गौरीप्रवेशः—शिवसाक्षात्कारः (Gaurī’s Entry and the Vision of Śiva)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा । कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഗിരിവരാത്മജയായ ദേവി സതി ദിവ്യമായ ഗൗരവർണ്ണ രൂപം ധരിച്ചു, അലങ്കൃതമായ ആ സ്ഥലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് തന്റെ ഭർത്താവായ (ശിവൻ)നെ എങ്ങനെ ദർശിച്ചു?

Verse 2

प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः । गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्

അവളുടെ പ്രവേശസമയത്ത് രാജഭവനദ്വാരത്തിൽ നിലകൊണ്ട ഗണേശന്മാർ എന്തു ചെയ്തു? അവരെ കണ്ട ദേവൻ അപ്പോൾ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 3

वायुरुवाच । प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः । येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः

വായു പറഞ്ഞു—ആ പരമരസം അത്തരംതന്നെ; അതിനെ ലളിതമായി വ്യക്തമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. പ്രണയഗർഭമായ ആ അനുഭവം ഭാവമുള്ള ഭക്തരുടെ ഹൃദയം കവർന്നെടുക്കുന്നു.

Verse 4

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः । शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत

ദ്വാരസ്ഥരുടെ ആവേശഭരിതമായ കലഹം കൊണ്ടുതന്നെ പ്രേരിതനായി, ദേവിയുടെ ആഗമനത്തിൽ ഉത്സുകനായ ദേവൻ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. മൃദുവായ ആശങ്കയോടെ ദേവിയും അകത്തു കടന്ന് അവനെ അവിടെ കണ്ടു.

Verse 5

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः । गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्

അന്തര്ഭവനത്തിൽ വസിക്കുന്ന, വിവിധ പ്രണയഭാവങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ശ്രേഷ്ഠ ഗണേന്ദ്രന്മാരുടെ വചനങ്ങളാൽ വന്ദിതയായി, അവൾ ത്ര്യമ്പകനെ (ഭഗവാൻ ശിവനെ) പ്രണമിച്ചു.

Verse 6

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः । प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा

അവൾ പ്രണമിച്ച് ഇനിയും എഴുന്നേറാത്തിരിക്കെ, പരമേശ്വരൻ ഉടൻ തന്നെ അവളെ ഇരുകൈകളാൽ പിടിച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്തു; പരമാനന്ദത്തോടെ എല്ലാടവും ചേർത്ത് അടുത്താക്കി.

Verse 7

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत । पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्

അവളെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്താൻ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവന്നെങ്കിലും, അവൾ കിടക്കമേടയിൽ തന്നെ ഇരുന്നു. പിന്നെ അദ്ദേഹം മൃദുവായ നിർബന്ധത്തോടെ പുഞ്ചിരിയുള്ള ദേവിയെ അവിടെ നിന്ന് ഉയർത്തി തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി.

Verse 8

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव । तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्

അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിയോടെ, വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളാൽ അവളുടെ മുഖം കുടിക്കുന്നതുപോലെ നോക്കി. അവളോട് സംസാരിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് ഈശ്വരൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ വീണ്ടും ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 9

देवदेव उवाच । सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि । यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते

ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവാംഗസുന്ദരി! നിനക്ക് ആ ദശ കഴിഞ്ഞോ? ആ അവസ്ഥയിൽ കോപത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന മനോഭാവത്തിൽ സമാധാനത്തിനൊരു മാർഗവും ലഭ്യമാകില്ല.

Verse 10

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च । त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम

എന്റെ സ്വേച്ഛയാലും നിന്നെ കാളിയെന്നോ മറ്റേതെങ്കിലും വർണ്ണവതിയെന്നോ ചിന്തിക്കുവാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഹേ സുഭ്രൂ! നിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ എന്റെ ചിത്തം കവർന്നു; അതു എനിക്കു വ്യാകുലചിന്തയുടെ കാരണമായി।

Verse 11

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः । न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः

സ്വന്തം ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അങ്ങയോഗത്തിൽ ഏകീഭവിച്ചാൽ പരമഭാവം എങ്ങനെ മറക്കപ്പെടും? ആ നിലയിൽ ചിത്തമലിനതയ്ക്ക് കാരണങ്ങളൊന്നും ഉദിക്കുകയില്ല।

Verse 12

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् । आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्

സാധാരണ ജനങ്ങളെപ്പോലെ പരസ്പര വേർപാട് അപ്രിയതക്കും വൈരത്തിനും കാരണമാകുന്നു. എന്നാൽ ഞങ്ങൾക്കിടയിലും അത്തരം ഭേദം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ഈ സകല ചരാചര ലോകം തന്നെ നിലനിൽക്കുമായിരുന്നില്ല।

Verse 13

अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता । अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्

ഞാൻ അഗ്നിയുടെ ശിരസ്സിൽ അധിഷ്ഠിതൻ; നീ സോമത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ സ്ഥാപിതയാകുന്നു. അഗ്നി-സോമസ്വഭാവമുള്ള ഈ സർവ്വവിശ്വം ഞങ്ങൾ ഇരുവരാലും സംയുക്തമായി അധിഷ്ഠിതവും ധാരിതവും ആകുന്നു।

Verse 14

जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः । आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्

ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ലോകഹിതത്തിനായി സ്വേച്ഛയാൽ ധരിച്ച ദേഹങ്ങളോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഞങ്ങളിലൊരു വിരഹം സംഭവിച്ചാൽ ഈ ജഗത്ത് ആശ്രയരഹിതമാകും.

Verse 15

अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् । वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्

ഇവിടെ ശാസ്ത്രയുക്തിയാൽ നിർണയിക്കപ്പെട്ട മറ്റൊരു കാരണവും ഉണ്ട്; അതിനാൽ ഈ സ്ഥാവര-ജംഗമമായ സർവ്വജഗത്ത് വാക്കും അർത്ഥവും പോലെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 16

त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् । द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते

നീ സാക്ഷാൽ വാഗമൃതം; ഞാൻ പരമാർത്ഥാമൃതം. ഇരുവരും അമൃതമായിരിക്കെ, ഈ രണ്ടിന്റെയും വേർപാട് എങ്ങനെ യുക്തമാകും?

Verse 17

विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव । विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः

നീ എനിക്കുള്ളിൽ ബോധം ഉണർത്തുന്ന വിദ്യ; നിന്റെ ബോധത്തിലൂടെ ഞാൻ അറിയപ്പെടേണ്ട തത്ത്വം. വിദ്യയും ജ്ഞേയവും ഒരേ സ്വഭാവമെങ്കിൽ, നമ്മിൽ വേർപാട് എങ്ങനെ?

Verse 18

न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च । सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी

ഞാൻ ബന്ധനകരമായ കര്‍മ്മംകൊണ്ട് ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; കര്‍മ്മംകൊണ്ട് വീണ്ടും പ്രതിസൃഷ്ടിയും ചെയ്യുന്നില്ല. എല്ലാം എന്റെ ആജ്ഞയാൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ; അതിനാൽ പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞാധികാരമാണ് പരമൈശ്വര്യം.

Verse 19

आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् । आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्

എന്റെ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ സാരമാണ് ആജ്ഞ; കാരണം സ്വാതന്ത്ര്യമാണ് പ്രഭുത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണം. ആജ്ഞാശക്തിയിൽ നിന്ന് ഞാൻ വേർപെട്ടാൽ, എന്റെ ഐശ്വര്യം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?

Verse 20

न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः । देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्

നമ്മുടെ (പ്രതീത) വേർപാടിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇടവേളയോ വേറിട്ട നിലയോ ഇല്ല. ദേവന്മാരുടെ കാര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഞാൻ ആ വാക്കുകൾ ലീലാരൂപത്തിൽ മാത്രമേ പറഞ്ഞുള്ളൂ।

Verse 21

त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि । ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः

നിനക്കറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല—എങ്കിൽ നീ എങ്ങനെ കോപിച്ചു? അതിനാൽ ത്രിലോകരക്ഷയ്ക്കായി ആ കോപം എനിക്കുമേൽ പോലും നീ തിരിച്ചു വെച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 22

यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि । इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे

ഹേ മധുരവാക്യനേ, സാക്ഷാൽ ഈശ്വരനായ പരമേശ്വരനായി പ്രത്യക്ഷനായ നിനക്കിൽ ജീവികൾക്ക് അനർത്ഥമോ ദുരിതമോ വരുത്തുന്ന കാരണമൊന്നും സത്യത്തിൽ ഇല്ല।

Verse 23

शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा । स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम्

അവൾ ശൃംഗാരഭാവസാരത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ജന്മഭൂമിപോലെ; തന്റെ ഭർത്താവ് ലളിതമായെങ്കിലും സത്യമായ വാക്ക് പറഞ്ഞു എന്നു ഗ്രഹിച്ചു, പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 24

लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम् । तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम्

ലജ്ജ കാരണം കൗശികിയുടെ വിവരണത്തിന് അപ്പുറം ഞാൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; എന്നാൽ ഇന്ന് അതേ കാര്യമാണ് പറയുന്നത്—ദേവിയുടെ വിവരണം കേൾക്കുക।

Verse 25

देव्युवाच । किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया । तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति

ദേവി പറഞ്ഞു: ‘ദേവൻ അവളെ കണ്ടില്ലേ—ഞാൻ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ച കൗശികിയെ? അത്തരമൊരു കന്യ ലോകത്തിൽ മുമ്പെ ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.’

Verse 26

तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा । शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः

അവളുടെ വീര്യവും ബലവും, വിന്ധ്യപർവതങ്ങളിലെ അവളുടെ വാസവും, അവൾക്കുള്ള ഉറപ്പായ വിജയം—ഇവയെല്ലാം ശുംഭ-നിശുംഭന്മാരെ വധിക്കാനും യുദ്ധത്തിൽ അവരെ ജയിക്കാനും വേണ്ടിയായിരുന്നു.

