शङ्खचूडकस्य राज्याभिषेकः तथा शक्रपुरीं प्रति प्रस्थानम् | Śaṅkhacūḍa’s Coronation and March toward Indra’s City
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ പറയുന്നു—ശങ്കചൂഡൻ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വിവാഹം കഴിച്ചതോടെ, ദാനവർ അവന്റെ തപസ്സും വരലാഭവും ഓർത്ത് ആനന്ദിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ ഗുരുവിനോടൊപ്പം എത്തി അവന്റെ തേജസ്സിനെയും അധികാരത്തെയും ആദരത്തോടെ സ്തുതിക്കുന്നു. ശങ്കചൂഡനും എത്തിയ കുലഗുരുവിന് സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. അസുരകുലാചാര്യൻ ശുക്രൻ ദേവ–ദാനവരുടെ സ്വാഭാവിക വൈരം, അസുരരുടെ പഴയ പരാജയങ്ങൾ, ദേവരുടെ വിജയങ്ങൾ, കൂടാതെ ഫലങ്ങളിൽ ‘ജീവ-സാഹായ്യ’ (ദേഹധാരികളുടെ സഹായക പങ്ക്) എന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം വിശദീകരിക്കുന്നു. സന്തുഷ്ട അസുരർ ഉത്സവം നടത്തി സമ്മാനങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നു. എല്ലാവരുടെയും സമ്മതത്തോടെ ഗുരു ശങ്കചൂഡനെ ദാനവരും സഹചാര അസുരരും ഉള്ള അധിപതിയായി രാജാഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. അഭിഷിക്തനായ അവൻ രാജസദൃശമായി ദീപ്തനായി, ദൈത്യ–ദാനവ–രാക്ഷസ മഹാസേനയെ സമാഹരിച്ച് രഥാരൂഢനായി ശക്രപുരി (ഇന്ദ്രനഗരം) ജയിക്കാൻ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെടുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । स्वगेहमागते तस्मिञ्शंखचूडे विवाहिते । तपः कृत्वा वरं प्राप्य मुमुदुर्दानवादयः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—വിവാഹത്തിനു ശേഷം ശംഖചൂഡൻ തന്റെ വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ, തപസ്സു ചെയ്ത് വരം ലഭിച്ചതിനാൽ ദാനവന്മാർ മുതലായവർ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
Verse 2
स्वलोकादाशु निर्गत्य गुरुणा स्वेन संयुताः । सर्वे सुरास्संमिलितास्समाजग्मुस्तदंतिकम्
തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു, തങ്ങളുടെ ഗുരുക്കന്മാരോടുകൂടി, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ആ സ്ഥലത്തിനടുത്തേക്ക് എത്തി.
Verse 3
प्रणम्य तं सविनयं संस्तुत्य विविधादरात् । स्थितास्तत्रैव सुप्रीत्या मत्वा तेजस्विनं विभुम्
വിനയത്തോടെ അവനെ നമസ്കരിച്ചു, പലവിധ ആദരത്തോടെ സ്തുതിച്ചു, അവനെ തേജോമയനായ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവർ മഹാനന്ദത്തോടെ അവിടെയേ നിലകൊണ്ടു.
Verse 4
सोपि दम्भात्मजो दृष्ट्वा गतं कुल गुरुं च तम् । प्रणनाम महाभक्त्या साष्टांगं परमादरात्
ആ ആദരണീയനായ കുലഗുരു എത്തിയതു കണ്ടപ്പോൾ, ദംഭന്റെ പുത്രനും പരമാദരത്തോടെ മഹാഭക്തിയോടെ സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്തു.
Verse 5
अथ शुक्रः कुलाचार्यो दृष्ट्वाशिषमनुत्तमम् । वृत्तांतं कथयामास देवदानवयोस्तदा
അപ്പോൾ ദൈത്യകുലാചാര്യനായ ശുക്രൻ ആ അനുത്തമ ആശീർവാദം കണ്ടിട്ട്, അന്നേരം ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ സംഭവിച്ച മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും പറയാൻ തുടങ്ങി.
Verse 6
तदा समुत्सवो जातोऽसुराणां मुदितात्मनाम् । उपायनानि सुप्रीत्या ददुस्तस्मै च तेऽखिलाः
അപ്പോൾ ആനന്ദഭരിതഹൃദയങ്ങളായ അസുരന്മാരിൽ മഹോത്സവം ഉദിച്ചു. അവർ എല്ലാവരും അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ അവനു ഉപഹാരങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചു.
Verse 7
ततस्स सम्मतं कृत्वा सुरैस्सर्वैस्समुत्सवम् । दानवाद्यसुराणां तमधिपं विदधे गुरुः
അപ്പോൾ സർവ്വ ദേവന്മാരുടെയും പൂർണ്ണ സമ്മതത്തോടെ, ഉത്സവഭാവത്തോടെ, ഗുരു അവനെ ദൈത്യ-ദാനവാദി അസുരന്മാരുടെ അധിപനായി നിയമിച്ചു।
Verse 9
अथ दम्भात्मजो वीरश्शंखचूडः प्रतापवान् । राज्याभिषेकमासाद्य स रेजे सुरराट् तदा
അനന്തരം ദംഭന്റെ പുത്രനായ പരാക്രമശാലി വീരൻ ശംഖചൂഡൻ രാജാഭിഷേകം പ്രാപിച്ച് അന്നേരം ദേവരാജനെപ്പോലെ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു।
Verse 10
स सेनां महतीं कर्षन्दैत्यदानवरक्षसाम् । रथमास्थाय तरसा जेतुं शक्रपुरीं ययौ
അവൻ ദൈത്യ-ദാനവ-രാക്ഷസന്മാരുടെ മഹാസേനയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, രഥമേറി, അതിവേഗം ശക്രപുരി (അമരാവതി) ജയിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു।
Verse 11
गच्छन्स दानवेन्द्रस्तु तेषां सेवनकुर्वताम् । विरेजे शशिवद्भानां ग्रहाणां ग्रहराडिव
ദാനവേന്ദ്രൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, അനുചരർ സേവയിൽ നിരതരായിരിക്കെ, അവൻ ദീപ്തിമാന ഗ്രഹങ്ങളിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, ഗ്രഹരാജനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു।
Verse 12
आगच्छंतं शङ्खचूडमाकर्ण्याखण्डलस्स्वराट् । निखिलैरमरैस्सार्द्धं तेन योद्धुं समुद्यतः
ശംഖചൂഡൻ വരുന്നു എന്നു കേട്ട സ്വരാജ അഖണ്ഡലൻ (ഇന്ദ്രൻ) സർവ്വ ദേവന്മാരോടും കൂടി അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ സന്നദ്ധനായി।
Verse 13
तदाऽसुरैस्सुराणां च संग्रामस्तुमुलो ह्यभूत् । वीराऽऽनन्दकरः क्लीबभयदो रोमहर्षणः
അപ്പോൾ അസുരന്മാരും ദേവന്മാരും തമ്മിൽ ഭീകരമായ തുമുലസംഗ്രാമം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു—വീരന്മാർക്ക് ആനന്ദകരം, ഭീരുക്കൾക്ക് ഭയകരം, ദർശകർക്കു രോമാഞ്ചകരം।
Verse 14
महान्कोलाहलो जातो वीराणां गर्जतां रणे । वाद्यध्वनिस्तथा चाऽऽसीत्तत्र वीरत्ववर्द्धिनी
യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീരന്മാരുടെ ഗർജ്ജനത്താൽ മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു; അവിടെ യുദ്ധവാദ്യങ്ങളുടെ മുഴക്കവും പ്രതിധ്വനിച്ചു, അത് വീരത്വം വർധിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു।
Verse 15
देवाः प्रकुप्य युयुधुरसुरैर्बलवत्तराः । पराजयं च संप्रापुरसुरा दुद्रुवुर्भयात्
ദേവന്മാർ ക്രോധിച്ച്—ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ ശക്തരായി—അസുരന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. അസുരന്മാർ പരാജയപ്പെട്ടു ഭയത്താൽ ഓടിപ്പോയി।
Verse 16
पलायमानास्तान्दृष्ट्वा शंखचूडस्स्वयं प्रभुः । युयुधे निर्जरैस्साकं सिंहनादं प्रगर्ज्य च
അവർ ഓടിപ്പോകുന്നതു കണ്ട ദൈത്യാധിപൻ ശംഖചൂഡൻ സ്വയം യുദ്ധത്തിലിറങ്ങി. സിംഹനാദംപോലെ ഗർജ്ജിച്ച് അമരന്മാരായ ദേവന്മാരോടൊപ്പം പോരാടി।
Verse 17
तरसा सहसा चक्रे कदनं त्रिदिवौकसाम् । प्रदुद्रुवुस्सुरास्सर्वे तत्सुतेजो न सेहिरे
അത്യന്ത വേഗത്താലും സഹസാ ബലത്താലും അവൻ ത്രിദിവവാസികളിൽ ഭീകരസംഹാരം നടത്തി. ആ പുത്രന്റെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന തേജസ് സഹിക്കാനാവാതെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഓടിപ്പോയി.
Verse 18
यत्र तत्र स्थिता दीना गिरीणां कंदरासु च । तदधीना न स्वतंत्रा निष्प्रभाः सागरा यथा
അവർ ഇവിടെയും അവിടെയും ചിതറി ദീനരായി—പർവതഗുഹകളിലും—താമസിച്ചു. പരാധീനരും അസ്വതന്ത്രരുമായി, പ്രഭയറ്റവരായി, നിറവ് നഷ്ടപ്പെട്ട സമുദ്രങ്ങളെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
Verse 19
सोपि दंभात्मजश्शूरो दानवेन्द्रः प्रतापवान् । सुराधिकारान्संजह्रे सर्वांल्लोकान्विजित्य च
അവനും ദംഭന്റെ വീരപുത്രൻ, പ്രതാപശാലിയായ ദാനവേന്ദ്രൻ; സർവ ലോകങ്ങളും ജയിച്ച് ദേവന്മാരുടെ അധികാരങ്ങളും പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളും സ്വന്തമാക്കി.
Verse 20
त्रैलोक्यं स्ववशंचक्रे यज्ञभागांश्च कृत्स्नशः । स्वयमिन्द्रो बभूवापि शासितं निखिलं जगत्
അവൻ ത്രിലോകവും തന്റെ വശത്തിലാക്കി, യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ മുഴുവനും കൈവശപ്പെടുത്തി. അവൻ തന്നേ ഇന്ദ്രനായി, നിഖില ജഗത്ത് അവന്റെ ഭരണത്തിലായി.
Verse 21
कौबेरमैन्दवं सौर्यमाग्नेयं याम्यमेव च । कारयामास वायव्यमधिकारं स्वशक्तितः
സ്വശക്തിയാൽ അവൻ കുബേരൻ, ഇന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, യമൻ, വായു—ഇവരുടെ അധികാരകാര്യങ്ങൾ നടത്തിച്ചു; ദിക്ക്പാലകത്വവും തന്റെ അധീനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
Verse 22
देवानामसुराणां च दानवानां च रक्षसाम् । गंधर्वाणां च नागानां किन्नराणां रसौकसाम्
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും, ദാനവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും; ഗന്ധർവന്മാരും നാഗന്മാരും, സ്വർഗ്ഗലോകവാസികളായ കിന്നരന്മാരും—എല്ലാവരും ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ സമവേതരായി।
Verse 23
त्रिलोकस्य परेषां च सकलानामधीश्वरः । स बभूव महावीरश्शंखचूडो महाबली
ത്രിലോകത്തിന്റെയും അതിനപ്പുറമുള്ള സകല ജീവികളുടെയും അധീശ്വരനായ ശംഖചൂഡൻ മഹാബലവാനായി മഹാവീരനായി മാറി।
Verse 24
एवं स बुभुजे राज्यं राजराजेश्वरो महान् । सर्वेषां भुवनानां च शंखचूडश्चिरं समाः
ഇങ്ങനെ രാജരാജേശ്വരനായ മഹാൻ ശംഖചൂഡൻ അനേകം വർഷങ്ങൾ സകല ഭുവനങ്ങളെയും അധീനമാക്കി രാജ്യം ഭോഗിച്ചു।
Verse 25
तस्य राज्ये न दुर्भिक्षं न मारी नाऽशुभग्रहाः । आधयो व्याधयो नैव सुखिन्यश्च प्रजाः सदा
അവന്റെ രാജ്യത്തിൽ ദുര്ഭിക്ഷമില്ല, മഹാമാരിയില്ല, അശുഭഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉപദ്രവവും ഇല്ല. മാനസിക ക്ലേശവും ശരീരവ്യാധിയും ഇല്ല; പ്രജകൾ എപ്പോഴും സുഖികളായിരുന്നു।
Verse 26
अकृष्टपच्या पृथिवी ददौ सस्यान्यनेकशः । ओषध्यो विविधाश्चासन्सफलास्सरसाः सदा
ഉഴുതില്ലാതെ വിളവുനൽകുന്ന ഭൂമി അനേകം തരത്തിലുള്ള ധാന്യങ്ങളെ സമൃദ്ധമായി നൽകി. വിവിധ ഔഷധികളും എപ്പോഴും ഫലസമ്പന്നവും രസപൂർണ്ണവും ജീവശക്തിയുള്ളതുമായിരുന്നുവ്।
Verse 27
मण्याकराश्च नितरां रत्नखन्यश्च सागराः । सदा पुष्पफला वृक्षा नद्यस्तु सलिलावहाः
മണികളുടെ ഖനികൾ അത്യന്തം സമൃദ്ധമായിരുന്നു; സമുദ്രങ്ങൾ രത്നനിധികളാൽ നിറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി. വൃക്ഷങ്ങൾ എപ്പോഴും പുഷ്പഫലങ്ങൾ ധരിച്ചു; നദികൾ നിരന്തരം ജലം ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 28
देवान् विनाखिला जीवास्सुखिनो निर्विकारकाः । स्वस्वधर्मा स्थितास्सर्वे चतुर्वर्णाश्रमाः परे
ദേവന്മാരെ ഒഴികെ എല്ലാ ജീവികളും സുഖികളായി, വികാരരഹിതരായി ഉണ്ടായിരുന്നു. എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നിയതധർമ്മങ്ങളിൽ ദൃഢരായി—ചതുര്വർണ്ണ-ചതുരാശ്രമധർമ്മങ്ങളിൽ—സൗഹൃദപരമായ ഉന്നത ക്രമത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
Verse 29
तस्मिच्छासति त्रैलोक्ये न कश्चिद् दुःखितोऽभवत् । भ्रातृवैरत्वमाश्रित्य केवलं दुःखिनोऽमराः
അവൻ ഭരിച്ചപ്പോൾ ത്രിലോകത്തും ആരും ദുഃഖിതരായില്ല. സഹോദരവൈരം ആശ്രയിച്ച അമരന്മാരായ ദേവന്മാർ മാത്രം ദുഃഖത്തിൽ തുടരന്നു.
Verse 30
स शंखचूडः प्रबलः कृष्णस्य परमस्सखा । कृष्णभक्तिरतस्साधुस्सदा गोलोकवासिनः
ആ ശംഖചൂഡൻ മഹാബലവാനായിരുന്നു; കൃഷ്ണന്റെ പരമസഖാവ്. കൃഷ്ണഭക്തിയിൽ നിരന്തരം ലീനനായ സദ്ഗുണസമ്പന്നൻ, സദാ ഗോളോകവാസി ആയിരുന്നു.
Verse 31
पूर्वशापप्रभावेण दानवीं योनिमाश्रितः । न दानवमतिस्सोभूद्दानवत्वेऽपि वै मुने
ഹേ മുനേ! മുൻശാപത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു അവൻ ദാനവീ യോനി ആശ്രയിച്ചു; എങ്കിലും ദാനവത്വം ഉണ്ടായിട്ടും അവന്റെ മനസ്സ് ദാനവീയമായില്ല।
Verse 32
ततस्सुरगणास्सर्वे हृतराज्या पराजिताः । संमंत्र्य सर्षयस्तात प्रययुर्ब्रह्मणस्सभाम्
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും—പരാജിതരായി രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവർ—ഋഷിമാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, ഹേ താത, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സഭയിലേക്കു പോയി।
Verse 33
तत्र दृष्ट्वा विधातारं नत्वा स्तुत्वा विशेषतः । ब्रह्मणे कथयामासुस्सर्वं वृत्तांतमाकुलाः
അവിടെ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടു അവർ നമസ്കരിച്ചു പ്രത്യേകമായി സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ വ്യാകുലരായി സംഭവിച്ച മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 34
ब्रह्मा तदा समाश्वास्य सुरान् सर्वान्मुनीनपि । तैश्च सार्द्धं ययौ लोके वैकुण्ठं सुखदं सताम्
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് സർവ്വ ദേവന്മാരെയും മുനിമാരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു; അവരുടെ കൂടെ സജ്ജനർക്കു സുഖദായകമായ വൈകുണ്ഠലോകത്തിലേക്കു പോയി।
Verse 35
ददर्श तत्र लक्ष्मीशं ब्रह्मा देवगणैस्सह । किरीटिनं कुंडलिनं वनमालाविभूषितम्
അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ ലക്ഷ്മീശനെ (വിഷ്ണുവിനെ) ദർശിച്ചു—കിരീടധാരിയും കുണ്ഡലഭൂഷിതനും വനമാലയാൽ അലങ്കൃതനും।
Verse 36
शंखचक्रगदापद्मधरं देवं चतुर्भुजम् । सनंदनाद्यैः सिद्धैश्च सेवितं पीतवाससम्
അവർ ദീപ്തിമാനനായ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചു—ചതുര്ഭുജൻ, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാ-പദ്മധാരി, പീതാംബരം ധരിച്ചവൻ, സനന്ദനാദി സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്നവൻ।
Verse 37
दृष्ट्वा विष्णुं सुरास्सर्वे ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या बद्धाञ्जलिकरा विभुम्
വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും, ബ്രഹ്മാദികളും മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരും—കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു ഭക്തിയോടെ ആ വിഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 38
देवा ऊचु । देवदेव जगन्नाथ वैकुंठाधिपते प्रभो । रक्षास्माञ्शरणापन्नाञ्छ्रीहरे त्रिजगद्गुरो
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ദേവദേവാ, ജഗന്നാഥാ, വൈകുണ്ഠാധിപതി പ്രഭോ! ശരണാഗതരായ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; ശ്രീഹരേ, ത്രിജഗദ്ഗുരോ!
Verse 39
त्वमेव जगतां पाता त्रिलोकेशाच्युत प्रभो । लक्ष्मीनिवास गोविन्द भक्तप्राण नमोऽस्तु ते
നീ തന്നെയാണ് സർവ്വ ലോകങ്ങളുടെ പാലകൻ—പ്രഭോ, ത്രിലോകേശാ, അച്യുതാ! ഗോവിന്ദാ, ലക്ഷ്മീനിവാസാ, ഭക്തപ്രാണാ—നിനക്കു നമസ്കാരം।
Verse 40
इति स्तुत्वा सुरास्सर्वे रुरुदुः पुरतो हरेः । तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुर्ब्रह्माणमिदमब्रवीत्
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം എല്ലാ ദേവന്മാരും ഹരിയുടെ മുമ്പിൽ കരഞ്ഞു. അവരുടെ വിലാപം കേട്ട് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ബ്രഹ്മാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 41
विष्णुरुवाच । किमर्थमागतोसि त्वं वैकुंठं योगिदुर्लभम् । किं कष्टं ते समुद्भूतं तत्त्वं वद ममाग्रतः
വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—യോഗികൾക്കും ദുർലഭമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് നീ എന്തിനാണ് വന്നത്? നിനക്ക് എന്ത് കഷ്ടം ഉദ്ഭവിച്ചു? എന്റെ മുമ്പിൽ സത്യതത്ത്വം പറയുക।
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा विन यानतकन्धरः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു; കൈകൂപ്പി, വിനയത്തോടെ കഴുത്ത് താഴ്ത്തി, അപേക്ഷിച്ചു।
Verse 43
वृत्तांतं कथयामास शंखचूडकृतं तदा । देवकष्टसमाख्यानं पुरो विष्णोः परात्मनः
അപ്പോൾ പരമാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ശംഖചൂഡൻ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികളുടെ വൃത്താന്തം പറഞ്ഞു; ദേവന്മാരുടെ കഷ്ടദുഃഖം സമ്പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചു।
Verse 44
हरिस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्वतसर्वभाववित् । प्रहस्योवाच भगवांस्तद्रहस्यं विधिं प्रति
ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, സർവ്വജീവികളുടെ അന്തർഭാവം എല്ലാതരത്തിലും അറിയുന്ന ഹരി പുഞ്ചിരിച്ചു; വിധി (ബ്രഹ്മാ)യിലേക്കു തിരിഞ്ഞ് ആ ഗൂഢോപദേശവും അതിന്റെ യഥാവിധി നിയമവും പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 45
श्रीभगवानुवाच । शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि पद्मज । मद्भक्तस्य च गोपस्य महातेजस्विनः पुरा
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പദ്മജ (ബ്രഹ്മാ), ശംഖചൂഡന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തം ഞാൻ അറിയുന്നു; അവൻ പൂർവ്വകാലത്ത് മഹാതേജസ്സുള്ള ഗോപനായി, എന്റെ ഭക്തനും ഉപാസകനുമായിരുന്നു।
Verse 46
शृणुतस्सर्ववृत्तान्तमितिहासं पुरातनम् । संदेहो नैव कर्तव्यश्शं करिष्यति शङ्करः
ഇപ്പോൾ ഈ പുരാതന പുണ്യചരിത്രം മുഴുവനായി കേൾക്കുക. ഒരു സംശയവും വേണ്ട—ശങ്കരൻ തീർച്ചയായും മംഗളം വരുത്തി എല്ലാം ശരിയാക്കും.
Verse 47
सर्वोपरि च यस्यास्ति शिवलोकः परात्परः । यत्र संराजते शंभुः परब्रह्म परमेश्वरः
സകല ലോകങ്ങളുടെയും മീതെ ആ പരാത്പര ശിവലോകം; അവിടെ പരബ്രഹ്മ പരമേശ്വരൻ ശംഭു മഹിമയോടെ രാജിക്കുന്നു।
Verse 48
प्रकृतेः पुरुषस्यापि योधिष्ठाता त्रिशक्तिधृक् । निर्गुणस्सगुणस्सोपि परं ज्योतिः स्वरूपवान्
അവൻ പ്രകൃതിയുടെയും പുരുഷന്റെയും പരമനിയന്താവ്, ത്രിശക്തിധാരകൻ; നിർഗുണനായിട്ടും സഗുണനായി പ്രകാശിക്കുന്നു—അവന്റെ സ്വരൂപം പരമജ്യോതി.
Verse 49
यस्यांगजास्तु वै ब्रह्मंस्त्रयस्सृष्ट्यादिकारकाः । सत्त्वादिगुणसंपन्ना विष्णुब्रह्महराभिधाः
ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അവന്റെ തന്നെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ മൂന്നുപേരാണ് സൃഷ്ടി മുതലായ പ്രവർത്തികളുടെ കർത്താക്കൾ; സത്ത്വാദി ഗുണസമ്പന്നർ, വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാ, ഹര എന്ന നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധർ.
Verse 50
स एव परमात्मा हि विहरत्युमया सह । यत्र मायाविनिर्मुक्तो नित्यानित्य प्रकल्पकः
അവൻ തന്നെയാണ് പരമാത്മാവ്, ഉമയോടൊപ്പം ലീല ചെയ്യുന്നു; അവിടെ മായയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വിമുക്തനായി നിത്യവും അനിത്യവും—ഇരുവരെയും വിധിക്കുന്നു.
Verse 51
तत्समीपे च गोलोको गोशाला शंकरस्य वै । तस्येच्छया च मद्रूपः कृष्णो वसति तत्र ह
ആ ദിവ്യപ്രദേശത്തിനടുത്ത് ഗോളോകമുണ്ട്—അത് നിശ്ചയമായും ശങ്കരന്റെ പുണ്യഗോശാലയാണ്. അവന്റെ ഇച്ഛയാൽ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു.
Verse 52
तद्गवां रक्षणार्थाय तेनाज्ञप्तस्सदा सुखी । तत्संप्राप्तसुखस्सोपि संक्रीडति विहारवित्
ആ പശുക്കളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി അവൻ ആജ്ഞാപിതനായതിനാൽ അവൻ എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടനായിരുന്നു. ആ സന്തോഷം ലഭിച്ച ശേഷം അവനും വിനോദത്തിൽ നിപുണനായി ആശങ്കയില്ലാതെ ക്രീഡിച്ചു.
Verse 53
तस्य नारी समाख्याता राधेति जगदम्बिका । प्रकृतेः परमा मूर्तिः पंचमी सुविहारिणी
അവന്റെ സഹധർമ്മിണി ‘രാധ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായ ജഗദംബികയാണ്. അവൾ പ്രകൃതിയുടെ പരമമൂർത്തി, പഞ്ചമീ ദിവ്യാവിർഭാവം, സ്വേച്ഛയായി ലീലാവിഹാരം ചെയ്യുന്നവൾ.
Verse 54
बहुगोपाश्च गोप्यश्च तत्र संति तदंगजाः । सुविहारपरा नित्यं राधाकृष्णानुवर्तिनः
അവിടെ അനേകം ഗോപന്മാരും ഗോപികമാരും ഉണ്ട്; അവർ ആ വംശങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചവർ. അവർ നിത്യവും ആനന്ദലീലയിൽ ലീനരായി രാധാകൃഷ്ണരെ പിന്തുടരുന്നു.
Verse 55
स एव लीलया शंभोरिदानीं मोहितोऽनया । संप्राप्तो दानवीं योनिं मुधा शापात्स्वदुःखदाम्
ശംഭുവിന്റെ ലീലാമാത്രത്താൽ അവൻ ഇപ്പോൾ അവളാൽ മോഹിതനായി; വ്യർത്ഥമായി ലഭിച്ച ശാപം മൂലം അവൻ ദാനവീയോണിയിൽ പ്രവേശിച്ചു, അത് അവനുതന്നെ ദുഃഖം നൽകുന്നതാണ്.
Verse 56
रुद्रशूलेन तन्मृत्यु कृष्णेन विहितः पुरा । ततस्स्वदेहमुत्सृज्य पार्षदस्स भविष्यति
മുന്പ് കൃഷ്ണൻ അവന്റെ മരണം രുദ്രന്റെ ത്രിശൂലത്താൽ തന്നെയാകുമെന്ന് നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ അവൻ സ്വന്തം ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് പിന്നീടു ശിവഗണങ്ങളിൽ പാർഷദനായി, ശിവാനുചരനാകും.
Verse 57
इति विज्ञाय देवेश न भयं कर्तुमर्हसि । शंकर शरणं यावस्स सद्यश्शंविधास्यति
ഹേ ദേവേശാ! ഇതറിഞ്ഞിട്ട് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. ശങ്കരൻ നിന്റെ ശരണമായിരിക്കുന്നതോളം, അവൻ ഉടൻതന്നെ എല്ലാം ക്രമപ്പെടുത്തി യഥാർത്ഥ പരിഹാരം വരുത്തും.
Verse 58
अहं त्वं चामरास्सर्वे तिष्ठंतीह विसाध्वसाः
ഞാനും നീയും എല്ലാ അമരന്മാരും ഇവിടെ ഭയമില്ലാതെ നിലകൊള്ളും.
Verse 59
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सविधिर्विष्णुः शिवलोकं जगाम ह । संस्मरन्मनसा शंभुं सर्वेशं भक्तवत्सलम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് വിഷ്ണു ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടെ ശിവലോകത്തിലേക്കു പോയി; മനസ്സിൽ ശംഭുവിനെ—സർവേശ്വരനെയും ഭക്തവത്സലനെയും—സ്മരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.
Frequently Asked Questions
Śaṅkhacūḍa is formally installed (rājya-abhiṣeka/adhipatyam) as leader of the dānavas/asuras and then advances with a massive host toward Śakra’s city to wage conquest.
It depicts sovereignty as ritually mediated and guru-sanctioned, while implying that power derived from tapas/boons remains karmically conditioned and can precipitate conflict that invites divine rebalancing.
The chapter highlights institutional forces (guru authority, consecration rites), collective agencies (devas and asuras as assemblies), and martial power (army mobilization) as instruments through which cosmic order is contested.