शिवतत्त्वे परापरभावविचारः (Inquiry into Śiva’s Principle and the Parā–Aparā Paradox)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । चरितानि विचित्राणि गृह्याणि गहनानि च । दुर्विज्ञेयानि देवैश्च मोहयंति मनांसि नः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു: ഈ ചരിതങ്ങൾ വിചിത്രവും സൂക്ഷ്മവും ഗഹനവുമാണ്. ദേവന്മാർക്കും ദുർവിജ്ഞേയമായ ഇവ നമ്മുടെ മനസ്സുകളെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 2

शिवयोस्तत्त्वसम्बन्धे न दोष उपलभ्यते । चरितैः प्राकृतो भावस्तयोरपि विभाव्यते

ശിവ-ശക്തികളുടെ തത്ത്വബന്ധത്തിൽ യാതൊരു ദോഷവും കാണപ്പെടുന്നില്ല. എങ്കിലും അവരുടെ ദിവ്യചരിതങ്ങളാൽ അവരിലും ലോകസദൃശമായ ഭാവം (ഉപദേശം-ഭക്തിക്കായി) ബോധ്യപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു.

Verse 3

ब्रह्मादयो ऽपि लोकानां सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः । निग्रहानुग्रहौ प्राप्य शिवस्य वशवर्तिनः

ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, ലയം എന്നിവയുടെ നിമിത്തകാരണങ്ങളായിരുന്നാലും, ശിവന്റെ നിഗ്രഹവും അനുഗ്രഹവും ലഭിച്ചശേഷം മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കൂ; അതിനാൽ അവർ എല്ലാവരും ശിവാധീനരാണ്.

Verse 4

शिवः पुनर्न कस्यापि निग्रहानुग्रहास्पदम् । अतो ऽनायत्तमैश्वर्यं तस्यैवेति विनिश्चितम्

എന്നാൽ ശിവൻ ആരുടെയും നിഗ്രഹത്തിനോ അനുഗ്രഹത്തിനോ വിധേയനല്ല. അതിനാൽ സ്വതന്ത്രവും പരാശ്രയരഹിതവുമായ ഐശ്വര്യം അവനുടേതു മാത്രമെന്നു നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 5

यद्येवमीदृशैश्वर्यं तत्तु स्वातन्त्र्यलक्षणम् । स्वभावसिद्धं चैतस्य मूर्तिमत्तास्पदं भवेत्

ഇത്തരം ഐശ്വര്യം സത്യമായാൽ അതിന്റെ ലക്ഷണം പരമ സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്. അത് സ്വഭാവസിദ്ധമായതിനാൽ, അവന്റെ മൂർത്തിമത്ത—രൂപധാരണ—ത്തിന് അതുതന്നെ ആധാരമാകുന്നു.

Verse 6

न मूर्तिश्च स्वतंत्रस्य घटते मूलहेतुना । मूर्तेरपि च कार्यत्वात्तत्सिद्धिः स्यादहैतुकी

സ്വതന്ത്രനായ പ്രഭുവിന്റെ മൂർത്തി മൂലകാരണം കൊണ്ടു ഉദ്ഭവിച്ചതായി സ്ഥാപിക്കാനാവില്ല. മൂർത്തിയും പ്രവർത്ത്യസ്വഭാവമുള്ളതിനാൽ അതിനെ പരമതത്ത്വമായി നിശ്ചയിക്കുന്നത് അഹേതുകവും അസംഗതവും ആകും.

Verse 7

सर्वत्र परमो भावो ऽपरमश्चान्य उच्यते । परमापरमौ भावौ कथमेकत्र संगतौ

എല്ലായിടത്തും പരമതത്ത്വം ‘പര’ (അതീതം) എന്നും, അതേ തത്ത്വം ‘അപര’ (സന്നിഹിതം) എന്നും പറയുന്നു. എന്നാൽ ‘പര’യും ‘അപര’യും എന്ന ഈ രണ്ടു ഭാവങ്ങൾ ഒരിടത്ത് എങ്ങനെ ഏകീകരിക്കും?

