
ഉപമന്യു ത്രിലോകങ്ങളിലും സമം ഇല്ലാത്ത, പൂർണ്ണമായും ‘അമുഷ്മിക’ (പരലോകസാധക) വിധിയായ ഒരു പരമവ്രതം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇതിന് തെളിവായി—ഈ വ്രതം എല്ലാ ദേവന്മാരും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ; ഇന്ദ്രനും ലോകപാലകരും; സൂര്യാദി നവഗ്രഹങ്ങളും; വിശ്വാമിത്ര-വസിഷ്ഠാദി ബ്രഹ്മവിദ് മഹർഷികളും; ശിവഭക്ത ഋഷികൾ (ശ്വേതൻ, അഗസ്ത്യൻ, ദധീചി) എന്നിവരും അനുഷ്ഠിച്ചതായി പറയുന്നു. നന്ദീശ്വരൻ, മഹാകാലൻ, ഭൃംഗീശൻ തുടങ്ങിയ ഗണേശ്വരന്മാർ, കൂടാതെ ദൈത്യർ, ശേഷാദി മഹാനാഗങ്ങൾ, സിദ്ധർ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, രാക്ഷസർ, ഭൂത-പിശാചുകൾ വരെ ഇതു ചെയ്തതായി അധ്യായം പറയുന്നു. ഈ വ്രതം കൊണ്ട് ജീവികൾ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങൾ പ്രാപിക്കുകയും ദേവന്മാർ ‘ദേവത്വ’ത്തിൽ സ്ഥിരപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു—ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മത്വം, വിഷ്ണു വിഷ്ണുത്വം, രുദ്രൻ രുദ്രത്വം, ഇന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രത്വം, ഗണേശൻ ഗണേശത്വം. തുടർന്ന് ക്രമം—ശ്വേതചന്ദനസുഗന്ധജലത്തോടെ ലിംഗാഭിഷേകം, വിരിഞ്ഞ വെളുത്ത പദ്മങ്ങളാൽ പൂജ, നമസ്കാരം, യഥാലക്ഷണ മനോഹരമായ പദ്മാസനം നിർമ്മിക്കൽ; ശേഷിയുണ്ടെങ്കിൽ സ്വർണം-രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചു, കേസരജാലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ചെറുലിംഗം സ്ഥാപിക്കൽ।
Verse 1
उपमन्युरुवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि केवलामुष्मिकं विधिम् । नैतेन सदृशं किंचित्कर्मास्ति भुवनत्रये
ഉപമന്യു പറഞ്ഞു— ഇനി ഞാൻ പരലോകത്തിലെ പരമശ്രേയസ്സിനായി മാത്രം ഉള്ള വിധിയെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളിലും ഇതിന് തുല്യമായ കര്മ്മം ഒന്നുമില്ല.
Verse 2
पुण्यातिशयसंयुक्तः सर्वैर्देवैरनुष्ठितः । ब्रह्मणा विष्णुना चैव रुद्रेण च विशेषतः
അത്യധിക പുണ്യസമ്പത്തോടുകൂടിയ ഈ അനുഷ്ഠാനം സർവ്വദേവന്മാരും ആചരിച്ചു—ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും കൂടെ, പ്രത്യേകിച്ച് രുദ്രനും.
Verse 3
इंद्रादिलोकपारैश्च सूर्याद्यैर्नवभिर्ग्रहैः । विश्वामित्रवसिष्ठाद्यैर्ब्रह्मविद्भिर्महर्षिभिः
ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകരോടും, സൂര്യാദി നവഗ്രഹങ്ങളോടും; വിശ്വാമിത്ര-വസിഷ്ഠാദി ബ്രഹ്മവിദ് മഹർഷികളോടും (അവിടെ) ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 4
श्वेतागस्त्यदधीचाद्यैरस्माभिश्च शिवाश्रितैः । नंदीश्वरमहाकालभृंगीशाद्यैर्गणेश्वरैः
ശ്വേതൻ, അഗസ്ത്യൻ, ദധീചി മുതലായവരാലും, ശിവാശ്രിതരായ ഞങ്ങളാലും; നന്ദീശ്വരൻ, മഹാകാലൻ, ഭൃംഗീശൻ മുതലായ ഗണേശ്വരന്മാരോടും കൂടി (ഇതു നടന്നു).
