हि सद्द्रव्यैः प्रतिष्ठाप्यं परैरपि

ലിംഗത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ ഓംകാരമന്ത്രത്താൽ, ബേരത്തിന്റെ (വിഗ്രഹത്തിന്റെ) പ്രതിഷ്ഠ പഞ്ചാക്ഷരിയാൽ ചെയ്യണം. ശുദ്ധമായ സദ്രവ്യങ്ങളാൽ—സ്വയം ചെയ്താലും മറ്റുള്ളവരാൽ ചെയ്താലും—പ്രതിഷ്ഠ നിർബന്ധമായി നടത്തണം.

Verse 39

पूजयेदुपचारैश्च मत्पदं सुलभं भवेत् । इति शास्य तथा शिष्यौ तत्रैवांऽतर्हितः शिवः

‘വിധിപൂർവ്വം ഉപചാരങ്ങളോടെ പൂജിച്ചാൽ എന്റെ പദം (മോക്ഷധാമം) എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും.’ ഇങ്ങനെ രണ്ടു ശിഷ്യരെ ഉപദേശിച്ച് ശിവൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।