तुलसी-शङ्खचूडोपाख्यानम् — Viṣṇu’s Disguise and the Tulasī Episode (Prelude to Śaṅkhacūḍa’s Fall)

Verse 1

व्यास उवाच । नारायणश्च भगवान् वीर्याधानं चकार ह । तुलस्याः केन यत्नेन योनौ तद्वक्तुमर्हसि

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ നാരായണൻ തുളസിയുടെ യോനിയിൽ വീര്യാധാനം എങ്ങനെ, ഏതു പ്രത്യേക ഉപായത്താൽ ചെയ്തു? അത് എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണമേ.

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । नारायणो हि देवानां कार्यकर्ता सतां गतिः । शंखचूडस्य रूपेण रेमे तद्रमया सह

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—നാരായണൻ ദേവന്മാരുടെ കാര്യസാധകനും സജ്ജനങ്ങളുടെ ശരണഗതിയുമാണ്. അദ്ദേഹം ശംഖചൂഡന്റെ രൂപം ധരിച്ചു ആ രമാ (ലക്ഷ്മി)യോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചു.

Verse 3

तदेव शृणु विष्णोश्च चरितं प्रमुदावहम् । शिवशासनकर्तुश्च मातुश्च जगतां हरेः

അതുകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ ആ പരമാനന്ദദായക ചരിതം കേൾക്കുക—ശിവാജ്ഞ നടപ്പാക്കുന്നവനായി അദ്ദേഹം എങ്ങനെ ആയെന്നും, ലോകധാരകനായ ഹരി ജഗന്മാതാവിനോടു സംബന്ധിച്ച് എന്തു ചെയ്തെന്നും।

Verse 4

रणमध्ये व्योमवचः श्रुत्वा देवेन शंभुना । प्रेरितश्शंखचूडस्य गृहीत्वा कवचं परम्

യുദ്ധമദ്ധ്യേ ആകാശവാണി കേട്ട് ദേവാധിദേവൻ ശംഭു ശംഖചൂഡനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു; പ്രേരിതനായ അവൻ പരമ കവചം ധരിച്ചു।

Verse 5

विप्ररूपेण त्वरितं मायया निजया हरिः । जगाम शंखचूडस्य रूपेण तुलसीगृहम्

ഹരി തന്റെ സ്വമയായാൽ വേഗത്തിൽ വിപ്രരൂപം ധരിച്ചു, ശംഖചൂഡന്റെ രൂപം തന്നെ സ്വീകരിച്ച് തുളസിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 6

दुन्दुभिं वादयामास तुलसी द्वारसन्निधौ । जयशब्दं च तत्रैव बोधयामास सुन्दरीम्

വാതിലിനരികെ തുളസി ദുന്ദുഭി മുഴക്കി; അവിടെയേ ‘ജയ’ എന്ന ഘോഷത്തോടെ ആ സുന്ദരിയെ ഉണർത്തി.

Verse 7

तच्छ्रुत्वा चैव सा साध्वी परमानन्दसंयुता । राजमार्गं गवाक्षेण ददर्श परमादरात्

അത് കേട്ട് ആ സാധ്വി പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; പരമാദരത്തോടെ ഗവാക്ഷം വഴിയായി രാജമാർഗം നോക്കി കണ്ടു.

Verse 8

ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा कारयामास मंगलम् । द्रुतं चकार शृंगारं ज्ञात्वाऽऽयातं निजं पतिम्

ബ്രാഹ്മണർക്കു ധനം ദാനം നൽകി അവൾ മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നടത്തിച്ചു. സ്വന്തം ഭർത്താവ് എത്തിയെന്ന് അറിഞ്ഞ ഉടൻ അവൾ വേഗം ശൃംഗാരം ചെയ്തു.

Verse 9

अवरुह्य रथाद्विष्णुस्तद्देव्याभवनं ययौ । शंखचूडस्वरूपः स मायावी देवकार्यकृत्

രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി വിഷ്ണു ആ ദേവിയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി. ശംഖചൂഡന്റെ രൂപം ധരിച്ചു, മായാവാൻ ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി മുന്നേറി.

Verse 10

दृष्ट्वा तं च पुरः प्राप्तं स्वकांतं सा मुदान्विता । तत्पादौ क्षालयामास ननाम च रुरोद च

സ്വപ്രിയൻ മുന്നിൽ എത്തിയതു കണ്ടപ്പോൾ അവൾ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. അവന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, നമസ്കരിച്ചു, കണ്ണീരും വാർന്നു.

Verse 11

रत्नसिंहासने रम्ये वासयामास मंगलम् । ताम्बूलं च ददौ तस्मै कर्पूरादिसुवासितम्

അവൾ ആ മംഗളമൂർത്തിയെ മനോഹരമായ രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. പിന്നെ കർപ്പൂരാദി സുഗന്ധങ്ങളാൽ പരിമളിതമായ താംബൂലം അദ്ദേഹത്തിന് അർപ്പിച്ചു.

Verse 12

अद्य मे सफलं जन्म जीवनं संबभूव ह । रणे गतं च प्राणेशं पश्यंत्याश्च पुनर्गृहे

ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി; എന്റെ ജീവിതവും ധന്യമായി; യുദ്ധത്തിലേക്കുപോയ എന്റെ പ്രാണനാഥൻ വീണ്ടും ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നത് ഞാൻ കണ്ടു।

Verse 13

इत्युक्त्वा सकटाक्षं सा निरीक्ष्य सस्मितं मुदा । पप्रच्छ रणवृत्तांतं कांतं मधुरया गिरा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൾ വശക്കണ്ണോടെ പ്രിയനെ നോക്കി; പിന്നെ ആനന്ദസ്മിതത്തോടെ മധുരവാണിയിൽ യുദ്ധവൃത്താന്തം ചോദിച്ചു।

Verse 14

तुलस्युवाच । असंख्यविश्वसंहर्ता स देवप्रवरः प्रभुः । यस्याज्ञावर्त्तिनो देवा विष्णुब्रह्मादयस्सदा

തുളസി പറഞ്ഞു—അവൻ പ്രഭു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, അനന്തവിശ്വസംഹാരകൻ; അവന്റെ ആജ്ഞയിൽ വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാദി ദേവഗണം സദാ അനുസരിക്കുന്നു।

Verse 15

त्रिदेवजनकस्सोत्र त्रिगुणात्मा च निर्गुणः । भक्तेच्छया च सगुणो हरिब्रह्मप्रवर्तकः

ഹേ സ്തോത്രമേ! അവൻ തന്നെയാണ് ത്രിദേവന്മാരുടെ ജനകൻ; ത്രിഗുണാത്മാവായിട്ടും നിർഗുണൻ. ഭക്തരുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം സഗുണനായി ഹരിയെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 16

कुबेरस्य प्रार्थनया गुणरूपधरो हरः । कैलासवासी गणपः परब्रह्म सतां गतिः

കുബേരന്റെ പ്രാർത്ഥനയാൽ ഹരൻ സഗുണരൂപം ധരിച്ചു. കൈലാസവാസിയും ഗണാധിപതിയുമായ ആ പ്രഭു പരബ്രഹ്മവും സദ്ജനങ്ങളുടെ പരമഗതിയും ആകുന്നു.

Verse 17

यस्यैकपलमात्रेण कोटिब्रह्मांडसंक्षयः । विष्णुब्रह्मादयोऽतीता बहवः क्षणमात्रतः

അവന്റെ ഒരു പലം മാത്രമായ കാലത്താൽ കോടിക്കണക്കിന് ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ ലയിക്കുന്നു. അവന്റെ അളവറ്റ കാലപ്രവാഹത്തിൽ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അനേകം വിഷ്ണുക്കളും ബ്രഹ്മാക്കളും മുതലായവരും അതീതരായി കഴിഞ്ഞു.

Verse 18

कर्तुं सार्द्धं च तेनैव समरं त्वं गतः प्रभो । कथं बभूव संग्रामस्तेन देवसहायिना

ഹേ പ്രഭോ! നീ അവനോടൊപ്പം ചേർന്ന് സമരത്തിനായി പോയല്ലോ. ദേവന്മാരെ സഹായികളാക്കി നിന്ന ആ യോദ്ധാവിനോടൊപ്പം ആ യുദ്ധം എങ്ങനെ നടന്നു?

Verse 19

कुशली त्वमिहायातस्तं जित्वा परमेश्वरम् । कथं बभूव विजयस्तव ब्रूहि तदेव मे

നീ കുശലത്തോടെ ഇവിടെ വന്നോ, ആ പരമേശ്വരനെ ജയിച്ച്? നിന്റെ വിജയം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു—അതേ എനിക്ക് പറയുക।

Verse 20

श्रुत्वेत्थं तुलसीवाक्यं स विहस्य रमापतिः । शंखचूडरूपधरस्तामुवाचामृतं वचः

തുളസിയുടെ ഇങ്ങനെ ഉള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട് രമാപതി (വിഷ്ണു) പുഞ്ചിരിച്ചു. ശംഖചൂഡന്റെ രൂപം ധരിച്ചു, അമൃതസമമായ വചനങ്ങളാൽ അവളോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 21

भगवानुवाच । यदाहं रणभूमौ च जगाम समरप्रियः । कोलाहलो महान् जातः प्रवृत्तोऽभून्महारणः

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“യുദ്ധപ്രിയനായി ഞാൻ രണഭൂമിയിലേക്കു പോയപ്പോൾ മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു; മഹാരണം പൂർണ്ണശക്തിയോടെ ആരംഭിച്ചു।”

Verse 22

देवदानवयोर्युद्धं संबभूव जयैषिणोः । दैत्याः पराजितास्तत्र निर्जरैर्बलगर्वितैः

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും—ഇരുവരും ജയമാഗ്രഹിച്ച്—യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടു. അവിടെ ബലഗർവമുള്ള അമരദേവന്മാർ ദൈത്യരെ പരാജയപ്പെടുത്തി।

Verse 23

तदाहं समरं तत्राकार्षं देवैर्बलोत्कटैः । पराजिताश्च ते देवाश्शंकरं शरणं ययुः

അപ്പോൾ ഞാൻ അവിടെ ബലത്തിൽ പ്രബലമായ ദേവന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ ദേവന്മാർ പരാജിതരായി ശങ്കരന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 24

रुद्रोऽपि तत्सहायार्थमाजगाम रणं प्रति । तेनाहं वै चिरं कालमयौत्संबलदर्पित

അവനെ സഹായിക്കാനായി സ്വയം രുദ്രനും യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു വന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ബലഗർവത്തിൽ ഉന്മത്തനായി ദീർഘകാലം യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല.

Verse 25

आवयोस्समरः कान्ते पूर्णमब्दं बभूव ह । नाशो बभूव सर्वेषामसुराणां च कामिनि

ഹേ കാന്തേ, നമ്മുടെ ഇരുവരുടെയും സമരം പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം നീണ്ടു; ഹേ കാമിനി, അതിനാൽ എല്ലാ അസുരന്മാരുടെയും നാശം സംഭവിച്ചു।

Verse 26

प्रीतिं च कारयामास ब्रह्मा च स्वयमावयोः । देवानामधिकाराश्च प्रदत्ता ब्रह्मशासनात्

ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം നമ്മുടെ ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ സമാധാനം വരുത്തി; ബ്രഹ്മശാസനപ്രകാരം ദേവന്മാരുടെ അവകാശങ്ങളും പദവികളും യഥാവിധി പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 27

मयागतं स्वभवनं शिवलोकं शिवो गतः । सर्वस्वास्थ्यमतीवाप दूरीभूतो ह्युपद्रवः

ഞാൻ എന്റെ സ്വധാമമായ ശിവലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; ശിവനും തന്റെ ദിവ്യാവസ്ഥയിലേക്കു ഗമിച്ചു. അപ്പോൾ സർവ്വത്ര പരിപൂർണ്ണ സുഖക്ഷേമം ലഭിച്ചു, ഉപദ്രവങ്ങൾ എല്ലാം ദൂരമായി.

Verse 28

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा जगतां नाथः शयनं च चकार ह । रेमे रमापतिस्तत्र रमया स तया मुदा

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ലോകനാഥൻ ശയനിച്ചു. അവിടെ ശ്രീപതി (വിഷ്ണു) രമാ (ലക്ഷ്മി)യോടൊപ്പം പരസ്പരാനന്ദത്തിൽ രമിച്ചു.

Verse 29

सा साध्वी सुखसंभावकर्षणस्य व्यतिक्रमात् । सर्वं वितर्कयामास कस्त्वमेवेत्युवाच सा

ആ സാദ്ധ്വി, പ്രതീക്ഷിച്ച സുഖസൗഖ്യത്തിൽ വ്യതിയാനം സംഭവിച്ചതറിഞ്ഞ്, എല്ലാം ആലോചിച്ചു പറഞ്ഞു—“നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ്?”

Verse 30

तुलस्युवाच । को वा त्वं वद मामाशु भुक्ताहं मायया त्वया । दूरीकृतं यत्सतीत्वमथ त्वां वै शपाम्यहम्

തുളസി പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? ഉടൻ എന്നോട് പറയുക. നിന്റെ മായയാൽ ഞാൻ വഞ്ചിക്കപ്പെടുകയും അപമാനിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്റെ സതീത്വം അകറ്റപ്പെട്ടതിനാൽ, ഞാൻ നിന്നെ നിശ്ചയമായി ശപിക്കുന്നു.”

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । तुलसीवचनं श्रुत्वा हरिश्शापभयेन च । दधार लीलया ब्रह्मन्स्वमूर्तिं सुमनोहराम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! തുളസിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടും, ഹരിയുടെ ശാപഭയത്താലും, അവൻ ലീലാഭാവത്തിൽ തന്റെ അതിമനോഹരമായ സ്വരൂപം ധരിച്ചു।

Verse 32

तद्दृष्ट्वा तुलसीरूपं ज्ञात्वा विष्णुं तु चिह्नतः । पातिव्रत्यपरित्यागात् क्रुद्धा सा तमुवाच ह

ആ മായാമയ തുളസീ രൂപം കണ്ടും ലക്ഷണങ്ങളാൽ വിഷ്ണുവെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞും, പാതിവ്രത്യഭംഗം മൂലം ക്രുദ്ധയായി അവൾ അവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 33

तुलस्युवाच । हे विष्णो ते दया नास्ति पाषाणसदृशं मनः । पतिधर्मस्य भंगेन मम स्वामी हतः खलु

തുളസി പറഞ്ഞു— ഹേ വിഷ്ണോ! നിനക്കു ദയയില്ല; നിന്റെ മനസ്സ് കല്ലുപോലെ. പതിധർമ്മം ഭംഗപ്പെട്ടതിനാൽ എന്റെ സ്വാമി തീർച്ചയായും ഹതനായി.

Verse 34

पाषाणसदृशस्त्वं च दयाहीनो यतः खलः । तस्मात्पाषाणरूपस्त्वं मच्छापेन भवाधुना

നീ കല്ലുപോലെയാണ്; കാരണം നീ ദയയില്ലാത്ത ദുഷ്ടൻ. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ശാപത്താൽ ഇപ്പോഴുതന്നെ കല്ലുരൂപനായിക്കൊൾക.

Verse 35

ये वदंति दयासिन्धुं त्वां भ्रांतास्ते न संशयः । भक्तो विनापराधेन परार्थे च कथं हतः

കരുണാസിന്ധുവായ നിന്നെ ഭ്രാന്തനെന്ന് പറയുന്നവർ തന്നെയാണ് സംശയമില്ലാതെ ഭ്രാന്തർ. കുറ്റമില്ലാത്ത ഭക്തൻ പരഹിതത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അവൻ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെടും?

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तुलसी सा वै शंखचूडप्रिया सती । भृशं रुरोद शोकार्ता विललाप भृशं मुहुः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ശംഖചൂഡനു പ്രിയയായ സതീ തുളസി ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങിപ്പൊട്ടി. അവൾ അതിയായി കരഞ്ഞു; വീണ്ടും വീണ്ടും കരുണവിലാപം ചെയ്തു.

Verse 37

ततस्तां रुदतीं दृष्ट्वा स विष्णुः परमेश्वरः । सस्मार शंकरं देवं येन संमोहितं जगत्

പിന്നീട് അവൾ കരയുന്നതു കണ്ട പരമേശ്വരനായ വിഷ്ണു ദേവ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു; അവന്റെ ദിവ്യശക്തിയാൽ സർവ്വജഗത്തും മോഹാവൃതമാകുന്നു.

Verse 38

ततः प्रादुर्बभूवाथ शंकरो भक्तवत्सलः । हरिणा प्रणतश्चासीत्संनुतो विनयेन सः

അപ്പോൾ ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ പ്രത്യക്ഷനായി. ഹരി (വിഷ്ണു) അവനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് വിനയത്തോടെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 39

शोकाकुलं हरिं दृष्ट्वा विलपंतीं च तत्प्रियाम् । नयेन बोधयामास तं तां कृपणवत्सलाम्

ശോകത്തിൽ ആകുലനായ ഹരിയെയും അവന്റെ പ്രിയതമേ വിലപിക്കുന്നതും കണ്ടു, ദീനവത്സലനായ കരുണാമൂർത്തി നയവചനങ്ങളാൽ ഇരുവരെയും ബോധിപ്പിച്ചു.

Verse 40

शंकर उवाच । मा रोदीस्तुलसि त्वं हि भुंक्ते कर्मफलं जनः । सुखदुःखदो न कोप्यस्ति संसारे कर्मसागरे

ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു—“തുളസീ, കരയരുത്. മനുഷ്യൻ തന്റെ കര്‍മ്മഫലമേ ഭോഗിക്കുന്നു. കര്‍മ്മസാഗരമായ ഈ സംസാരത്തിൽ സുഖദുഃഖം നൽകുന്ന മറ്റൊരു സ്വതന്ത്രൻ ഇല്ല.”

Verse 41

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडव धोपाख्याने तुलसीशापवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ അഞ്ചാം യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, ശംഖചൂഡവധോപാഖ്യാനത്തിൽ “തുളസീശാപവർണ്ണനം” എന്ന നാൽപ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 42

तपस्त्वया कृतं भद्रे तस्यैव तपसः फलम् । तदन्यथा कथं स्याद्वै जातं त्वयि तथा च तत्

ഹേ ഭദ്രേ! നീ ചെയ്ത തപസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലമാണിത്. അത് മറ്റെങ്ങനെ സംഭവിക്കും? അതേ ഫലം നിനക്കിൽ യഥാവിധി ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 43

इदं शरीरं त्यक्त्वा च दिव्यदेहं विधाय च । रमस्व हरिणा नित्यं रमया सदृशी भव

ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യദേഹം ധരിക്കൂ. ഹരിയോടൊപ്പം നിത്യവും ആനന്ദിച്ച് വിഹരിക്കൂ; രമാ (ലക്ഷ്മി)യോടു സമമായ ദീപ്തിയും സൗഭാഗ്യവും പ്രാപിക്കൂ.

Verse 44

तवेयं तनुरुत्सृष्टा नदीरूपा भवेदिह । भारते पुण्यरूपा सा गण्डकीति च विश्रुता

ഹേ ദേവീ, നിന്റെ ഈ ദേഹം വിട്ടൊഴിയുമ്പോൾ ഇവിടെ നദിരൂപമായി മാറും. ഭാരതത്തിൽ അത് പുണ്യസ്വരൂപിണിയായി ‘ഗണ്ഡകീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും।

Verse 45

कियत्कालं महादेवि देवपूजनसाधने । प्रधानरूपा तुलसी भविष्यति वरेण मे

ഹേ മഹാദേവീ, ദേവപൂജനസാധനങ്ങളിൽ എന്റെ വരംകൊണ്ട് തുളസി എത്രകാലം പ്രധാനമായി നിലനിൽക്കും?

Verse 46

स्वर्गं मर्त्ये च पाताले तिष्ठ त्वं हरिसन्निधौ । भव त्वं तुलसीवृक्षो वरा पुष्पेषु सुन्दरी

സ്വർഗ്ഗത്തിലും മർത്ത്യലോകത്തിലും പാതാളത്തിലും നീ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ വസിക്ക. ഹേ സുന്ദരി, പുഷ്പങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായി പവിത്ര തുളസിവൃക്ഷമായി ഭവിക്ക.

Verse 47

वृक्षाधिष्ठातृदेवी त्वं वैकुंठे दिव्यरूपिणी । सार्द्धं रहसि हरिणा नित्यं क्रीडां करिष्यसि

നീ വൃക്ഷങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാത്രീ ദേവിയാണ്. വൈകുണ്ഠത്തിൽ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു ഹരിയോടൊപ്പം രഹസ്യമായി നിത്യം ക്രീഡ ചെയ്യും.

Verse 48

नद्यधिष्ठातृदेवी या भारते बहु पुण्यदा । लवणोदस्य पत्नी सा हर्यंशस्य भविष्यसि

ഹേ ദേവീ, നീ ഭാരതത്തിലെ നദികളുടെ അധിഷ്ഠാത്രീ, അനവധി പുണ്യം നൽകുന്നവൾ. നീ ലവണോദന്റെ ഭാര്യയാകും; ഹര്യാംശന്റെ (പുത്രി/വംശത്തിൽ) ജനിക്കും.

Verse 49

हरिर्वे शैलरूपी च गंडकी तीरसंनिधौ । संकरिष्यत्यधिष्ठानं भारते तव शापतः

നിശ്ചയമായും ഹരി (വിഷ്ണു) ഗണ്ഡകീ തീരസന്നിധിയിൽ ശൈലരൂപം ധരിക്കും. നിന്റെ ശാപബലത്താൽ ഭാരതത്തിൽ അവിടെ തന്റെ പവിത്ര അധിഷ്ഠാനം സ്ഥാപിക്കും.

Verse 50

तत्र कोट्यश्च कीटाश्च तीक्ष्णदंष्ट्रा भयंकराः । तच्छित्त्वा कुहरे चक्रं करिष्यंति तदीयकम्

അവിടെ കോടിക്കണക്കിന് ഭയങ്കര കീടങ്ങൾ, മൂർച്ചയുള്ള ദംഷ്ട്രകളോടെ, അതിനെ മുറിച്ചുതകർക്കും; മുറിച്ച ശേഷം ആ കുഹരത്തിൽ ചക്രരൂപം തീർത്ത് അതിനെ തങ്ങളുടേതാക്കും.

Verse 51

शालग्रामशिला सा हि तद्भेदादतिपुण्यदा । लक्ष्मीनारायणाख्यादिश्चक्रभेदाद्भविष्यति

ആ ശാലഗ്രാമശില സ്വാഭാവിക ഭേദങ്ങളാൽ അത്യന്തം പുണ്യദായിനിയാണ്. അതിലെ ചക്രചിഹ്നങ്ങളുടെ ഭേദം മൂലം ‘ലക്ഷ്മീ–നാരായണ’ മുതലായ നാമങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 52

शालग्रामशिला विष्णो तुलस्यास्तव संगमः । सदा सादृश्यरूपा या बहुपुण्यविवर्द्धिनी

ഹേ വിഷ്ണോ, ശാലഗ്രാമശിലയും നിന്റെ തുളസിയുമായുള്ള പവിത്ര സംഗമം സദാ മംഗളസാദൃശ്യമുള്ളതാണ്; അത് അനേകം പുണ്യങ്ങളെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 53

तुलसीपत्रविच्छेदं शालग्रामे करोति यः । तस्य जन्मान्तरे भद्रे स्त्रीविच्छेदो भविष्यति

ഹേ ഭദ്രേ, ശാലഗ്രാമപൂജയിൽ തുളസിയിലകൾ മുറിക്കുകയോ പൊട്ടിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവന് അടുത്ത ജന്മത്തിൽ ഭാര്യാവിയോഗം സംഭവിക്കും.

Verse 54

तुलसीपत्रविच्छेदं शंखं हित्वा करोति यः । भार्याहीनो भवेत्सोपि रोगी स्यात्सप्तजन्मसु

തുളസിയിലകൾ മുറിക്കുകയോ പിളർക്കുകയോ ചെയ്ത്, ശംഖത്തിന്റെ (വിധിപ്രകാരം) പവിത്രത ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ ഭാര്യാഹീനനാകും; ഏഴ് ജന്മങ്ങളോളം രോഗിയായി കഴിയുകയും ചെയ്യും।

Verse 55

शालग्रामश्च तुलसी शंखं चैकत्र एव हि । यो रक्षति महाज्ञानी स भवेच्छ्रीहरिप्रियः

മഹാജ്ഞാനി ശാലഗ്രാമശില, തുളസി, ശംഖം എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് ഭക്തിയോടെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ ശ്രീഹരിക്ക് പ്രിയനാകുന്നു।

Verse 56

त्वं प्रियः शंखचूडस्य चैकमन्वन्तरावधि । शंखेन सार्द्धं त्वद्भेदः केवलं दुःखदस्तव

നീ ശംഖചൂഡന് പ്രിയനാണ്—ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം വരെ; എന്നാൽ ശംഖത്തോടുകൂടിയ നിന്റെ വിരഹം നിനക്ക് ദുഃഖമേ നൽകും।

Verse 57

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र माहात्म्यमूचिवांस्तदा । शालग्रामशिलायाश्च तुलस्या बहुपुण्यदम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ശങ്കരൻ അവിടെയേ ശാലഗ്രാമശിലയുടെയും തുളസിയുടെയും അത്യന്തം പുണ്യദായകമായ മഹാത്മ്യം വിവരിച്ചു।

Verse 58

ततश्चांतर्हितो भूत्वा मोदयित्वा हरिं च ताम् । जगाम् स्वालयं शंभुः शर्मदो हि सदा सताम्

അനന്തരം അദൃശ്യനായി, ഹരിയെയും അവളെയും സന്തോഷിപ്പിച്ച്, സദാ സജ്ജനർക്കു ശാന്തി-മംഗളം നൽകുന്ന ശംഭു തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 59

इति श्रुत्वा वचश्शंभोः प्रसन्ना तु तुलस्यभूत् । तद्देहं च परित्यज्य दिव्यरूपा बभूव ह

ശംഭുവിന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച് അവൾ അത്യന്തം പ്രസന്നയായി തുളസീ-സ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. ആ മുൻദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൾ സത്യമായി ദിവ്യവും തേജോമയവുമായ രൂപം ധരിച്ചു.

Verse 60

प्रजगाम तया सार्द्धं वैकुंठं कमलापतिः । सद्यस्तद्देहजाता च बभूव गंडकी नदी

അനന്തരം കമലാപതി (ശ്രീവിഷ്ണു) അവളോടൊപ്പം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി; അതേ ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ക്ഷണത്തിൽ ഗണ്ഡകീ നദി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 61

शैलोभूदच्युतस्सोऽपि तत्तीरे पुण्यदो नृणाम् । कुर्वंति तत्र कीटाश्च छिद्रं बहुविधं मुने

ഹേ മുനേ, അച്യുതനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ ശിലയും അവിടെ ശൈലരൂപമായി; ആ നദീതീരം മനുഷ്യർക്കു പുണ്യദായകമായി. അവിടെയെ കീറ്റങ്ങൾ പലവിധം തുളകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു.

Verse 62

जले पतंति यास्तत्र शिलास्तास्त्वतिपुण्यदाः । स्थलस्था पिंगला ज्ञेयाश्चोपतापाय चैव हि

അവിടെ ജലത്തിലേക്ക് വീഴുന്ന ശിലകൾ അത്യന്തം പുണ്യദായിനികളാണ്. എന്നാൽ നിലത്തുതന്നെ നിലകൊള്ളുന്ന ശിലകൾ ‘പിംഗലാ’ എന്നു അറിയപ്പെടണം; അവ സത്യമായി ഉപതാപത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

Verse 63

इत्येवं कथितं सर्वं तव प्रश्नानुसारतः । चरितं पुण्यदं शंभोः सर्वकामप्रदं नृणाम्

ഇങ്ങനെ നിന്റെ ചോദ്യാനുസാരമായി എല്ലാം ഞാൻ വിവരിച്ചു—ശംഭു (ശ്രീശിവൻ)യുടെ ഈ പുണ്യപ്രദ ചരിതം മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠകാമനകളും നൽകുന്നതാണ്.

Verse 64

आख्यानमिदमाख्यातं विष्णुमाहात्म्यमिश्रितम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

വിഷ്ണുമാഹാത്മ്യം ചേർന്ന ഈ ആഖ്യാനം ഇങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് പുണ്യകരം; ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നതാണ്. ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം?