षडध्ववेदनम् (Ṣaḍadhva-vedanam) — The Sixfold Path: Sound, Meaning, and Tattva-Distribution

Verse 1

वायुरुवाच । निवेदयामि जगतो वागर्थात्म्यं कृतं यथा । षडध्ववेदनं सम्यक्समासान्न तु विस्तरात्

വായു പറഞ്ഞു—ജഗത്ത് വാക്കും അർത്ഥവും ഏകാത്മതയായി എങ്ങനെ ഘടിതമായിരിക്കുന്നുവോ അത് ഞാൻ അറിയിക്കുന്നു. ഷഡധ്വ-വിദ്യയെ ഞാൻ ശരിയായി സംക്ഷേപമായി വ്യാഖ്യാനിക്കും; വിപുലമായി അല്ല.

Verse 2

नास्ति कश्चिदशब्दार्थो नापि शब्दो निरर्थकः । ततो हि समये शब्दस्सर्वस्सर्वार्थबोधकः

ശബ്ദമില്ലാത്ത അർത്ഥം ഒന്നുമില്ല; അർത്ഥമില്ലാത്ത ശബ്ദവും ഇല്ല. അതിനാൽ പരമ്പരയും ശരിയായ പ്രയോഗവും മൂലം ഓരോ ശബ്ദവും അഭിപ്രേതമായ അർത്ഥം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 3

प्रकृतेः परिणामो ऽयं द्विधा शब्दार्थभावना । तामाहुः प्राकृतीं मूर्तिं शिवयोः परमात्मनोः

ഈ പ്രകടനം പ്രകൃതിയുടെ പരിണാമമാണ്; അത് ദ്വിധാ—ശബ്ദവും അർത്ഥവും—എന്നായി ബോധ്യപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനികൾ ഇതിനെ പരമാത്മാക്കളായ ശിവ-ശക്തികളുടെ പ്രാകൃത (സ്വാഭാവിക) മൂർത്തിയെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 4

शब्दात्मिका विभूतिर्या सा त्रिधा कथ्यते बुधैः । स्थूला सूक्ष्मा परा चेति स्थूला या श्रुतिगोचरा

ശബ്ദം തന്നെയാണ് സ്വരൂപമായ വിഭൂതിയെ ജ്ഞാനികൾ ത്രിവിധമായി പറയുന്നു—സ്ഥൂല, സൂക്ഷ്മ, പരാ. ഇവയിൽ സ്ഥൂലരൂപം ശ്രവണഗോചരമാണ്; ഉച്ചരിതധ്വനിയായി കേൾക്കപ്പെടുന്നത് അതുതന്നെ.

Verse 5

सूक्ष्मा चिन्तामयी प्रोक्ता चिंतया रहिता परा । या शक्तिः सा परा शक्तिश्शिवतत्त्वसमाश्रया

അവൾ സൂക്ഷ്മയും ചിന്താമയിയും എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ പരമസത്യത്തിൽ അവൾ എല്ലാ ചിന്താ-കല്പനകളെയും അതീതയാണ്. ആ ശക്തിയേ പരാശക്തി; ശിവതത്ത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയും അതിൽ ആശ്രിതയും.

Verse 6

ज्ञानशक्तिसमायोगादिच्छोपोद्बलिका तथा । सर्वशक्तिसमष्ट्यात्मा शक्तितत्त्वसमाख्यया

ജ്ഞാനശക്തിയുടെ സംയോഗത്താൽ ഇച്ഛാശക്തിയും അതുപോലെ ബലവത്താകുന്നു. കൂടാതെ അത് സർവശക്തികളുടെ സമഷ്ടി-സാരമായതിനാൽ ‘ശക്തിതത്ത്വം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 7

समस्तकार्यजातस्य मूलप्रकृतितां गता । सैव कुण्डलिनी माया शुद्धाध्वपरमा सती

സകല പ്രവർത്തനസമൂഹത്തിന്റെയും മൂലപ്രകൃതിയായി മാറിയവൾ തന്നെയാണ് കുണ്ഡലിനി—മായാ—സതി; ശുദ്ധാധ്വത്തിൽ പരമസ്ഥാനസ്ഥയാണ് അവൾ.

Verse 8

सा विभागस्वरूपैव षडध्वात्मा विजृंभते । तत्र शब्दास्त्रयो ऽध्वानस्त्रयश्चार्थाः समीरिताः

വിഭാഗവും ക്രമബദ്ധമായ വികാസവും സ്വഭാവമായ ആ തത്ത്വം ഷഡധ്വാത്മയായി വിപുലമാകുന്നു. അവിടെ ശബ്ദത്തിന്റെ മൂന്ന് ‘അധ്വ’കളും അർത്ഥം/വസ്തുതത്ത്വത്തിന്റെ മൂന്ന് ‘അധ്വ’കളും പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 9

सर्वेषामपि वै पुंसां नैजशुद्ध्यनुरूपतः । लयभोगाधिकारास्स्युस्सर्वतत्त्वविभागतः

സകല ജീവികൾക്കും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ അന്തഃശുദ്ധിയുടെ അളവനുസരിച്ച്, എല്ലാ തത്ത്വങ്ങളുടെ വിഭേദത്തെ ആശ്രയിച്ച് ലയ (മോക്ഷാഭിമുഖ ലീനത) അല്ലെങ്കിൽ ഭോഗ (ഫലാനുഭവം) എന്ന അധികാരം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 10

कलाभिस्तानि तत्त्वानि व्याप्तान्येव यथातथम् । परस्याः प्रकृतेरादौ पञ्चधा परिणामतः

ആ തത്ത്വങ്ങൾ കലകളാൽ (ദിവ്യശക്തികളാൽ) യഥാതഥമായി വ്യാപ്തമാണ്. പരമപ്രകൃതിയുടെ ആദിയിൽ, പരിണാമപ്രക്രിയയാൽ അവ പഞ്ചധയായി വികസിക്കുന്നു।

Verse 11

कलाश्च ता निवृत्त्याद्याः पर्याप्ता इति निश्चयः । मंत्राध्वा च पदाध्वा च वर्णाध्वा चेति शब्दतः

നിവൃത്തി മുതലായ കലകളാണ് പര്യാപ്തം—ഇതാണ് നിശ്ചയം. ശബ്ദതത്ത്വത്തിൽ ഇവയെ ‘മന്ത്രാധ്വ’, ‘പദാധ്വ’, ‘വർണാധ്വ’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 12

भुवनाध्वा च तत्त्वाध्वा कलाध्वा चार्थतः क्रमात् । अत्रान्योन्यं च सर्वेषां व्याप्यव्यापकतोच्यते

അർത്ഥക്രമത്തിൽ ഭുവനാധ്വ, തത്ത്വാധ്വ, കലാധ്വ എന്നിങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഇവയൊക്കെയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ‘വ്യാപ്യ-വ്യാപക’—വ്യാപ്തവും വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതും—എന്ന നിലയിൽ വിവരിക്കുന്നു।

Verse 13

मंत्राः सर्वैः पदैर्व्याप्ता वाक्यभावात्पदानि च । वर्णैर्वर्णसमूहं हि पदमाहुर्विपश्चितः

മന്ത്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ എല്ലാ പദങ്ങളാലും വ്യാപ്തമാണ്; പദങ്ങൾ വാക്യഭാവം (അഭിപ്രായാർഥം) മുതൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. വർണങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് പദം വർണസമൂഹമാകുന്നത്—എന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു।

Verse 14

वर्णास्तु भुवनैर्व्याप्तास्तेषां तेषूपलंभनात् । भुवनान्यपि तत्त्वौघैरुत्पत्त्यांतर्बहिष्क्रमात्

വർണങ്ങൾ (ധ്വനി-രൂപങ്ങൾ) ഭുവനങ്ങളിലാകെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവ അവിടെയേ തന്നെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ. സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് അന്തർ–ബഹിർ പ്രവഹിക്കുന്ന തത്ത്വധാരകളാൽ ഭുവനങ്ങളും വ്യാപ്തമാണ്.