Verse 8

निष्फलो हि स्वभावो ऽस्य परमः परमात्मनः । स एव सकलः कस्मात्स्वभावो ह्यविपर्ययः

ഈ പരമാത്മാവിന്റെ പരമ സ്വഭാവം നിഷ്ക്രിയവും നിഷ്ഫലവും, കർമ്മഫലാതീതവുമാണ്. എന്നാൽ അതേ തത്ത്വം ‘സകല’—ഗുണലക്ഷണങ്ങളോടെ പ്രകടം—എന്ന് എന്തുകൊണ്ട് പറയുന്നു? കാരണം അവന്റെ സ്വഭാവം അവിപര്യയം; ഒരിക്കലും വിപരീതമാകുന്നില്ല.

Verse 9

स्वभावो विपरीतश्चेत्स्वतंत्रः स्वेच्छया यदि । न करोति किमीशानो नित्यानित्यविपर्ययम्

ഈശാനന്റെ സ്വഭാവം വിരുദ്ധമായിരുന്നുവെന്നും അവൻ സ്വേച്ഛയാൽ പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ചുവെന്നും ആണെങ്കിൽ, പരമേശ്വരൻ നിത്യ–അനിത്യങ്ങളുടെ ക്രമം എന്തുകൊണ്ട് മറിച്ചിടാതിരിക്കും?

Verse 10

मूर्तात्मा सकलः कश्चित्स चान्यो निष्फलः शिवः । शिवेनाधिष्ठितश्चेति सर्वत्र लघु कथ्यते

എല്ലായിടത്തും സംക്ഷിപ്തമായി ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുന്നു—ഒരു വശത്ത് മൂർത്തമായ, സകലമായ (പ്രകട) തത്ത്വം ഉണ്ട്; മറ്റെ വശത്ത് അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായ നിഷ്ഫല (നിർവികാര) ശിവൻ ഉണ്ട്. കൂടാതെ ആ മൂർത്ത തത്ത്വം ശിവനാൽ അധിഷ്ഠിതവും നിയന്ത്രിതവും ആകുന്നു.

Verse 11

मूर्त्यात्मैव तदा मूर्तिः शिवस्यास्य भवेदिति । तस्य मूर्तौ मूर्तिमतोः पारतंत्र्यं हि निश्चितम्

അപ്പോൾ ഈ രൂപം തന്നെയാണ് ശിവന്റെ മൂർത്ത്യാത്മ—സ്വരൂപം—ആകുന്നതെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ആ മൂർത്തിയിൽ മൂർത്തിമാനന് ആ രൂപത്തോടുള്ള ആശ്രിതത്വം (പാരതന്ത്ര്യം) നിശ്ചയമായി സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 12

अन्यथा निरपेक्षेण मूर्तिः स्वीक्रियते कथम् । मूर्तिस्वीकरणं तस्मान्मूर्तौ साध्यफलेप्सया

അല്ലെങ്കിൽ പരമനിരപേക്ഷനായവൻ മൂർത്തിയെ എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കും? അതിനാൽ സാധ്യഫലസിദ്ധിക്കായി, സാധകരുടെ ഇഷ്ടപ്രാപ്തിക്കായി, ആ മൂർത്തിയിലേ തന്നെ മൂർത്തിസ്വീകാരം നടക്കുന്നു।

Verse 13

न हि स्वेच्छाशरीरत्वं स्वातंत्र्यायोपपद्यते । स्वेच्छैव तादृशी पुंसां यस्मात्कर्मानुसारिणी

സ്വഇച്ഛയാൽ മാത്രം രൂപപ്പെട്ട ശരീരധാരണമെന്നത് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യമല്ല. കാരണം ദേഹികളിലെ ‘ഇച്ഛ’ സ്വഭാവതഃ കർമ്മാനുസാരിണിയായിരിക്കുന്നു।

Verse 14

स्वीकर्तुं स्वेच्छया देहं हातुं च प्रभवन्त्युत । ब्रह्मादयः पिशाचांताः किं ते कर्मातिवर्तिनः

അവർ സ്വഇച്ഛയാൽ ദേഹം സ്വീകരിക്കാനും അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കാനും കഴിവുള്ളവർ. ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് പിശാചന്മാർ വരെ—അവർ കർമ്മത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നവരാകുമോ?

