कालमान-निर्णयः (Determination of the Measures of Time)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केन मानेन कालेस्मिन्नायुस्संख्या प्रकल्प्यते । संख्यारूपस्य कालस्य कः पुनः परमो ऽवधिः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഈ കാലപ്രസംഗത്തിൽ ആയുസ്സിന്റെ അളവ് ഏതു മാനദണ്ഡപ്രകാരം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു? സംഖ്യാരൂപമായ കാലത്തിന്റെ പരമാവധി എത്ര?

Verse 2

वायुरुवाच । आयुषो ऽत्र निमेषाख्यमाद्यमानं प्रचक्षते । संख्यारूपस्य कालस्य शांत्त्वतीतकलावधि

വായു പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ആയുസ്സിന്റെ ആദ്യ അളവായി ‘നിമേഷം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സംഖ്യാരൂപമായ കാലത്തിന്റെ ഇത് ആദിമാനമാണ്; ‘കലാ’ എന്ന സൂക്ഷ്മവിഭാഗത്തിന്റെ പരിധിവരെ, അതിനപ്പുറവും വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 3

अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपो निमेषः परिकल्पितः । तादृशानां निमेषाणां काष्ठा दश च पञ्च च

കണ്ണിമകൾ അടഞ്ഞ് വീണ്ടും തുറക്കുന്ന ചലനമാണ് ‘നിമേഷം’ എന്നു നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നത്. അത്തരം പതിനഞ്ച് നിമേഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു ‘കാഷ്ഠാ’ ആകുന്നു.

Verse 4

काष्ठांस्त्रिंशत्कला नाम कलांस्त्रिंशन्मुहूर्तकः । मुहूर्तानामपि त्रिंशदहोरात्रं प्रचक्षते

മുപ്പത് കാഷ്ഠകൾ ചേർന്ന് ‘കലാ’ എന്നു പറയുന്നു; മുപ്പത് കലകൾ ഒരു ‘മുഹൂർത്തം’; മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു പൂർണ്ണ ‘അഹോരാത്രം’ (പകൽ-രാത്രി) ആകുന്നു.

Verse 5

त्रिंशत्संख्यैरहोरात्रैर्मासः पक्षद्वयात्मकः । ज्ञेयं पित्र्यमहोरात्रं मासः कृष्णसितात्मकः

മുപ്പത് അഹോരാത്രങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു മാസം; അത് രണ്ടു പക്ഷങ്ങളാൽ ഘടിതം. പിതൃകൾക്കോ, ഒരു അഹോരാത്രം തന്നെയാണ് ഒരു മാസം—കൃഷ്ണ-ശുക്ല പക്ഷരൂപം.

Verse 7

मासैस्तैरयनं षड्भिर्वर्षं द्वे चायनं मतम् । लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः

ആ മാസങ്ങളിൽ ആറുമാസം ചേർന്ന് ഒരു അയനം (അർദ്ധവർഷം) ആകുന്നു; രണ്ട് അയനങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം എന്നു കരുതുന്നു. ലോകിക മാനപ്രകാരം ആ വർഷം മനുഷ്യവർഷം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 8

एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रस्य निश्चयः । दक्षिणं चायनं रात्रिस्तथोदगयनं दिनम्

ശാസ്ത്രനിശ്ചയം പ്രകാരം ഇതുതന്നെ ദിവ്യ അഹോരാത്രമാണ്: ദക്ഷിണായനം ‘രാത്രി’, ഉത്തരായണം (ഉദഗയനം) ‘ദിനം’.

Verse 9

मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्दिव्यो मानुषवत्स्मृतः । संवत्सरो ऽपि देवानां मासैर्द्वादशभिस्तथा

ദിവ്യമാസം മനുഷ്യരിലേതുപോലെ മുപ്പത് ദിനരാത്രികളാൽ ഘടിതമാണെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ദേവന്മാരുടെ ഒരു വർഷവും അത്തരം പന്ത്രണ്ട് മാസങ്ങളാൽ തന്നെയാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 10

त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षयुतान्यपि । दिव्यस्संवत्सरो ज्ञेयो मानुषेण प्रकीर्तितः

മൂന്നുനൂറ് വർഷങ്ങൾ—അതോടൊപ്പം അറുപത് വർഷങ്ങളും ചേർന്ന്—മനുഷ്യഗണന പ്രകാരം ഒരു ദിവ്യ സംവത്സരമെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 11

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्या प्रवर्तते । चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो विदुः

യുഗങ്ങളുടെ സംഖ്യാഗണന ദിവ്യപ്രമാണം കൊണ്ടുമാത്രമേ പ്രവഹിക്കൂ. ഭാരതവർഷത്തിൽ നാല് യുഗങ്ങളുണ്ടെന്ന് കവിമുനികൾ അറിയുന്നു.

Verse 12

पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते । द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कृत्स्नशः

ആദ്യം കൃത (സത്യ) യുഗം; തുടർന്ന് ത്രേതാ യുഗം വിധിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ ദ്വാപരവും, അവസാനം കലിയും—ഇവയാണ് സമ്പൂർണ്ണമായ യുഗങ്ങൾ.

Verse 13

चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् । तस्य तावच्छतीसंध्या संध्यांशश्च तथाविधः

കൃത യുഗം നാലായിരം വർഷങ്ങളുള്ളതാണ്. അതിന്റെ സന്ധ്യ (ആരംഭ സന്ധികാലം) അത്രയേറെ നൂറുവർഷങ്ങൾ; സന്ധ്യാംശം (അവസാന സന്ധികാലം)യും അതേ അളവിലാണ്.

Verse 14

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु । एकापायेन वर्तंते सहस्राणि शतानि च

മറ്റു സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും ആ സന്ധികളുടെ മൂന്ന് അംശങ്ങളിലും, സഹസ്രങ്ങളും ശതങ്ങളും ഒരേവിധമായ ഏകീകൃത ക്ഷയമാനപ്രകാരം തന്നെ പ്രവഹിക്കുന്നു।

Verse 15

एतद्द्वादशसाहस्रं साधिकं च चतुर्युगम् । चतुर्युगसहस्रं यत्संकल्प इति कथ्यते

ഈ അളവ് പന്ത്രണ്ടായിരം (ദിവ്യവർഷങ്ങൾ) കൂടാതെ അല്പം അധികം—ഇതുതന്നെ ചതുര്യുഗം. ഇത്തരത്തിലുള്ള ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ ആയിരം കൂട്ടം ‘കൽപം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 16

चतुर्युगैकसप्तत्या मनोरंतरमुच्यते । कल्पे चतुर्दशैकस्मिन्मनूनां परिवृत्तयः

ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ എഴുപത്തൊന്ന് ചക്രങ്ങളെ ‘മന്വന്തര’ എന്നു പറയുന്നു. ഒരൊറ്റ കൽപത്തിൽ മനുക്കളുടെ ഇത്തരത്തിലുള്ള പതിനാലു അനുക്രമ പരിവർത്തനകാലങ്ങൾ ഉണ്ടാകും।

Verse 17

एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वंतराणि च । सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः

ഈ ക്രമയോഗമായ കാലക്രമത്തിൽ കല്പങ്ങളും മന്വന്തരങ്ങളും തങ്ങളുടെ പ്രജകളോടുകൂടി നൂറുകളായും പിന്നെ ആയിരങ്ങളായും കടന്നുപോയിരിക്കുന്നു।

Verse 18

अज्ञेयत्वाच्च सर्वेषामसंख्येयतया पुनः । शक्यो नैवानुपूर्व्याद्वै तेषां वक्तुं सुविस्तरः

അവ എല്ലാർക്കും അജ്ഞേയവും, വീണ്ടും അസംഖ്യവുമാകയാൽ, ക്രമാനുസൃതമായി അവയെ പൂർണ്ണവിശദമായി പറയുന്നത് ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല।

Verse 19

कल्पो नाम दिवा प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । कल्पानां वै सहस्रं च ब्राह्मं वर्षमिहोच्यते

‘കല്പ’ എന്നു പറയുന്നത് അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിനമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അത്തരം ആയിരം കല്പങ്ങളെയാണ് ഇവിടെ ‘ബ്രാഹ്മ വർഷം’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്।

Verse 20

वर्षाणामष्टसाहस्रं यच्च तद्ब्रह्मणो युगम् । सवनं युगसाहस्रं ब्रह्मणः पद्मजन्मनः

എട്ടായിരം വർഷങ്ങളുള്ള കാലം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു യുഗമെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. താമരജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന് അത്തരം യുഗങ്ങളുടെ ആയിരം ‘സവനം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 21

सवनानां सहस्रं च त्रिगुणं त्रिवृतं तथा । कल्प्यते सकलः कालो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

സവനങ്ങളുടെ ആയിരത്തെ മൂന്നിരട്ടി ചെയ്ത്, പിന്നെയും ത്രിവിധമായി വിഭജിച്ച്—പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമഗ്ര കാലപരിമാണം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

तस्य वै दिवसे यांति चतुर्दश पुरंदराः । शतानि मासे चत्वारि विंशत्या सहितानि च

അവന്റെ ഒരു ദിനത്തിൽ തന്നെ പതിനാലു പുരന്ദരന്മാർ (ഇന്ദ്രന്മാർ) കടന്നുപോകുന്നു; ഒരു മാസത്തിൽ നാലുനൂറ് ഇരുപത് (അത്തരം ഇന്ദ്രന്മാർ) കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 23

अब्दे पञ्च सहस्राणि चत्वारिंशद्युतानि च । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्च लक्षाणि चायुषि

ഒരു വർഷത്തിൽ അഞ്ചു സഹസ്രവും നാല്പതു യുതങ്ങളും (പതിനായിരങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ) ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; പൂർണ്ണ ആയുസ്സിൽ നാല്പതു സഹസ്രവും അഞ്ചു ലക്ഷവും (ആകെ പരിമാണം) ആകുന്നു.

