रुद्राविर्भावकारणम् — Causes and Pattern of Rudra’s Manifestation (Pratikalpa)

Verse 1

वायुरुवाच । प्रतिकल्पं प्रवक्ष्यामि रुद्राविर्भावकारणम् । यतो विच्छिन्नसंताना ब्रह्मसृष्टिः प्रवर्तते

വായു പറഞ്ഞു—ഓരോ കല്പത്തിലും രുദ്രന്റെ ആവിർഭാവകാരണം ഞാൻ വിവരിക്കും; അതിനാൽ സന്തതി വിച്ഛിന്നമായാലും ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിപ്രവാഹം തുടരുന്നു।

Verse 2

कल्पेकल्पे प्रजाः सृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मांडसंभवः । अवृद्धिहेतोर्भूतानां मुमोह भृशदुःखितः

ഓരോ കല്പത്തിലും ബ്രഹ്മാണ്ഡജന്യനായ ബ്രഹ്മാവ് പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; എന്നാൽ ജീവികളുടെ വർദ്ധനയ്ക്ക് കാരണമൊന്നും കാണാതെ അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ മോഹിതനായി।

Verse 3

तस्य दुःखप्रशांत्यर्थं प्रजानां च विवृद्धये । तत्तत्कल्पेषु कालात्मा रुद्रो रुद्रगणाधिपः

അവന്റെ ദുഃഖശമനത്തിനും പ്രജകളുടെ വർദ്ധനയ്ക്കുമായി, കാലസ്വരൂപനായ രുദ്രൻ—രുദ്രഗണാധിപൻ—ഓരോ കല്പത്തിലും പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു।

Verse 4

निर्दिष्टः पममेशेन महेशो नीललोहितः । पुत्रो भूत्वानुगृह्णाति ब्रह्माणं ब्रह्मणोनुजः

ഇങ്ങനെ പരമേശ്വരന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം മഹേശൻ ‘നീലലോഹിത’ രൂപം ധരിച്ചു, പുത്രനെന്നപോലെ ഭവിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുജനായി ബ്രഹ്മാവിനെ കൃപാപൂർവ്വം സഹായിച്ചു।

Verse 5

स एव भगवानीशस्तेजोराशिरनामयः । अनादिनिधनोधाता भूतसंकोचको विभुः

അവൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ ഈശൻ—ദിവ്യ തേജസ്സിന്റെ മഹാരാശി, യാതൊരു ക്ലേശവും സ്പർശിക്കാത്തവൻ. അനാദി-അനന്തനായ ധാതാവ്, സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭു; സകലഭൂതങ്ങളെയും സംകോചിപ്പിച്ച് തനിക്കുള്ളിൽ ലയിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ।

Verse 6

परमैश्वर्यसंयुक्तः परमेश्वरभावितः । तच्छक्त्याधिष्ठितश्शश्वत्तच्चिह्नैरपि चिह्नितः

അവൻ പരമൈശ്വര്യത്തോടെ യുക്തനും പരമേശ്വരഭാവം നിറഞ്ഞവനും ആകുന്നു. അവൻ ശാശ്വതമായി അവിടുത്തെ ശക്തിയാൽ അധിഷ്ഠിതനായി, പ്രഭുവിന്റെ തന്നെ വിശിഷ്ടചിഹ്നങ്ങളാലും ചിഹ്നിതനാകുന്നു।

Verse 7

तन्नामनामा तद्रूपस्तत्कार्यकरणक्षमः । तत्तुल्यव्यवहारश्च तदाज्ञापरिपालकः

അവൻ അതേ നാമധാരിയും അതേ രൂപധാരിയും ആകുന്നു; ആ പ്രഭുവിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ. അവന്റെ ആചാരവും അവിടുത്തേതുപോലെ തന്നെയായി, അവിടുത്തെ ആജ്ഞ വിശ്വസ്തമായി പാലിക്കുന്നു।

Verse 8

सहस्रादित्यसंकाशश्चन्द्रावयवभूषणः । भुजंगहारकेयूरवलयो मुंजमेखलः

അവൻ ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനായി, ചന്ദ്രതത്ത്വമയമായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായി. സർപ്പഹാരം ധരിച്ചു, കെയൂരവും വളയവും അണിഞ്ഞ്, മുഞ്ജപ്പുല്ലിന്റെ മേഖലയാൽ കട്ടിബദ്ധനായി നിന്നു।

Verse 9

जलंधरविरिंचेन्द्रकपालशकलोज्ज्वलः । गङ्गातुंगतरंगार्धपिंगलाननमूर्धजः

അവൻ ജലന്ധരൻ, വിരിഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്), ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരുടെ കപാലഖണ്ഡങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായി ദീപ്തിമാനാണ്. ഗംഗയുടെ ഉയർന്ന് പൊങ്ങുന്ന തരംഗങ്ങൾ അവന്റെ ശിരസ്സിനെയും ജടകളെയും ശോഭിപ്പിച്ച്, അവന്റെ മുഖത്തെ പിംഗള-സ്വർണ്ണവർണ്ണമാക്കുന്നു.

Verse 10

भग्नदंष्ट्रांकुराक्रान्तप्रान्तकान्तधराधरः । सव्यश्रवणपार्श्वांतमंडलीकृतकुण्डलः

അവന്റെ മനോഹരമായ, പർവ്വതസമമായ കഴുത്ത് പൊട്ടിയ ദന്താഗ്രങ്ങളുടെ അമർത്തലാൽ അറ്റങ്ങളിൽ അടയാളപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇടത് ചെവിക്കരികെ അവന്റെ കുണ്ഡലം ചുരുളായി വൃത്താകാരമായി മടങ്ങിയിരുന്നു.

Verse 11

महावृषभनिर्याणो महाजलदनिःस्वनः । महानलसमप्रख्यो महाबलपराक्रमः

അവൻ മഹാവൃഷഭം (നന്ദി) മേൽ ആരൂഢനായി മുന്നേറുന്നു; അവന്റെ നാദം മഹാമേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുന്നു. അവൻ മഹാഗ്നിസമമായി ദീപ്തൻ; അവന്റെ ബലവും പരാക്രമവും അപാരമാണ്.

Verse 12

एवं घोरमहारूपो ब्रह्मपुत्रीं महेश्वरः । विज्ञानं ब्रह्मणे दत्त्वा सर्गे सहकरोति च

ഇങ്ങനെ ഘോരമായ മഹാരൂപമുള്ള മഹേശ്വരൻ (ആദ്യം) ബ്രഹ്മപുത്രിയെ പ്രാദുർഭവിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിന് സത്യാത്മക ആത്മവിജ്ഞാനം നൽകി, സൃഷ്ടികാര്യത്തിൽ അവനോടൊപ്പം സഹകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 13

तस्माद्रुद्रप्रसादेन प्रतिकल्पं प्रजापतेः । प्रवाहरूपतो नित्या प्रजासृष्टिः प्रवर्तते

അതുകൊണ്ട് റുദ്രന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഓരോ കല്പത്തിലും പ്രജാപതി പ്രജാസൃഷ്ടിയെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു; ആ സൃഷ്ടി പ്രവാഹരൂപമായി, മുറിയാത്ത ധാരപോലെ, നിത്യവും തുടരുന്നു.

Verse 14

कदाचित्प्रार्थितः स्रष्टुं ब्रह्मणा नीललोहितः । स्वात्मना सदृशान् सर्वान् ससर्ज मनसा विभुः

ഒരിക്കൽ സൃഷ്ടിക്കായി ബ്രഹ്മാവ് അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, സർവ്വവ്യാപിയായ നീലലോഹിതൻ തന്റെ മനസ്സിന്റെ സംकल्पമാത്രത്താൽ തന്നെ തന്റെ സ്വഭാവസദൃശമായ എല്ലാ ജീവികളെയും സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 15

कपर्दिनो निरातंकान्नीलग्रीवांस्त्रिलोचनान् । जरामरणनिर्मुक्तान् दीप्तशूलवरायुधान्

അവർ ജടാധാരികളായ, ഭയരഹിതരായ, നീലകണ്ഠരായ, ത്രിനേത്രരായ—ജരാമരണങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായ—ദീപ്തമായ ത്രിശൂലവും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങളും ധരിച്ചവരെ ദർശിച്ചു।

Verse 16

तैस्तु संच्छादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् । तान्दृष्टा विविधान्रुद्रान् रुद्रमाह पितामहः

അവരാൽ ചതുര്ദശലോകങ്ങളടങ്ങിയ സർവ്വജഗത്തും പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെടുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. വിവിധരൂപങ്ങളായ ആ രുദ്രന്മാരെ കണ്ട പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് രുദ്രൻ (ശിവൻ)നെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 17

नमस्ते देवदेवेश मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः । अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः

ഹേ ദേവദേവേശാ, നമസ്കാരം. ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കരുതേ. നിനക്കു മംഗളം—മരണസഹിതമായ, അഥവാ നശ്വരമായ മറ്റു പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കൂ।

Verse 18

इत्युक्तः प्रहसन्प्राह ब्रह्माणं परमेश्वरः । नास्ति मे तादृशस्सर्गस्सृज त्वमशुभाः प्रजाः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ പുഞ്ചിരിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു—“അത്തരത്തിലുള്ള സൃഷ്ടി എനിക്കില്ല. നീ തന്നേ അശുഭസ്വഭാവമുള്ള പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കൂ।”

Verse 19

ये त्विमे मनसा सृष्टा महात्मानो महाबलाः । चरिष्यंति मया सार्धं सर्व एव हि याज्ञिकाः

എന്റെ മനസ്സാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഈ മഹാത്മാക്കളും മഹാബലന്മാരും എല്ലാവരും എനോടൊപ്പം തന്നെ സഞ്ചരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കും; കാരണം അവർ എല്ലാവരും യജ്ഞകർമ്മത്തിന് യോഗ്യരായ യാജ്ഞികരാണ്.

Verse 20

इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं विश्वभूतेश्वरो हरः । सह रुद्रैः प्रजासर्गान्निवृत्तात्मा व्यतिष्ठत

വിശ്വകർമ്മാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, സർവ്വവിശ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഈശ്വരനായ ഹരൻ റുദ്രന്മാരോടൊപ്പം ദൃഢമായി നിലകൊണ്ടു; പ്രജാസൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ പിൻവലിച്ചു.

Verse 21

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते प्रजाः शुभाः । ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

അന്നുമുതൽ ആ ദേവൻ ശുഭപ്രജയെ ഇനി പ്രസവിച്ചില്ല; സ്ഥാണുവിനെപ്പോലെ അചലനായി, ഊർദ്ധ്വരേതസ്സായി (യോഗസംയമത്തിൽ ശക്തി ഉന്നതമാക്കി), ഭൂതസമ്പ്ലവ പ്രളയം വരെയും നിലകൊണ്ടു.