Verse 15

इच्छया देहनिर्माणमिन्द्रजालोपमं विदुः । अणिमादिगुणैश्वर्यवशीकारानतिक्रमात्

ഇച്ഛാമാത്രത്താൽ ദേഹനിർമ്മാണം ഇന്ദ്രജാലസദൃശമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. കാരണം അണിമാദി ഗുണൈശ്വര്യങ്ങളും വശീകരണശക്തിയും പോലുള്ള സാമർത്ഥ്യങ്ങളാൽ സാധാരണ പരിധികൾ അതിക്രമിക്കാം।

Verse 16

विश्वरूपं दधद्विष्णुर्दधीचेन महर्षिणा । युध्यता समुपालब्धस्तद्रूपं दधता स्वयम्

വിഷ്ണു വിശ്വരൂപം ധരിച്ചപ്പോൾ മഹർഷി ദധീചി യുദ്ധത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ നേരിട്ടു; അതേ രൂപം താനേ ധരിച്ചു പ്രതിരോധത്തിനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 17

सर्वस्मादधिकस्यापि शिवस्य परमात्मनः । शरीरवत्तयान्यात्मसाधर्म्यं प्रतिभाति नः

ഞങ്ങൾക്ക് ഇങ്ങനെ തോന്നുന്നു: എല്ലാറ്റിലും ഉന്നതനായ പരമാത്മാവായ ശിവനെക്കുറിച്ചും, അവനെ ശരീരവാനെന്നു പറയുമ്പോൾ, ദേഹധാരികളായ ജീവന്മാരോടൊരു സാമ്യം പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 18

सर्वानुग्राहकं प्राहुश्शिवं परमकारणम् । स निर्गृह्णाति देवानां सर्वानुग्राहकः कथम्

അവർ ശിവനെ പരമകാരണമെന്നും സർവ്വാനുഗ്രാഹകനെന്നും പറയുന്നു; എന്നാൽ ആ സർവ്വകൃപാലു പ്രഭു ദേവന്മാരെയും എങ്ങനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു?

Verse 19

चिच्छेद बहुशो देवो ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः । शिवनिन्दां प्रकुर्वंतं पुत्रेति कुमतेर्हठात्

അപ്പോൾ ദേവനായ ശിവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാം ശിരസ് പലവട്ടം ഛേദിച്ചു; കാരണം ആ കുദ്ബുദ്ധി ഹഠത്തോടെ ശിവനിന്ദ ചെയ്തു, നിർലജ്ജമായി ‘മകനേ’ എന്നു വിളിച്ചു।

Verse 20

विष्णोरपि नृसिंहस्य रभसा शरभाकृतिः । बिभेद पद्भ्यामाक्रम्य हृदयं नखरैः खरैः

വിഷ്ണുവിന്റെ ഉഗ്ര നരസിംഹരൂപത്തെയും ആ ഏറ്റുമുട്ടലിന്റെ വേഗത്തിൽ ശരഭാകൃതിയായ അവതാരം കീഴടക്കി; പാദങ്ങളാൽ ചവിട്ടി, മൂർച്ചയുള്ള നഖങ്ങളാൽ ഹൃദയം പിളർത്തി।

Verse 21

देवस्त्रीषु च देवेषु दक्षस्याध्वरकारणात् । वीरेण वीरभद्रेण न हि कश्चिददण्डितः

ദക്ഷന്റെ അധ്വരകാരണം മൂലം ദേവസ്ത്രീകളിലും ദേവന്മാരിലും ആ വീരനായ വീരഭദ്രൻ ശിക്ഷിക്കാത്തവൻ ഒരാളും ഉണ്ടായില്ല.

Verse 22

पुरत्रयं च सस्त्रीकं सदैत्यं सह बालकैः । क्षणेनैकेन देवेन नेत्राग्नेरिंधनीकृतम्

ആ ഏക ദേവൻ (ശിവൻ) ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ത്രിപുരത്തെ—സ്ത്രീകളോടും ദൈത്യരോടും കുഞ്ഞുങ്ങളോടും കൂടി—തന്റെ നേത്രാഗ്നിയുടെ ഇന്ധനമാക്കി.

Verse 23

प्रजानां रतिहेतुश्च कामो रतिपतिस्स्वयम् । क्रोशतामेव देवानां हुतो नेत्रहुताशने

പ്രജകളുടെ രതിയുടെ കാരണവും സ്വയം രതിപതിയുമായ കാമൻ—ദേവന്മാർ നിലവിളിക്കെ കണ്ണിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച് ഭസ്മമായി।

Verse 24

गावश्च कश्चिद्दुग्धौघं स्रवन्त्यो मूर्ध्नि खेचराः । सरुषा प्रेक्ष्य देवेन तत्क्षणे भस्मसात्कृतः

ഒരു ഖേചരൻ പശുക്കളെ കൊണ്ട് ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സിൽ പാലിന്റെ പ്രളയം ഒഴുക്കിച്ചു; ദേവൻ ക്രോധത്തോടെ നോക്കിയതുമാത്രം അവൻ ക്ഷണത്തിൽ ഭസ്മമായി।

Verse 25

जलंधरासुरो दीर्णश्चक्रीकृत्य जलं पदा । बद्ध्वानंतेन यो विष्णुं चिक्षेप शतयोजनम्

അസുരൻ ജലന്ധരൻ അഹങ്കാരത്തോടെ പാദംകൊണ്ട് ജലം ചക്രമായി മഥിച്ചു; പിന്നെ അനന്തനാൽ വിഷ്ണുവിനെ ബന്ധിച്ച് നൂറ് യോജന ദൂരേക്ക് എറിഞ്ഞു।

Verse 26

तमेव जलसंधायी शूलेनैव जघान सः । तच्चक्रं तपसा लब्ध्वा लब्धवीर्यो हरिस्सदा

അപ്പോൾ ജലസന്ധായീ അവനെയേ ശൂലത്താൽ മാത്രം പ്രഹരിച്ചു വീഴ്ത്തി. ഹരി തപസ്സിലൂടെ ലഭിച്ച ആ ചക്രം പ്രാപിച്ച്, സദാ തപോബലജന്യമായ വീര്യത്തോടെ സമ്പന്നനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 27

जिघांसतां सुरारीणां कुलं निर्घृणचेतसाम् । त्रिशूलेनान्धकस्योरः शिखिनैवोपतापितम्

ദേവശത്രുക്കളായ നിർദയചിത്ത സംഹാരകാമികളുടെ കുലം നശിപ്പാൻ, അന്ധകന്റെ വക്ഷസ്ഥലം ത്രിശൂലത്തിൽ ഭേദിക്കപ്പെട്ടു അഗ്നിപോലെ ദഗ്ധമായി।

Verse 28

कण्ठात्कालांगनां सृष्ट्वा दारको ऽपि निपातितः । कौशिकीं जनयित्वा तु गौर्यास्त्वक्कोशगोचराम्

തന്റെ കണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് കാളവർണ്ണ കന്യ (കാളി)യെ സൃഷ്ടിച്ച്, ദാരകനെന്ന ബാലനും നിപാതിതനായി. പിന്നെ ഗൗരിയുടെ ത്വക്-കോശത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച കൗശികി ജനിച്ചു।

Verse 29

शुंभस्सह निशुंभेन प्रापितो मरणं रणे । श्रुतं च महदाख्यानं स्कान्दे स्कन्दसमाश्रयम्

ശുംഭൻ നിശുംഭനോടുകൂടെ യുദ്ധത്തിൽ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു. സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ സ്കന്ദന്റെ പ്രാമാണ്യത്തിൽ ആശ്രിതമായ ഈ മഹദാഖ്യാനവും ശ്രുതമായി।

Verse 30

वधार्थे तारकाख्यस्य दैत्येन्द्रस्येन्द्रविद्विषः । ब्रह्मणाभ्यर्थितो देवो मन्दरान्तःपुरं गतः

ഇന്ദ്രവൈരിയായ ദൈത്യേന്ദ്രൻ താരകനെ വധിക്കാനായി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം ദേവൻ (ശിവൻ) മന്ദരത്തിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 31

विहृत्य सुचिरं देव्या विहारा ऽतिप्रसङ्गतः । रसां रसातलं नीतामिव कृत्वाभिधां ततः

ദേവിയോടൊപ്പം ദീർഘകാലം വിഹരിച്ച ശേഷം അവൻ ആ വിഹാരരസത്തിൽ അത്യധികം ലീനനായി; പിന്നെ ‘രസാ’ എന്ന നാമമുള്ള അവളെ രസാതലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയതുപോലെ ആക്കി।

Verse 32

देवीं च वंचयंस्तस्यां स्ववीर्यमतिदुर्वहम् । अविसृज्य विसृज्याग्नौ हविः पूतमिवामृतम्

ആ കാര്യത്തിൽ ദേവിയെ വഞ്ചിച്ച് അവൻ തന്റെ അതിദുർധർഷമായ വീര്യം അവളിൽ വിടാതെ, അഗ്നിയിൽ ഹവിസ്സുപോലെ ശുദ്ധമായി അമൃതസമമായി അർപ്പിച്ചു।

Verse 33

गंगादिष्वपि निक्षिप्य वह्निद्वारा तदंशतः । तत्समाहृत्य शनकैस्तोकंस्तोकमितस्ततः

അതിന്റെ അംശങ്ങളെ ഗംഗാദി പുണ്യജലങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും, അഗ്നിയുടെ മാധ്യത്തിലൂടെയും അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു; പിന്നെ അവർ അതിനെ മന്ദമായി—ഇവിടെയും അവിടെയും നിന്ന്—തുള്ളിത്തുള്ളിയായി സമാഹരിച്ചു।

Verse 34

स्वाहया कृत्तिकारूपात्स्वभर्त्रा रममाणया । सुवर्णीभूतया न्यस्तं मेरौ शरवणे क्वचित्

ഒരിക്കൽ സ്വാഹാ കൃത്തികാരൂപം ധരിച്ചു, സ്വന്തം ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചു, സ്വർണ്ണപ്രഭപോലെ ദീപ്തയായി; അപ്പോൾ അവൾ മേരുവിൽ ശരവണത്തിൽ (നാണൽക്കിടക്കയിൽ) അതിനെ ഒരുകാലത്ത് ന്യസ്തമാക്കി।

Verse 35

संदीपयित्वा कालेन तस्य भासा दिशो दश । रञ्जयित्वा गिरीन्सर्वान्कांचनीकृत्य मेरुणा

കാലക്രമത്തിൽ അവന്റെ പ്രഭ ജ്വലിച്ച് പത്തു ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു; അത് എല്ലാ പർവതങ്ങളെയും തേജസ്സാൽ രഞ്ജിപ്പിച്ചു, മേരുവും സ്വർണ്ണമയമായതുപോലെ തോന്നി।

Verse 36

ततश्चिरेण कालेन संजाते तत्र तेजसि । कुमारे सुकुमारांगे कुमाराणां निदर्शने

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം അവിടെ ആ ദിവ്യ തേജസ് പൂർണ്ണമായി പ്രകടമായി; അപ്പോൾ അത്യന്തം സുകുമാരാംഗനായ ഒരു ദിവ്യ കുമാരൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—എല്ലാ കുമാരന്മാരിലും മാതൃകയും ദൃശ്യ നിദർശനവും ആയി।

Verse 37

तच्छैशवं स्वरूपं च तस्य दृष्ट्वा मनोहरम् । सह देवसुरैर्लोकैर्विस्मिते च विमोहिते

അവന്റെ ആ മനോഹരമായ ശൈശവസ്വരൂപം കണ്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കൂടിയ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം വിസ്മയിച്ചു പൂർണ്ണമായി മോഹിതമായി।