Verse 24

ब्रह्मा विष्णोर्दिने चैको विष्णू रुद्रदिने तथा । ईश्वरस्य दिने रुद्रस्सदाख्यस्य तथेश्वरः

വിഷ്ണുവിന്റെ ദിനത്തിൽ ബ്രഹ്മാവേ അധിദേവതയായി ധ്യാനിക്കപ്പെടണം; രുദ്രദിനത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കണം. ഈശ്വരദിനത്തിൽ രുദ്രൻ ധ്യേയൻ; സദാശിവദിനത്തിൽ ഈശ്വരൻ ധ്യേയൻ.

Verse 25

साक्षाच्छिवस्य तत्संख्यस्तथा सो ऽपि सदाशिवः । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्चलक्षाणि चायुषि

അതേ സംഖ്യ സാക്ഷാൽ ശിവനുടേതാണ്; അവൻ തന്നെയാണ് സദാശിവൻ. അവന്റെ ആയുസ്സ് നാല്പതിനായിരവും അഞ്ചുലക്ഷവും (വർഷങ്ങൾ) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 26

तस्मिन्साक्षाच्छिवेनैष कालात्मा सम्प्रवर्तते । यत्तत्सृष्टेस्समाख्यातं कालान्तरमिह द्विजाः । एतत्कालान्तरं ज्ञेयमहर्वै पारमेश्वरम् । रात्रिश्च तावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः । अहस्तस्य तु या सृष्टी रात्रिश्च प्रलयः स्मृतः

ആ പരമേശ്വരനിൽ കാലതത്ത്വം സാക്ഷാൽ ശിവൻ മുഖേന പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, സൃഷ്ടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇവിടെ പറയുന്ന കാലാന്തരം പരമേശ്വരന്റെ ‘പകൽ’ എന്നു അറിയണം. അതേ അളവിലുള്ള കാലം മുഴുവനായും അവന്റെ ‘രാത്രി’ എന്നും അറിയണം. അവന്റെ പകൽ സൃഷ്ടിവിസ്താരം; അവന്റെ രാത്രി പ്രളയം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 27

अहर्न विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत् । एषोपचारः क्रियते लोकानां हितकाम्यया

അവനു ‘പകൽ’ ഇല്ല, ‘രാത്രി’ ഇല്ല എന്നു ദൃഢമായി ധരിക്കണം. ലോകഹിതം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള ഉപചാരപ്രയോഗം നടത്തുന്നത്।

Verse 28

प्रजाः प्रजानां पतयो मूर्तयश्च सुरासुराः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च

പ്രജകളും പ്രജകളുടെ അധിപതികളും; മൂർത്തിരൂപങ്ങൾ; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അവയുടെ വിഷയങ്ങളും; കൂടാതെ പഞ്ച മഹാഭൂതങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം (പ്രഭുവിന്റെ സർവ്വവ്യാപക ക്രമത്തിൽ) നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെ ശിവൻ തന്നെയാണ് പരമ പതി।

Verse 29

तन्मात्राण्यथ भूतादिर्बुद्धिश्च सह दैवतः । अहस्तिष्ठंति सर्वाणि पारमेशस्य धीमतः

തന്മാത്രങ്ങൾ, സ്ഥൂലഭൂതങ്ങളുടെ ആദികാരണം, ബുദ്ധി—അധിദേവതകളോടുകൂടെ—എല്ലാം പരമേശ്വര ശിവന്റെ ധീമത്തായ ശക്തിയാൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യൂ।

Verse 30

अहरंते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः । यो विश्वात्मा कर्मकालस्वभावाद्यर्थे शक्तिर्यस्य नोल्लंघनीया

പകലിന്റെ അവസാനം ഇവയൊക്കെയും ലയിക്കുന്നു; രാത്രിയുടെ അവസാനം വിശ്വസംഭവനായ പ്രഭു വീണ്ടും സൃഷ്ടിയെ പ്രസ്ഫുടിപ്പിക്കുന്നു. കർമ്മം, കാലം, സ്വഭാവം മുതലായവയിൽ ആരുടെ ശക്തി ലംഘിക്കാനാവാത്തതോ, ആ വിശ്വാത്മാവേ പരമശിവൻ.

Verse 31

यस्यैवाज्ञाधीनमेतत्समस्तं नमस्तस्मै महते शंकराय

ഈ സമസ്ത ലോകവും ആരുടെ ആജ്ഞാധീനമാണോ, ആ മഹാശങ്കരനു നമസ്കാരം; അവൻ തന്നെ പരമപതി, സർവാധിപതി, ഞങ്ങളുടെ ശരണമായ ശിവൻ.