Verse 5
पातालवासिभिर्दैत्यैः शेषाद्यैश्च महोरगैः । सिद्धैर्यक्षैश्च गंधर्वै रक्षोभूतपिशाचकैः
പാതാളവാസികളായ ദൈത്യന്മാരാലും, ശേഷാദി മഹോരഗങ്ങളാലും; സിദ്ധന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഭൂതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ എന്നിവരാലും (അവിടെ) സാന്നിധ്യം ഉണ്ടായി.
Verse 6
स्वंस्वं पदमनुप्राप्तं सर्वैरयमनुष्ठितः । अनेन विधिना सर्वे देवा देवत्वमागताः
സ്വന്തസ്വന്ത സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ച ശേഷം എല്ലാവരും ഈ അനുഷ്ഠാനം ആചരിച്ചു. ഈ വിധിയാൽ തന്നേ എല്ലാ ദേവന്മാരും ദേവത്വം പ്രാപിച്ചു.
Verse 7
ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नो विष्णुर्विष्णुत्वमागतः । रुद्रो रुद्रत्वमापन्न इंद्रश्चेन्द्रत्वमागतः
ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപിച്ചു; വിഷ്ണു വിഷ്ണുത്വം പ്രാപിച്ചു. രുദ്രൻ രുദ്രത്വം പ്രാപിച്ചു; ഇന്ദ്രനും ഇന്ദ്രത്വം പ്രാപിച്ചു.
Verse 8
श्वेतैर्विकसितैः पद्मैः संपूज्य प्रणिपत्य च । तत्र पद्मासनं रम्यं कृत्वा लक्षणसंयुतम्
വെളുത്ത് പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ താമരകളാൽ പൂജിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത്, അവിടെ വിധി-ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ മനോഹരമായ പദ്മാസനം ഒരുക്കണം—ശ്രീശിവാരാധനയ്ക്ക് യോജ്യം.
Verse 9
विभवे सति हेमाद्यै रत्नाद्यैर्वा स्वशक्तितः । मध्ये केसरजालास्य स्थाप्य लिंगं कनीयसम्
സാമർത്ഥ്യമുണ്ടെങ്കിൽ, സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണാദികളാലോ രത്നാദികളാലോ, ആ (പദ്മ-വിന്യാസ)ത്തിന്റെ കേസരജാലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഒരു ചെറു ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.
Verse 10
अंगुष्ठप्रतिमं रम्यं सर्वगन्धमयं शुभम् । दक्षिणे स्थापयित्वा तु बिल्वपत्रैः समर्चयेत्
അംഗുഷ്ഠപ്രമാണമുള്ള, മനോഹരവും ശുഭവും സർവ്വസുഗന്ധമയവുമായ അർപ്പണം വലതുഭാഗത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, തുടർന്ന് ബില്വപത്രങ്ങളാൽ (ശ്രീശിവനെ) സമ്യക് അർച്ചിക്കണം.
Verse 11
अगुरुं दक्षिणे पार्श्वे पश्चिमे तु मनःशिलाम् । उत्तरे चंदनं दद्याद्धरितालं तु पूर्वतः
തെക്കുവശത്ത് അഗുരു, പടിഞ്ഞാറ് മനഃശില, വടക്ക് ചന്ദനം, കിഴക്ക് ഹരിതാലം സ്ഥാപിക്കണം—ഇങ്ങനെ മംഗളദ്രവ്യങ്ങളെ ദിക്കനുസരിച്ച് ക്രമീകരിക്കണം।
Verse 12
सुगन्धैः कुसुमै रम्यैर्विचित्रैश्चापि पूजयेत् । धूपं कृष्णागुरुं दद्यात्सर्वतश्च सगुग्गुलम्
സുഗന്ധമുള്ള, മനോഹരവും വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള പുഷ്പങ്ങളാൽ ശിവനെ പൂജിക്കണം. കൃഷ്ണ അഗരു ധൂപം അർപ്പിച്ച്, ലിംഗത്തിന്റെ ചുറ്റും ഗുഗ്ഗുലു കലർന്ന ധൂപം വെച്ച് പവിത്ര സുഗന്ധം പരത്തണം.
Verse 13
वासांसि चातिसूक्ष्माणि विकाशानि निवेदयेत् । पायसं घृतसंमिश्रं घृतदीपांश्च दापयेत्
അതിസൂക്ഷ്മമായ വസ്ത്രങ്ങളും വിരിഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങളും നിവേദിക്കണം. നെയ്യ് കലർന്ന പായസം അർപ്പിച്ച്, നെയ്യ് നിറച്ച ദീപങ്ങൾ തെളിയിക്കണം.
Verse 14
सर्वं निवेद्य मन्त्रेण ततो गच्छेत्प्रदक्षिणाम् । प्रणम्य भक्त्या देवेशं स्तुत्वा चान्ते क्षमापयेत्
മന്ത്രപൂർവ്വം എല്ലാം നിവേദിച്ച് ശേഷം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം. ഭക്തിയോടെ ദേവേശനെ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ച്, അവസാനം പിഴവുകൾക്കായി ക്ഷമ യാചിക്കണം.
Verse 15
सर्वोपहारसंमिश्रं ततो लिंगं निवेदयेत् । शिवाय शिवमन्त्रेण दक्षिणामूर्तिमाश्रितः
പിന്നീട് എല്ലാ ഉപഹാരങ്ങളും ഒന്നാക്കി ശിവലിംഗത്തിന് നിവേദിക്കണം. ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെ ശരണം പ്രാപിച്ച് ശിവമന്ത്രം “നമഃ ശിവായ” ജപിക്കണം.
Verse 16
एवं यो ऽर्चयते नित्यं पञ्चगन्धमयं शुभम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते
ഇങ്ങനെ പഞ്ചഗന്ധമയമായ ശുഭദ്രവ്യത്തോടെ നിത്യം അർച്ചന ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശിവലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.
Verse 17
एतद्व्रतोत्तमं गुह्यं शिवलिंगमहाव्रतम् । भक्तस्य ते समाख्यातं न देयं यस्य कस्यचित्
ഇത് വ്രതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠവും ഗുഹ്യവുമായ ശിവലിംഗ മഹാവ്രതമാണ്. ഭക്തനായ നിനക്കിത് ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ആരെയെങ്കിലും വിവേചനമില്ലാതെ നല്കരുത്.
Verse 18
देयं च शिवभक्तेभ्यः शिवेन कथितं पुरा
ഇതും ശിവഭക്തർക്കേ നൽകേണ്ടതാണ്; കാരണം ഇത് പൂർവ്വം സ്വയം ശിവൻ പ്രസ്താവിച്ചതാണ്.
It claims an unsurpassed ‘kevalāmūṣmika’ observance exists—performed across cosmic classes—and that it is the causal template by which gods and beings attained and stabilized their respective divine offices.
The catalog functions as a legitimacy-chain: the rite is presented as trans-cosmic, universally efficacious, and capable of elevating any class of being when performed in correct Śaiva alignment.
Brahmā attaining brahmatva, Viṣṇu attaining viṣṇutva, Rudra attaining rudratva, Indra attaining indratva, and Gaṇeśa attaining gaṇeśatva—each framed as achieved ‘by this vidhi’ (anena vidhinā).