Verse 38

देवो ऽपि स्वयमायातः पुत्रदर्शनलालसः । सह देव्यांकमारोप्य ततो ऽस्य स्मेरमाननम्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ സ്വയം പുത്രദർശനലാലസയോടെ അവിടെ എത്തി. ദേവിയോടൊപ്പം കുഞ്ഞിനെ അവളുടെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, പിന്നെ അവന്റെ മന്ദസ്മിതമുഖം ദർശിച്ചു।

Verse 39

पीतामृतमिव स्नेहविवशेनान्तरात्मना । देवेष्वपि च पश्यत्सु वीतरागैस्तपस्विभिः

അമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ—സ്നേഹത്തിൽ വശമായ അവന്റെ അന്തരാത്മാവ് ആ ആനന്ദത്തിൽ ലീനമായി; ദേവന്മാർ നോക്കിനിൽക്കേ, വിരക്തരായ തപസ്വികളും സാക്ഷികളായി।

Verse 40

स्वस्य वक्षःस्थले स्वैरं नर्तयित्वा कुमारकम् । अनुभूय च तत्क्रीडां संभाव्य च परस्परम्

സ്വന്തം വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ കുമാരകനെ സ്വൈരമായി നർത്തിപ്പിച്ച്, ആ ക്രീഡയുടെ ആനന്ദം അനുഭവിച്ച്, അവർ പരസ്പരം സ്നേഹവും ഗൗരവവുംകൊണ്ട് ഒരുമറ്റെയൊന്നു നോക്കി।

Verse 41

स्तन्यमाज्ञापयन्देव्याः पाययित्वामृतोपमम् । तवावतारो जगतां हितायेत्यनुशास्य च

അവൻ ദേവിയോട് സ്തന്യം നൽകാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു; നിന്നെ അമൃതസമമായ പാൽ കുടിപ്പിച്ച് പിന്നെയും ഉപദേശിച്ചു—“നിന്റെ അവതാരം ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായാണ്।”

Verse 42

स्वयन्देवश्च देवी च न तृप्तिमुपजग्मतुः । ततः शक्रेण संधाय बिभ्यता तारकासुरात्

എന്നിട്ടും സ്വയംഭൂ ദേവനും ദേവിയും തൃപ്തി പ്രാപിച്ചില്ല. തുടർന്ന് താരകാസുരനെ ഭയന്ന് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സന്ധി ചെയ്തു (കരാർ ചെയ്ത്) എത്തി।

Verse 43

कारयित्वाभिषेकं च सेनापत्ये दिवौकसाम् । पुत्रमन्तरतः कृत्वा देवेन त्रिपुरद्विषा

ദേവസേനയുടെ സേനാപതിപദത്തിനുള്ള അഭിഷേകം നടത്തിച്ച ശേഷം, ത്രിപുരദ്വേഷിയായ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ തന്റെ പുത്രനെ അവരുടെ മദ്ധ്യേ വെച്ച് (മുന്നണിയിൽ) സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 44

स्वयमंतर्हितेनैव स्कन्दमिन्द्रादिरक्षितम् । तच्छक्त्या क्रौञ्चभेदिन्या युधि कालाग्निकल्पया

സ്വയം അന്തർഹിതനായതിനാൽ സ്കന്ദനെ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ സംരക്ഷിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ ആ ക്രൗഞ്ചഭേദിനിയായ, യുഗാന്താഗ്നിസദൃശമായ ശക്തിയുടെ ബലത്തിൽ അവൻ ജയിച്ചു.

Verse 45

छेदितं तारकस्यापि शिरश्शक्रभिया सह । स्तुतिं चक्रुर्विशेषेण हरिधातृमुखाः सुराः

താരകന്റെ ശിരസ് ഛേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ശക്രന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) ഭയവും ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് ഹരിയും ധാതാവും (ബ്രഹ്മാവും) മുഖ്യരായ ദേവന്മാർ പ്രത്യേകമായി മഹാസ്തുതി അർപ്പിച്ചു.