Verse 15

व्याप्तानि कारणैस्तत्त्वैरारब्धत्वादनेकशः । अंतरादुत्थितानीह भुवनानि तु कानिचित्

കാരണമൂല തത്ത്വങ്ങളാൽ വ്യാപ്തമായി, അവയുടെ ആരംഭ-പ്രേരണയാൽ പലവിധം പ്രവൃത്തിയായി, ഇവിടെ ചില ഭുവനങ്ങൾ അന്തരത്തിൽ നിന്നുയർന്ന് പ്രകടമാകുന്നു.

Verse 16

पौराणिकानि चान्यानि विज्ञेयानि शिवागमे । सांख्ययोगप्रसिद्धानि तत्त्वान्यपि च कानिचित्

ശിവാഗമത്തിൽ മറ്റു പൗരാണിക ഉപദേശങ്ങളും അറിയേണ്ടതാണ്; സാംഖ്യ-യോഗങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായ ചില തത്ത്വങ്ങളും അവിടെ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 17

शिवशास्त्रप्रसिद्धानि ततोन्यान्यपि कृत्स्नशः । कलाभिस्तानि तत्त्वानि व्याप्तान्येव यथातथम्

ശൈവശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ തത്ത്വങ്ങളും—അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ മറ്റെല്ലാം കൂടി—സമ്പൂർണ്ണമായി അവന്റെ കലകൾ (ശക്തികൾ) കൊണ്ടു വ്യാപ്തമാണ്; ഓരോന്നും തത്തത്തിന്റെ ക്രമപ്രകാരം യഥാവിധി.

Verse 18

परस्याः प्रकृतेरादौ पञ्चधा परिणामतः । कलाश्च ता निवृत्त्याद्या व्याप्ताः पञ्च यथोत्तरम्

പരമ പ്രകൃതിയുടെ ആദിയിൽ, പരിണാമം (രൂപാന്തരം) മൂലം അഞ്ചുവിധ പ്രകടനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. നിവൃത്തി മുതലായ ആ അഞ്ചു കലകൾ ഓരോന്നും മുൻപത്തേതിനെക്കാൾ വ്യാപകമായി, സത്തയുടെ നിലകളിൽ ക്രമമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 19

व्यापिकातः परा शक्तिरविभक्ता षडध्वनाम् । परप्रकृतिभावस्य तत्सत्त्वाच्छिवतत्त्वतः

അവന്റെ സർവ്വവ്യാപകതകൊണ്ട് പരാശക്തി ഷഡധ്വങ്ങളിൽ അവിഭക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു. പരപ്രകൃതിഭാവം സത്യമായി നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ അത് ശിവതത്ത്വത്തിൽ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതം.

Verse 20

शक्त्यादि च पृथिव्यन्तं शिवतत्त्वसमुद्भवम् । व्याप्तमेकेन तेनैव मृदा कुंभादिकं यथा

ശക്തി മുതൽ പൃഥിവീതത്ത്വം വരെ ശിവതത്ത്വത്തിൽ നിന്നുയർന്ന എല്ലാം ആ ഏകനാൽ തന്നെയാണ് വ്യാപ്തം—മണ്ണ് കുംഭാദി മൃണ്മയ രൂപങ്ങളിൽ വ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 21

शैवं तत्परमं धाम यत्प्राप्यं षड्भिरध्वभिः । व्यापिका ऽव्यापिका शक्तिः पञ्चतत्त्वविशोधनात्

ആ ശൈവതത്ത്വം തന്നെയാണ് പരമധാമം; അത് ഷഡധ്വങ്ങളാൽ പ്രാപ്യം. പഞ്ചതത്ത്വവിശോധനത്തിലൂടെ ശക്തി സർവ്വവ്യാപിനിയുമായും, വ്യാപ്തിയെ അതിക്രമിക്കുന്ന അവ്യാപിനിയുമായും അനുഭവപ്പെടുന്നു.

Verse 22

निवृत्त्या रुद्रपर्यन्तं स्थितिरण्डस्य शोध्यते । प्रतिष्ठया तदूर्ध्वं तु यावदव्यक्तगोचरम्

നിവൃത്തിതത്ത്വംകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ സ്ഥിതി രുദ്രപര്യന്തം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രതിഷ്ഠാതത്ത്വംകൊണ്ട് അതിനുമീതെയുള്ള ഭാഗം അവ്യക്തഗോചരപരിധിവരെ വിശുദ്ധമാകുന്നു.

Verse 23

तदूर्ध्वं विद्यया मध्ये यावद्विश्वेश्वरावधि । शान्त्या तदूर्ध्वं मध्वान्ते विशुद्धिः शान्त्यतीतया

അതിന്റെ മുകളിൽ മദ്ധ്യപ്രദേശത്ത്, വിശ്വേശ്വര നില വരെയായി വിദ്യയാൽ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. അതിനുമുകളിൽ, മദ്ധ്യമാർഗ്ഗാന്തത്തിൽ ശാന്തി; ശാന്തിയെയും അതിക്രമിച്ചാൽ (ശാന്ത്യതീത) ശിവാഭിമുഖമായ നിർമല വിശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 24

यामाहुः परमं व्योम परप्रकृतियोगतः । एतानि पञ्चतत्त्वानि यैर्व्याप्तमखिलं जगत्

പരപ്രകൃതിയോടുള്ള യോഗം മൂലം ‘പരമ വ്യോമം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്—ഇവയാണ് ആ അഞ്ചു തത്ത്വങ്ങൾ; ഇവയാൽ സമസ്ത ജഗത്ത് വ്യാപ്തമാണ്।

Verse 25

तत्रैव सर्वमेवेदं द्रष्टव्यं खलु साधकैः । अध्वव्याप्तिमविज्ञाय शुद्धिं यः कर्तुमिच्छति

അതുകൊണ്ട് সাধകർ അതേ സന്ദർഭത്തിൽ ഇതെല്ലാം നിശ്ചയമായി ദർശിക്കണം. അധ്വങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി അറിയാതെ ശുദ്ധി ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് യഥാർത്ഥ ശുദ്ധി സിദ്ധിക്കുകയില്ല।

Verse 26

स विप्रलम्भकः शुद्धेर्नालम्प्रापयितुं फलम् । वृथा परिश्रमस्तस्य निरयायैव केवलम्

ഇത്തരം വഞ്ചകൻ അന്തഃശുദ്ധിയുടെ ഫലം ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിവില്ല. അവന്റെ പരിശ്രമം വ്യർത്ഥം; അത് നരകപ്രാപ്തിയിലേക്കു മാത്രമേ നയിക്കൂ.

Verse 27

शक्तिपातसमायोगादृते तत्त्वानि तत्त्वतः । तद्व्याप्तिस्तद्विवृद्धिश्च ज्ञातुमेवं न शक्यते

ശിവന്റെ ശക്തിപാതാനുഗ്രഹത്തിന്റെ സംയോഗമില്ലാതെ തത്ത്വങ്ങളെ യഥാർത്ഥമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ അവയുടെ വ്യാപ്തിയും ക്രമവികാസവും ഇങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല.

Verse 28

शक्तिराज्ञा परा शैवी चिद्रूपा मरमेश्वरी । शिवो ऽधितिष्ठत्यखिलं यया कारणभूतया

പരമ ശൈവീ, ചിദ്രൂപിണീ, രാജ്ഞീസ്വരൂപിണീ പരമേശ്വരി ശക്തി—കാരണമൂർത്തിയായ അവളാൽ—ശിവൻ സമസ്ത വിശ്വത്തെയും അധിഷ്ഠിച്ച് ധരിക്കുന്നു.

Verse 29

नात्मनो नैव मायैषा न विकारो विचारतः । न बंधो नापि मुक्तिश्च बंधमुक्तिविधायिनी

യഥാർത്ഥ വിചാരണയിൽ ഈ മായ ആത്മാവിനേതുമല്ല; ഇത് യഥാർത്ഥ വികാരവുമല്ല. സത്യത്തിൽ ബന്ധവും ഇല്ല, മോക്ഷവും ഇല്ല—എങ്കിലും ബന്ധ-മോക്ഷം വരുത്തുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 30

सर्वैश्वर्यपराकाष्टा शिवस्य व्यभिचारिणी । समानधर्मिणी तस्य तैस्तैर्भावैर्विशेषतः

അവൾ സർവൈശ്വര്യങ്ങളുടെ പരമശിഖരം; ശിവനോടു അവ്യഭിചാരിണി, അഖണ്ഡമായി ചേർന്നവൾ. അവന്റെ സമധർമ്മിണിയായി, വിവിധ വിശേഷഭാവങ്ങളാൽ അവൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 31

स तयैव गृही सापि तेनैव गृहिणी सदा । तयोरपत्यं यत्कार्यं परप्रकृतिजं जगत्

അവൻ അവളാൽ മാത്രമേ ഗൃഹസ്ഥനാകൂ; അവളും അവനാൽ മാത്രമേ നിത്യ ഗൃഹിണിയാകൂ. പരാപ്രകൃതിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ജഗത്ത്—അവരുടെ സംയുക്ത പ്രവർത്തിയുടെ ഫലം, അവരുടെ സന്തതിയാണ്.

Verse 32

स कर्ता कारणं सेति तयोर्भेदो व्यवस्थितः । एक एव शिवः साक्षाद्द्विधा ऽसौ समवस्थितः

അവൻ കർത്താവും അവൻ തന്നെ കാരണവും—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഇരുവരുടെയും ഭേദം വ്യവഹാരത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ സാക്ഷാൽ ശിവൻ ഒരുവനേ; അതേ പ്രഭു ദ്വിരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 33

स्त्रीपुंसभावेन तयोर्भेद इत्यपि केचन । अपरे तु परा शक्तिः शिवस्य समवायिनी

ചിലർ സ്ത്രീ-പുരുഷഭാവം കൊണ്ടു ഇരുവരിലും ഭേദമുണ്ടെന്നു പറയുന്നു. മറ്റുള്ളവർ പറയുന്നു: അവൾ ശിവന്റെ പരാശക്തി, ശിവനിൽ സമവായമായി അഖണ്ഡമായി നിവാസിക്കുന്നവൾ.

Verse 34

प्रभेव भानोश्चिद्रूपा भिन्नैवेति व्यवस्थितः । तस्माच्छिवः परो हेतुस्तस्याज्ञा परमेश्वरी

സൂര്യന്റെ പ്രഭ ചിദ്രൂപമായിട്ടും വേറെയെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ, ഇങ്ങനെ തന്നെ സ്ഥാപിതമാണ്. അതിനാൽ ശിവൻ തന്നെയാണ് പരമഹേതു; അവന്റെ ആജ്ഞ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരി ശക്തി.

Verse 35

तयैव प्रेरिता शैवी मूलप्रकृतिरव्यया । महामाया च माया च प्रकृतिस्त्रिगुणेति च

അവളുടെ പ്രേരണയാൽ തന്നേ അവ്യയമായ ശൈവീ മൂലപ്രകൃതി പ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെടുന്നു; അവളെ മഹാമായ, മായ, ത്രിഗുണമയിയായ പ്രകൃതി എന്നും വിളിക്കുന്നു।

Verse 36

त्रिविधा कार्यवेधेन सा प्रसूते षडध्वनः । स वागर्थमयश्चाध्वा षड्विधो निखिलं जगत्

കാര്യഭേദത്തിന്റെ ത്രിവിധ വ്യത്യാസത്തിലൂടെ അവൾ ഷഡധ്വങ്ങൾ (ആറ് പഥങ്ങൾ) പ്രസവിക്കുന്നു; വാക്‌-അർത്ഥമയമായ ആ ഷഡ്വിധ അധ്വ തന്നെയാണ് സമസ്ത ജഗത്ത്।

Verse 37

अस्यैव विस्तरं प्राहुः शास्त्रजातमशेषतः

അവർ പ്രസ്താവിക്കുന്നത്: ശേഷമൊന്നുമില്ലാതെ സമസ്ത ശാസ്ത്രസമൂഹവും ഈ തത്ത്വത്തിന്റെ വിപുലമായ വ്യാഖ്യാനമത്രേ।