Śiva’s Freedom from Bondage and His Cosmic Support (शिवस्य अबन्धत्वं तथा सर्वाधिष्ठानत्वम्)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । नशिवस्याणवो बंधः कार्यो मायेय एव वा । प्राकृतो वाथ बोद्धा वा ह्यहंकारात्मकस्तथा

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ശിവനു യാതൊരു ബന്ധനവും ഇല്ല: ആണവബന്ധനമല്ല, കർമ്മജന്യബന്ധനമല്ല, മായാജന്യബന്ധനമല്ല. പ്രാകൃതബന്ധനമോ ‘ബോദ്ധാ’ (പരിമിത ജ്ഞാതാവ്) ബന്ധനമോയും അല്ല; കാരണം ബന്ധനം അഹങ്കാരാത്മകമാണ്, അത് അവനിൽ ഇല്ല।

Verse 2

नैवास्य मानसो बंधो न चैत्तो नेंद्रियात्मकः । न च तन्मात्रबंधो ऽपि भूतबंधो न कश्चन

അവനു മനസ്സിന്റെ ബന്ധനമില്ല, ചിത്തത്തിന്റെ ബന്ധനമില്ല, ഇന്ദ്രിയബന്ധനമില്ല. തന്മാത്രകളാൽ പോലും ബന്ധനമില്ല; ഭൂതങ്ങളാൽ (സ്ഥൂലതത്ത്വങ്ങളാൽ) യാതൊരു ബന്ധനവും ഇല്ല।

Verse 3

न च कालः कला चैव न विद्या नियतिस्तथा । न रागो न च विद्वेषः शंभोरमिततेजसः

അപരിമിത തേജസ്സുള്ള ശംഭുവിന് കാലവും ഇല്ല, പരിധിയാക്കുന്ന കല/അംശവും ഇല്ല; ബന്ധിതമായ വിദ്യയും ഇല്ല, നിയതിയും ഇല്ല. അവനിൽ രാഗവും ഇല്ല, ദ്വേഷവും ഇല്ല.

Verse 4

न चास्त्यभिनिवेशो ऽस्य कुशला ऽकुशलान्यपि । कर्माणि तद्विपाकश्च सुखदुःखे च तत्फले

അവനിൽ ആസക്തിയോ ദൃഢബന്ധമോ ഇല്ല. അവനോട് പുണ്യ‑പാപകർമ്മങ്ങളും അവയുടെ വിപാകവും ബന്ധനം വരുത്തുന്നില്ല; ഫലമായ സുഖ‑ദുഃഖങ്ങളും അവനെ നിർബന്ധിക്കുന്നില്ല, കാരണം അവൻ ഈശ്വരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ്.

Verse 5

आशयैर्नापि संबन्धः संस्कारैः कर्मणामपि । भोगैश्च भोगसंस्कारैः कालत्रितयगोचरैः

അവനോട് ആശയങ്ങൾ (അന്തര്നിഹിത വാസനകൾ)ക്കും ബന്ധമില്ല; കർമങ്ങളുടെ സംസ്കാരങ്ങൾക്കും ബന്ധമില്ല. ഭോഗങ്ങളും ഭോഗജന്യ സംസ്കാരങ്ങളും—ഭൂത‑വർത്തമാന‑ഭാവി എന്ന ത്രികാലപരിധിയിലുള്ളവ—അവയോടും അവന് ബന്ധമില്ല.

Verse 6

न तस्य कारणं कर्ता नादिरंतस्तथांतरम् । न कर्म करणं वापि नाकार्यं कार्यमेव च

അവനു കാരണം ഇല്ല, കർത്താവും ഇല്ല. അവനു ആദി‑അന്തം ഇല്ല; ‘അകത്ത്’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഇടയിൽ’ എന്നതുമില്ല. അവനു കർമമില്ല, കർമസാധനവും ഇല്ല; ‘അകർയ്യ’വും ഇല്ല, ‘കർയ്യ’വും ഇല്ല.

Verse 7

नास्य बंधुरबंधुर्वा नियंता प्रेरको ऽपि वा । न पतिर्न गुरुस्त्राता नाधिको न समस्तथा

അവനു ബന്ധുവോ അബന്ധുവോ ഇല്ല; അവന്റെ മേൽ നിയന്താവോ പ്രേരകനോ ഇല്ല. അവനു യജമാനൻ ഇല്ല; ഗുരുവോ രക്ഷകനോ ഇല്ല. അവനേക്കാൾ ഉയർന്നവൻ ആരുമില്ല; അവനോടു സമനും ആരുമില്ല.

Verse 8

न जन्ममरणे तस्य न कांक्षितमकांक्षितम् । न विधिर्न निषेधश्च न मुक्तिर्न च बन्धनम्

അവനു ജനനമില്ല, മരണവുമില്ല; ആഗ്രഹിതവും അനാഗ്രഹിതവും ഇല്ല. അവനു വിധിയില്ല, നിഷേധവുമില്ല; മോക്ഷമില്ല, ബന്ധനവുമില്ല।

Verse 9

नास्ति यद्यदकल्याणं तत्तदस्य कदाचन । कल्याणं सकलं चास्ति परमात्मा शिवो यतः

അശുഭമായ ഒന്നും അവനോടു ഒരിക്കലും ചേർന്നിട്ടില്ല. പരമാത്മാവ് ശിവൻ ആകയാൽ, സർവ്വ മംഗളവും അവനിൽ തന്നെയുണ്ട്.

Verse 10

स शिवस्सर्वमेवेदमधिष्ठाय स्वशक्तिभिः । अप्रच्युतस्स्वतो भावः स्थितः स्थाणुरतः स्मृतः

ആ ശിവൻ തന്റെ സ്വശക്തികളാൽ ഈ സർവ്വവിശ്വത്തെയും അധിഷ്ഠിച്ച് ധരിക്കുന്നു. അവൻ സ്വഭാവതഃ അച്യുതനും സ്വയംസിദ്ധനും ആയി തന്റെ സാരഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നിത്യസ്ഥിരനായതിനാൽ ‘സ്ഥാണു’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

शिवेनाधिष्ठितं यस्माज्जगत्स्थावरजंगमम् । सर्वरूपः स्मृतश्शर्वस्तथा ज्ञात्वा न मुह्यति

സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ആയ ഈ സർവ്വജഗത്തും ശിവൻ അധിഷ്ഠിച്ച് ധരിക്കുന്നു; ശർവ്വൻ സർവ്വരൂപൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സത്യം അറിഞ്ഞവൻ മോഹത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 12

शर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषः सत्परो महान् । हिरण्यबाहुर्भगवान्हिरण्यपतिरीश्वरः

ആ രുദ്രൻ—ശർവ്വൻ—ക്ക് നമസ്കാരം; സത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായ മഹാനായ പരമപുരുഷൻ അവൻ. സ്വർണ്ണബാഹുവായ ഭഗവാൻ, സർവ്വ ഐശ്വര്യ-സമൃദ്ധികളുടെ അധിപതി, പരമേശ്വരൻ തന്നേ.

Verse 13

अंबिकापतिरीशानः पिनाकी वृषवाहनः । एको रुद्रः परं ब्रह्म पुरुषः कृष्णपिंगलः

അവൻ അംബികാപതി ഈശാനൻ, പിനാകധാരി, വൃഷഭവാഹനൻ. അവൻ തന്നെയാണ് ഏക റുദ്രൻ—പരബ്രഹ്മം, പരമപുരുഷൻ—കൃഷ്ണവർണ്ണനും പിംഗള ദീപ്തിയുമുള്ളവൻ.

Verse 14

बालाग्रमात्रो हृन्मध्ये विचिंत्यो दहरांतरे । हिरण्यकेशः पद्माक्षो ह्यरुणस्ताम्र एव च

ഹൃദയപദ്മത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള ദഹരാകാശത്തിൽ അവനെ രോമാഗ്രമാത്രം സൂക്ഷ്മനായി ധ്യാനിക്കണം—സ്വർണ്ണകേശൻ, പദ്മനേത്രൻ, അരുണ-താമ്രവർണ്ണപ്രഭയിൽ ദീപ്തൻ।

Verse 15

यो ऽवसर्पत्य सौ देवो नीलग्रीवो हिरण्मयः । सौम्यो घोरस्तथा मिश्रश्चाक्षारश्चामृतो ऽव्ययः

പ്രകടമായി മുന്നേ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ ദേവൻ നീലഗ്രീവനും സ്വർണ്ണമയപ്രഭയുള്ളവനും ആകുന്നു. അവൻ തന്നെ സൗമ്യൻ, ഘോരൻ, മിശ്രരൂപൻ; അക്ഷരൻ, അമൃതൻ, അവ്യയൻ।

Verse 16

स पुंविशेषः परमो भगवानन्तकांतकः । चेतनचेतनोन्मुक्तः प्रपञ्चाच्च परात्परः

അവൻ പരമപുരുഷൻ, ഭഗവാൻ ശിവൻ—അന്തകന്റെയും അന്തകൻ. ചേതന-അചേതനബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തൻ; സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തെയും അതീതനായ പരാത്പരൻ।

Verse 17

शिवेनातिशयत्वेन ज्ञानैश्वर्ये विलोकिते । लोकेशातिशयत्वेन स्थितं प्राहुर्मनीषिणः

ജ്ഞാനവും ഐശ്വര്യവും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ശിവന്റെ അതിശയമഹത്വം മൂലം അവ പരമോന്നതമായി സ്ഥാപിതമാണെന്ന് മनीഷികൾ പറയുന്നു; ഈ ശ്രേഷ്ഠത ലോകേശന്മാരുടെ മഹിമയെയും അതിക്രമിക്കുന്നു।

Verse 18

प्रतिसर्गप्रसूतानां ब्रह्मणां शास्त्रविस्तरम् । उपदेष्टा स एवादौ कालावच्छेदवर्तिनाम्

ഓരോ പ്രതിസർഗ്ഗത്തിലും ജനിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാക്കൾക്കായി, കാലപരിധിയിലുള്ള ജീവികൾക്ക് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വിപുലത ആദിയിൽ ഉപദേശിക്കുന്നത് അവൻ ഒരുത്തൻ മാത്രമാണ്।

Verse 19

कालावच्छेदयुक्तानां गुरूणामप्यसौ गुरुः । सर्वेषामेव सर्वेशः कालावच्छेदवर्जितः

കാലവിഭാഗങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിതരായ ഗുരുക്കന്മാർക്കും അവൻ ഗുരുവാണ്; സർവ്വരുടെയും സർവേശ്വരൻ, സ്വയം കാലപരിച്ഛേദരഹിതൻ.

Verse 20

शुद्धा स्वाभाविकी तस्य शक्तिस्सर्वातिशायिनी । ज्ञानमप्रतिमं नित्यं वपुरत्यन्तनिर्मितम्

അവന്റെ ശക്തി ശുദ്ധവും സ്വാഭാവികവും സർവാതിശയിനിയും ആകുന്നു; അവന്റെ ജ്ഞാനം അതുല്യവും നിത്യവും; അവന്റെ ദിവ്യവപു പരമപരിപൂർണ്ണവും നിർദോഷവും.

Verse 21

ऐश्वर्यमप्रतिद्वंद्वं सुखमात्यन्तिकं बलम् । तेजःप्रभावो वीर्यं च क्षमा कारुण्यमेव च

അപ്രതിദ്വന്ദ്വമായ ഐശ്വര്യം, പരമവും അനന്തവുമായ സുഖം, ബലം, ദീപ്തമായ തേജോപ്രഭാവം, വീര്യം, കൂടാതെ ക്ഷമയും കാരുണ്യവും—ഇവയാണ് അവന്റെ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ.

Verse 22

परिपूर्णस्य सर्गाद्यैर्नात्मनो ऽस्ति प्रयोजनम् । परानुग्रह एवास्य फलं सर्वस्य कर्मणः

സദാ പരിപൂർണ്ണനായ ആത്മാവിന് സൃഷ്ടി മുതലായ പ്രവർത്തികളിൽ വ്യക്തിഗത ആവശ്യകതയില്ല; അവന്റെ എല്ലാ കർമങ്ങളുടെയും ഫലം പരാനുഗ്രഹം മാത്രമാണ്.

Verse 23

प्रणवो वाचकस्तस्य शिवस्य परमात्मनः । शिवरुद्रादिशब्दानां प्रणवो हि परस्स्मृतः

പ്രണവം (ഓം) ആ പരമാത്മാവായ ശിവനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വാചകം. ‘ശിവ’, ‘രുദ്ര’ മുതലായ ശബ്ദങ്ങളിൽ പോലും പ്രണവം തന്നെയാണ് പരമമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 24

शंभो प्रणववाच्यस्य भवनात्तज्जपादपि । या सिद्धिस्सा परा प्राप्या भवत्येव न संशयः

ഹേ ശംഭോ! പ്രണവം കൊണ്ട് വാച്യനായ പരമേശ്വരനെ ഭാവന/ധ്യാനം ചെയ്‌താലും, അതേ പ്രണവം ജപിച്ചാലും, പരമസിദ്ധി നിശ്ചയമായും ലഭിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 25

तस्मादेकाक्षरं देवमाहुरागमपारगाः । वाच्यवाचकयोरैक्यं मन्यमाना मनस्विनः

അതുകൊണ്ട് ആഗമങ്ങളുടെ അപ്പുറം എത്തിയ മനസ്വികളായ ജ്ഞാനികൾ ഏകാക്ഷരദേവൻ (ഓം-സ്വരൂപ ശിവൻ) തന്നെയാണ് പരമമെന്ന് പറയുന്നു; വാച്യവും വാചകവും ഒന്നാണെന്ന ഏകത്വം അവർ സത്യമെന്ന് കരുതുന്നു.

Verse 26

अस्य मात्राः समाख्याताश्चतस्रो वेदमूर्धनि । अकारश्चाप्युकारश्च मकारो नाद इत्यपि

വേദത്തിന്റെ മുകുടഭാഗത്തിൽ ഇതിന്റെ നാല് മാത്രകൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു—‘അ’, ‘ഉ’, ‘മ’ കൂടാതെ നാദം (അനുനാദം)യും.

Verse 27

अकारं बह्वृचं प्राहुरुकारो यजुरुच्यते । मकारः सामनादोस्य श्रुतिराथर्वणी स्मृताः

അവർ പറയുന്നു: ‘അ’ ബഹ്വൃച് (ഋഗ്വേദം), ‘ഉ’ യജുര്‍വേദം, ‘മ’ ഇതിന്റെ സാമനാദം; ഇതിന്റെ ശ്രുതി അഥർവ്വവേദമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 28

अकारश्च महाबीजं रजः स्रष्टा चतुर्मुखः । उकारः प्रकृतिर्योनिः सत्त्वं पालयिता हरिः

‘അ’ മഹാബീജം, രജോഗുണം, ചതുര്മുഖ സ്രഷ്ടാവ് (ബ്രഹ്മാ) ആകുന്നു; ‘ഉ’ പ്രകൃതി, യോനി, സത്ത്വഗുണം, പാലകനായ ഹരി (വിഷ്ണു) ആകുന്നു.

Verse 29

मकारः पुरुषो बीजं तमः संहारको हरः । नादः परः पुमानीशो निर्गुणो निष्क्रियः शिवः

‘മ’ അക്ഷരമാണ് പുരുഷ-ബീജം; തമോഗുണത്താൽ സംഹാരകനായ ഹരൻ അവൻ തന്നെ. അവൻ പരനാദം, പരമേശ്വരൻ, ഉത്തമപുരുഷൻ—നിർഗുണൻ, നിഷ്ക്രിയൻ ശിവൻ.

Verse 30

सर्वं तिसृभिरेवेदं मात्राभिर्निखिलं त्रिधा । अभिधाय शिवात्मानं बोधयत्यर्धमात्रया

ഈ സർവ്വവും ത്രിവിധമായി ഓംകാരത്തിന്റെ മൂന്ന് മാത്രകളാൽ പ്രസ്തുതമാകുന്നു; എന്നാൽ അർധമാത്രയാൽ ശിവൻ തന്നെയാണ് ആത്മസ്വരൂപൻ എന്ന ബോധം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 31

यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मान्नाणीयो न ज्यायो ऽस्ति किंचित् । वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्येकस्तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम्

അവനെക്കാൾ മേലായി ഒന്നുമില്ല; അവനിൽ നിന്ന് വേറിട്ടും ഒന്നുമില്ല. അവനെക്കാൾ സൂക്ഷ്മവും ഇല്ല, അവനെക്കാൾ മഹത്തും ഇല്ല. ആ ഏകൻ ആകാശത്തിൽ അചല വൃക്ഷംപോലെ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു; ആ പരമപുരുഷനാൽ ഈ സർവ്വവും പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.