Verse 27

प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा । लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति

അവൻ പ്രത്യക്ഷമായ ഫലം ദാനം ചെയ്ത് സദാ ലോകഹിതം സേവിക്കുന്നു. സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ശാശ്വത സംരക്ഷണം ബ്രഹ്മാവ് നിരന്തരം പ്രഖ്യാപിക്കും.

Verse 28

इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा । व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा

ദേവി ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവളുടെ തന്നെ ആജ്ഞപ്രകാരം സഖി ഒരു കടുവയെ കൊണ്ടുവന്ന് അവളുടെ മുമ്പിൽ നിർത്തി.

Verse 29

तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम् । व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः

അവനെ കണ്ട ദേവി വീണ്ടും പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന് സമീപത്തേക്ക് വന്ന ഈ കടുവയെ നോക്കുക; എന്റെ ഉപാസകരിൽ ഇതിന് തുല്യൻ ആരുമില്ല.

Verse 30

अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् । अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात्

അവനാൽ ദുഷ്ടസംഘങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്റെ തപോവനം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. സ്വന്തം ജാഗ്രതയുള്ള സ്വരക്ഷണത്താൽ അവൻ എനിക്കു അത്യന്തം ഭക്തനായി, നിർഭയമായി ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 31

स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः । यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे

സ്വദേശം പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എന്റെ പ്രസാദം തേടി വന്നിരിക്കുന്നു. എനിക്കു നിനക്കു സത്യമായ പ്രീതി ഉണ്ടെങ്കിൽ, എനിക്കായി പരമ പ്രീതി—പൂർണ്ണ ഭക്തി—പ്രകടിപ്പിക്കൂ.

Verse 32

नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम् । रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर

ആജ്ഞപ്രകാരം നന്ദി സ്വയം നിത്യവും അന്തഃപുരദ്വാരത്തിൽ നിലകൊള്ളട്ടെ; അവന്റെ ചിഹ്നം ധരിച്ച കാവൽക്കാരോടൊപ്പം അവിടെ ഇരിക്കട്ടെ—ഇങ്ങനെ ഈ ഈശ്വരഗൃഹം ശരിയായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ക്രമത്തിലാകുകയും ചെയ്യും.

Verse 33

वायुरुवाच । मधुरं प्रणयोदर्कं श्रुत्वा देव्याः शुभं वचः । प्रीतो ऽस्मीत्याह तं देवस्स चादृश्यत तत्क्षणात्

വായു പറഞ്ഞു—ദേവിയുടെ മധുരവും പ്രണയഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ശുഭവചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ “ഞാൻ പ്രസന്നൻ” എന്നു പറഞ്ഞു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവൻ അദൃശനായിത്തീർന്നു।

Verse 34

बिभ्रद्वेत्रलतां हैमीं रत्नचित्रं च कंचुकम् । छुरिकामुरगप्रख्यां गणेशो रक्षवेषधृक्

രക്ഷകവേഷം ധരിച്ച ഗണേശൻ സ്വർണമയമായ വേത്രലതയും രത്നചിത്രിതമായ കഞ്ചുകവും പാമ്പുപോലെ തിളങ്ങുന്ന ഛുരികയും വഹിച്ചു।

Verse 35

यस्मात्सोमो महादेवो नन्दी चानेन नन्दितः । सोमनन्दीति विख्यातस्तस्मादेष समाख्यया

മഹാദേവൻ ‘സോമ’ ആകുന്നതിനാലും, അവനാൽ നന്ദി ആനന്ദിതനാകുന്നതിനാലും, അവൻ ‘സോമനന്ദി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇതാണ് അവന്റെ സ്ഥാപിതമായ അപരനാമം।

Verse 36

इत्थं देव्याः प्रियं कृत्वा देवश्चर्धेन्दुभूषणः । भूषयामास तन्दिव्यैर्भूषणै रत्नभूषितैः

ഇങ്ങനെ ദേവിയുടെ പ്രിയം നിറവേറ്റിയ ശേഷം, അർദ്ധചന്ദ്രഭൂഷിതനായ ദേവൻ അവളെ ദിവ്യവും രത്നഖചിതവുമായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചു।

Verse 37

ततस्स गौरीं गिरिशो गिरीन्द्रजां सगौरवां सर्वमनोहरां हरः । पर्यंकमारोप्य वरांगभूषणैर्विभूषयामास शशांकभूषणः

അപ്പോൾ ശശാങ്കഭൂഷിതനായ ഹരൻ—ഗിരീശൻ—ഗിരീന്ദ്രന്റെ പുത്രിയായ, സർവ്വഹൃദയമോഹിനിയായ ഗൗരിയെ ആദരപൂർവ്വം മാനിച്ച്, അവളെ പാര്യങ്കത്തിൽ ഇരുത്തി, ഉത്തമമായ അങ്കാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചു।