साधुवेषद्विजाह्वयावतारकथनम् | Account of the ‘Sādhu-veṣa’ Brahmin-Named Incarnation (Prelude)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शिवस्य परमात्मनः । अवतारं शृणु विभोस्साधुवेषद्विजाह्वयम्

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവജ്ഞ സനത്കുമാരാ, ഹേ വിഭോ, പരമാത്മാവായ ശിവന്റെ ആ അവതാരം ശ്രവിക്കൂ; അദ്ദേഹം സാധുവേഷത്തിൽ പ്രാദുർഭവിച്ച് ബ്രാഹ്മണനാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 2

मेनाहिमालयोर्भक्तिं शिवे ज्ञात्वा महोत्तमाम् । चिन्तामापुस्तुरास्सर्वे मन्त्रयामासुरादरात्

മേനയുടെയും ഹിമാലയന്റെയും ശിവഭക്തി അത്യുത്തമമാണെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാ രാജാക്കളും ആശങ്കപ്പെട്ടു; ആദരത്തോടെ ചേർന്ന് ആലോചിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 3

एकान्तभक्त्या शैलश्चेत्कन्यां दास्यति शम्भवे । ध्रुवं निर्वाणतां सद्यः सम्प्राप्स्यति शिवस्य वै

ശൈലൻ (ഹിമാലയം) ഏകാന്തഭക്തിയോടെ ശംഭുവിന് തന്റെ കന്യയെ ദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ തീർച്ചയായും ഉടൻ തന്നെ നിർവാണസ്ഥിതി—ശിവന്റെ മോക്ഷകൃപ—പ്രാപിക്കും।

Verse 4

अनन्तरत्नाधारोऽसौ चेत्प्रयास्यति मोक्षताम् । रत्नगर्भाभिधा भूमिर्मिथ्यैव भविता ध्रुवम्

അനന്ത രത്നങ്ങളുടെ അധാരമായ ആ (പർവ്വതൻ) മോക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്താൽ, ‘രത്നഗർഭാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഈ ഭൂമി തീർച്ചയായും വെറും മിഥ്യാനാമമായി മാറും।

Verse 5

अस्थिरत्वम्परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय सः । कन्यां शूलभृते दत्त्वा शिवालोकं गमिष्यति

അവൻ മുൻകാല അസ്ഥിരത ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യരൂപം ധരിക്കും; ശൂലധാരിയായ ഭഗവാൻ ശിവനു കന്യയെ അർപ്പിച്ച് ശിവലോകത്തിലേക്കു പോകും.

Verse 6

महादेवस्य सारूप्यं प्राप्य शम्भोरनुग्रहात् । तत्र भुक्त्वा महाभोगांस्ततो मोक्षमवाप्स्यति

ശംഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവൻ മഹാദേവന്റെ സാരൂപ്യം പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ മഹാദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് പിന്നെ മോക്ഷം കൈവരിക്കുന്നു.

Verse 7

इत्यालोच्य सुरास्सर्वे जग्मुर्गुरुगृहं मुने । चक्रुर्निवेदनं गत्वा गुरवे स्वार्थसाधकाः

മുനേ, ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഗുരുവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി; തങ്ങളുടെ കാര്യം സിദ്ധിക്കാനായി ഗുരുവിനെ സമീപിച്ച് അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു।

Verse 8

देवा ऊचुः । गुरो हिमालयगृहं गच्छास्मत्कार्य्यसिद्धये । कृत्वा निंदां महेशस्य गिरिभक्तिं निवारय

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഗുരോ, ഞങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഹിമാലയന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകുക; മഹേശനെ നിന്ദിച്ച് ഗിരിരാജന്റെ (ശിവഭക്തിയെ) തടയുക।

Verse 9

स्वश्रद्धया सुतां दत्त्वा शिवाय स गिरिर्गुरो । लभेत मुक्तिमत्रैव धरण्यां स हि तिष्ठतु

ഹേ പൂജ്യ ഗുരോ! ആ ഗിരിരാജൻ ഹിമാലയം സ്വശ്രദ്ധയോടെ തന്റെ പുത്രിയെ ശിവനു സമർപ്പിച്ച് അന്നുതന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു; അവൻ ഭൂമിയിൽ ലോകാധാരമായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 10

इति देववचः श्रुत्वा प्रोवाच च विचार्य्य तान्

ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം അവയെ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ അവരുടെ മംഗളത്തിനായി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 11

गुरुरुवाच । कश्चिन्मध्ये च युष्माकं गच्छेच्छैलान्तिकं सुराः । सम्पादयेत्स्वाभिमतमहं तत्कर्तुमक्षमः

ഗുരു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ! നിങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും പർവതസമീപത്തേക്ക് പോയി അഭിലഷിത കാര്യം സാധിപ്പിക്കട്ടെ; ആ ദൗത്യം ചെയ്യാൻ എനിക്ക് കഴിവില്ല.

Verse 12

अथवा गच्छत सुरा ब्रह्मलोकं सवासवाः । तस्मै वृत्तं कथय स्वं स वः कार्यं करिष्यति

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ദേവന്മാരേ! ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ; സംഭവിച്ച വൃത്താന്തം അവനോട് അറിയിക്കുവിൻ—അവൻ നിങ്ങളുടെ കാര്യം നിർവ്വഹിക്കും.

Verse 13

नन्दीश्वर उवाच । तच्छ्रुत्वा ते समालोच्य जग्मुर्विधिसभां सुराः । सर्वं निवेदयामासुस्तद्वृत्तं पुरतो विधेः

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട് ദേവന്മാർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ച് വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സഭയിലേക്കു പോയി; ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ സംഭവിച്ച എല്ലാം പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു.

Verse 14

अवोचत्तान्विधिः श्रुत्वा तद्वचः सुविचिंत्य वै । नाहं करिष्ये तन्निंदां दुःखदां कहरां सदा

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) ഗാഢമായി ആലോചിച്ച് പറഞ്ഞു—“എപ്പോഴും ദുഃഖം നൽകുകയും നാശം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ആ നിന്ദ ഞാൻ ഒരിക്കലും ചെയ്യുകയില്ല।”

Verse 15

सुरा गच्छत कैलासं संतोषयत शङ्करम् । प्रस्थापयत तं देवं हिमालयगृहं प्रति

“ഹേ ദേവന്മാരേ, കൈലാസത്തിലേക്ക് ചെന്നു ശങ്കരനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവിൻ. പിന്നെ ആ ദേവനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ഹിമാലയന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യിപ്പിക്കുവിൻ।”

Verse 16

स गच्छेदथ शैलेशमात्मनिन्दां करोतु वै । परनिन्दा विनाशाय स्वनिन्दा यशसे मता

അപ്പോൾ അവൻ ശൈലേശൻ (പർവ്വതാധിപൻ ശിവൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു തീർച്ചയായും ആത്മപരിശോധനയായി ആത്മനിന്ദ അഭ്യസിക്കട്ടെ. പരനിന്ദ നാശത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്; സ്വനിന്ദ യഥാർത്ഥ യശസ്സിന് കാരണമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 17

नन्दीश्वर उवाच । ततस्ते प्रययुः शीघ्रं कैलासं निखिलास्सुराः । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या तद्द्रुतं निखिला जगुः

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ സർവ്വ ദേവന്മാരും വേഗത്തിൽ കൈലാസത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഭക്തിയോടെ ശിവനെ നന്നായി നമസ്കരിച്ചു അവിടെ എല്ലാവരും ഉടൻ സ്തുതിഗാനം ചെയ്തു।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा देववचनं स्वीचकार महेश्वरः । देवान्सुयापयामास तानाश्वास्य विहस्य सः

ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശ്വരൻ അവരുടെ അപേക്ഷ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ പുഞ്ചിരിയോടെ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സമാധാനത്തോടെ അയച്ചു।

Verse 19

ततः स भगवाञ्छम्भुर्महेशो भक्तवत्सलः । गन्तुमैच्छच्छैलमूलं मायेशो न विकारवान्

അതിനുശേഷം ഭക്തവത്സലനായ ഭഗവാൻ ശംഭു—മഹേശൻ—പർവതത്തിന്റെ അടിവാരത്തിലേക്ക് പോകാൻ ഇച്ഛിച്ചു. മായയുടെ അധിപനായിട്ടും അവൻ വികാരരഹിതൻ।

Verse 20

दण्डी छत्री दिब्यवासा बिभ्रत्तिलकमुज्ज्वलम् । करे स्फटिकमालां च शालग्रामं गले दधत्

