Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 38
योगप्रकारनिर्णयः
Classification and Definition of Yoga
समं नयति सर्वांगं समानस्तेन गीयते । उद्गारे नाग आख्यातः कूर्म उन्मीलने स्थितः
samaṃ nayati sarvāṃgaṃ samānastena gīyate | udgāre nāga ākhyātaḥ kūrma unmīlane sthitaḥ
സകല ദേഹത്തെയും സമത്വത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന പ്രാണവായുവിനെ അതുകൊണ്ട് ‘സമാനൻ’ എന്നു പാടുന്നു. ഡക്കാറിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതു ‘നാഗ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; കണ്ണുകൾ തുറക്കുന്നതിൽ ‘കൂർമ’ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Suta Goswami (narrating Shiva’s yogic-philosophical teaching in the Vāyavīyasaṃhitā)
Tattva Level: pashu
Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti
Role: nurturing
FAQs
It maps subtle physiological functions to specific prāṇic forces, showing that yogic self-knowledge includes understanding how prāṇa maintains balance; such inner equilibrium supports steadiness of mind for devotion to Pati (Shiva) and progress toward moksha.
In Shaiva practice, Linga worship is supported by inner discipline: balancing Samāna and observing the prāṇas steadies attention, making japa and dhyāna on Saguna Shiva (as the Linga) more one-pointed and effective.
A practical takeaway is prāṇāyāma with mindful observation of bodily balance and subtle movements (belching, blinking/eye-opening), followed by Panchakshara japa (Om Namaḥ Śivāya) to anchor prāṇa and mind in Shiva.