Verse 46

तथा रक्षोधिपः साक्षाद्रावणो बलगर्वितः । उद्धरन्स्वभुजैर्दीर्घैः कैलासं गिरिमात्मनः

അതുപോലെ, രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ ബലഗർവത്തിൽ മദിച്ചവനായി, തന്റെ ദീർഘഭുജങ്ങളാൽ തന്റെതായ കൈലാസപർവതത്തെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 47

तदागो ऽसहमानस्य देवदेवस्य शूलिनः । पदांगुष्ठपरिस्पन्दान्ममज्ज मृदितो भुवि

ആ അപരാധം സഹിക്കാനാവാതെ ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരി ശിവൻ തന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠം അല്പം മാത്രം കുലുക്കി; അപരാധി ചതഞ്ഞ് ഭൂമിയിലേക്കു താഴ്ന്നുമുങ്ങി.

Verse 48

बटोः केनचिदर्थेन स्वाश्रितस्य गतायुषः । त्वरयागत्य देवेन पादांतं गमितोन्तकः

തന്റെ ആശ്രിതനായ ആ ബാലസന്ന്യാസിയുടെ കാര്യം നിമിത്തം—ആയുസ്സ് തീർന്നവനായി—യമൻ ത്വരിതമായി അവിടെ എത്തി; എന്നാൽ പ്രഭു അവനെ തന്റെ പാദാന്തത്തിലേക്ക് തള്ളിവീഴ്ത്തി നിർബ്ബലനാക്കി.

Verse 49

स्ववाहनमविज्ञाय वृषेन्द्रं वडवानलः । सगलग्रहमानीतस्ततो ऽस्त्येकोदकं जगत्

സ്വവാഹനമായ വൃഷേന്ദ്രനെ തിരിച്ചറിയാതെ വഡവാനലൻ സർവ്വ ലോകമണ്ഡലവും വിഴുങ്ങി അകത്തേക്ക് വലിച്ചെടുത്തു; അതിനാൽ ജഗത്ത് ഒരൊറ്റ ജലവിസ്താരമായി മാറി.

Verse 50

अलोकविदितैस्तैस्तैर्वृत्तैरानन्दसुन्दरैः । अंगहारस्वसेनेदमसकृच्चालितं जगत्

സാധാരണ ലോകങ്ങൾക്ക് അജ്ഞാതമായെങ്കിലും ആനന്ദസൗന്ദര്യത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ ആ ചലനങ്ങളാൽ, പ്രഭുവിന്റെ അങ്കഹാര-സ്വസേന ഈ ജഗത്തെ ആവർത്തിച്ച് ചലിപ്പിച്ചു.

Verse 51

शान्त एव सदा सर्वमनुगृह्णाति चेच्छिवः । सर्वाणि पूरयेदेव कथं शक्तेन मोचयेत्

സദാ ശാന്തനായ ശിവൻ എല്ലാർക്കും നിരന്തരം അനുഗ്രഹം നൽകി എല്ലാം പൂരിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഏതു ശക്തിയാൽ അവനെ തടയാൻ കഴിയും? മറ്റാരാണ് മോക്ഷം നൽകുമെന്ന് അവകാശപ്പെടുക?

Verse 52

अनादिकर्म वैचित्र्यमपि नात्र नियामकम् । कारणं खलु कर्मापि भवेदीश्वरकारितम्

ഇവിടെ അനാദികർമ്മങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം തന്നെയാണ് പരമനിയാമകം എന്നു അല്ല. കർമ്മവും കാരണമാകുന്നത് ഈശ്വരന്റെ പ്രേരണയും അധീനതയും ഉള്ളപ്പോൾ മാത്രമാണ്.

Verse 53

किमत्र बहुनोक्तेन नास्तिक्यं हेतुकारकम् । यथा ह्याशु निवर्तेत तथा कथय मारुत

ഇവിടെ അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? വെറും തർക്കത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന നാസ്തിക്യമാണ് കാരണമാകുന്നത്. ഹേ മാരുതാ, അത് വേഗം എങ്ങനെ മാറുമെന്നു പറയുക.