അവൻ ദണ്ഡവും ഛത്രവും ധരിച്ചു, ദീപ്തമായ ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, ഉജ്ജ്വല തിലകത്താൽ ശോഭിച്ച ലലാടത്തോടെ സന്ന്യാസിവേഷത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. കൈയിൽ സ്ഫടികമാലയും കഴുത്തിൽ ശാലഗ്രാമവും ധരിച്ചു ഭക്തഹിതാർത്ഥം ദൃശ്യരൂപം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 21

जपन्नाम हरेर्भक्त्या साधुवेषधरो द्विजः । हिमाचलं जगामाशु बन्धुवर्गेस्समन्वितम्

ആ ദ്വിജൻ സാദ്ധുവേഷം ധരിച്ചു, ഭക്തിയോടെ ഹരിനാമം ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ബന്ധുവർഗ്ഗത്തോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ ഹിമാചലത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 22

तं च दृष्ट्वा समुत्तस्थौ सगणोऽपि हिमालयः । ननाम दण्डवद्भूमौ साष्टाङ्गं विधिपूर्वकम्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഹിമാലയം തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു. പിന്നെ വിധിപൂർവം ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് വീണു അഷ്ടാംഗ പ്രണാമം അർപ്പിച്ചു.

Verse 23

ततः पप्रच्छ शैलेशस्तं द्विजं को भवानिति । उवाच शीघ्रं विप्रेन्द्रस्स योग्यद्रिम्महादरात्

അപ്പോൾ ശൈലേശൻ ആ ദ്വിജനോടു ചോദിച്ചു—“നീ ആരാണ്?” വിവേകസമ്പന്നനായ വിപ്രേന്ദ്രൻ മഹാദരത്തോടെ ഉടൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 24

साधुद्विज उवाच । साधु द्विजाह्वः शैलाहं वैष्णवः परमार्थदृक् । परोपकारी सर्वज्ञः सर्वगामी गुरोर्बलात्

സാധുദ്വിജൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ‘സാധു’ എന്ന പേരുള്ള പർവ്വതം; ‘ദ്വിജാഹ്വ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഞാൻ വൈഷ്ണവൻ, പരമാർത്ഥദർശി. ഞാൻ പരോപകാരി, സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വത്ര ഗമനശക്തിയുള്ളവൻ—ഗുരുവിന്റെ ബലവും കൃപയും കൊണ്ടു.

Verse 25

मया ज्ञातं स्वविज्ञानात्स्वस्थाने शैलसत्तम । तच्छृणु प्रीतितो वच्मि हित्वा दम्भन्तवांतिकम्

ഹേ ശൈലശ്രേഷ്ഠാ! സ്വസ്ഥാനത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ഞാൻ സ്വാനുഭവജ്ഞാനത്താൽ ഇതറിഞ്ഞു. ഇനി കേൾക്കുക—നിന്റെ സന്നിധിയിൽ ദംഭവും നടിപ്പും വിട്ട് പ്രീതിയോടെ ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 26

शङ्कराय सुतान्दातुन्त्वमिच्छसि निजोद्भवाम् । इमाम्पद्मासमां रम्यामज्ञातकुलशीलिने

നീ ശങ്കരനു നിന്റെ തന്നെ പുത്രിയെ നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—പദ്മാ (ലക്ഷ്മി) സമമായ ഈ രമ്യകന്നിയെ—അവന്റെ കുലവും ശീലവും അറിയപ്പെടാത്തതായിരിക്കെ.

Verse 27

इयं मतिस्ते शैलेन्द्र न युक्ता मङ्गलप्रदा । निबोध ज्ञानिनां श्रेष्ठ नारायणकुलोद्भव

ഹേ ശൈലേന്ദ്രാ! നിന്റെ ഈ അഭിപ്രായം യുക്തമല്ല; മംഗളപ്രദവുമല്ല. ഹേ ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നാരായണകുലോദ്ഭവനേ, ഇത് നന്നായി ഗ്രഹിക്കു.

Verse 28

पश्य शैलाधिपत्वं च न तस्यैकोऽस्ति बान्धवः । बान्धवान्स्वान्प्रयत्नेन पृच्छ मेनां च स्वप्रियाम्

നോക്കൂ, പർവ്വതങ്ങളുടെ അധിപതിയായിട്ടും അവന് ഒരാളും ബന്ധുവില്ല. അതിനാൽ പരിശ്രമത്തോടെ അവന്റെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കു; നിന്റെ പ്രിയയായ മേനയോടും ചോദിക്കു.

Verse 29

सर्वान्संपृच्छ यत्नेन मेनादीन्पा र्वती विना । रोगिणे नौषधं शैल कुपथ्यं रोचते सदा

ഹേ ശൈലേന്ദ്ര ഹിമാലയാ! മേനാദികളെല്ലാം പരിശ്രമത്തോടെ ചോദിച്ചറിയുക; പക്ഷേ പാർവതിയെ ഇടയിൽ ചേർക്കരുത്. രോഗിക്ക് ഔഷധം ഒരിക്കലും രുചിക്കില്ല; കുപഥ്യം മാത്രമേ എപ്പോഴും ഇഷ്ടമാകൂ.

Verse 30

न ते पात्रानुरूपश्च पार्वतीदानकर्म्मणि । महाजनः स्मेरमुखः श्रुति मात्राद्भविष्यति

പാർവതിയുടെ പേരിൽ ദാനകർമ്മം ചെയ്യുമ്പോൾ നിനക്കു യോജിച്ച പാത്രൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല. മഹാജനം കേട്ടുമാത്രം പുഞ്ചിരിമുഖത്തോടെ തൃപ്തരാകും.

Verse 31

निराश्रयस्सदासङ्गो विरूपो निगुर्णोऽव्ययः । स्मशानवासी विकटो व्यालग्राही दिगम्बरः

അവൻ ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ, സദാ അസംഗൻ, രൂപാതീതൻ, നിർഗുണൻ, അവ്യയൻ. അവൻ ശ്മശാനവാസി, ഭയങ്കരാകാരൻ, സർപ്പങ്ങളെ വശീകരിക്കുന്നവൻ, ദിഗംബരനായ പ്രഭു.

Verse 32

विभूतिभूषणो व्यालवरावेष्टितमस्तकः । सर्वाश्रमपरिभ्रष्टस्त्वविज्ञातगतिस्सदा

വിഭൂതിയെ ആഭരണമായി ധരിച്ചു, ശ്രേഷ്ഠ സർപ്പം തല ചുറ്റി വലയമായി; അവൻ എല്ലാ ആശ്രമക്രമങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചവൻ—സദാ സാധാരണർക്കറിയാത്ത ഗതിയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इत्याद्युक्त्वा वचस्तथ्यं शिवनिन्दापरं स हि । जगाम स्वालयं शीघ्रन्नाना लीलाकरः शिवः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ—വാസ്തവത്തിൽ ശിവനിന്ദയിലേക്കായിരുന്നു—എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ വേഗം തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി. ഇങ്ങനെ നാനാലീലാകാരനായ ശിവൻ ഈ സംഭവത്തെ നടത്തിച്ചു.

Verse 34

तच्छ्रुत्वा विप्रवचनमभूताञ्च तनू तयोः । विपरीतानर्थपरे किं करिष्यावहे ध्रुवम्

ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും വിഷണ്ണരായി. “അർത്ഥം തന്നെ വിപരീതവും അനർത്ഥകരവുമായി മാറിയാൽ, ഇനി നിശ്ചയമായി നാം എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 35

ततो रुद्रो महोतिं च कृत्वा भक्तमुदावहाम् । विवाहयित्वा गिरिजां देवकार्य्यं चकार सः

അതിനുശേഷം രുദ്രൻ മഹാ അനുഷ്ഠാനം നടത്തി, തന്റെ ഭക്തനെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു. പിന്നെ ഗിരിജയെ വിവാഹം കഴിച്ച് ദേവന്മാരുടെ ഹിതാർത്ഥം ദേവകാര്യവും നിർവഹിച്ചു.

Verse 36

इति प्रोक्तस्तु ते तात साधुवेषो द्विजाह्वयः । शिवावतारो हि मया देवकार्य्यकरः प्रभो

പ്രിയ മകനേ, സാദ്ധുവേഷം ധരിച്ച ‘ദ്വിജാഹ്വയ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടവനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഓ പ്രഭോ, അവൻ എന്റെ വഴി പ്രകടമായ ശിവാവതാരമാണ്; ദേവകാര്യ നിർവഹിക്കുന്നവൻ.

Verse 37

इदमाख्यानमनघं स्वर्ग्यमायुष्यमुत्तमम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स सुखी गतिमाप्नुयात्

ഈ നിർമല ആഖ്യാനം സ്വർഗ്ഗപ്രദവും ആയുഷ്‌വർദ്ധകവും അത്യുത്തമവും ആകുന്നു. ഇതു പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ സന്തോഷവാനായി കല്യാണഗതിയെ പ്രാപിക്കും.