विष्णुचेष्टितवर्णनम् / Account of Viṣṇu’s Stratagem and Its Aftermath

Verse 1

व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र नमस्तेऽस्तु धन्यस्त्वं शैवसत्तम । यच्छ्राविता महादिव्या कथेयं शांकरी शुभा

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മപുത്രാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ശൈവസത്തമാ, നീ ധന്യൻ; കാരണം നിനക്കു ഈ പരമദിവ്യവും മംഗളകരവുമായ ശാങ്കരീ കഥ ശ്രവിപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वैष्णवं मुने । स वृन्दां मोहयित्वा तु किमकार्षीत्कुतो गतः

ഇപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, മഹാപ്രീതിയോടെ ആ വൈഷ്ണവചരിതം പറയുക. വൃന്ദയെ മോഹിപ്പിച്ച ശേഷം അവൻ എന്തു ചെയ്തു, എവിടെ പോയി?

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ शैवप्रवर सत्तम । वैष्णवं चरितं शंभुचरिताढ्यं सुनिर्मलम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞനായ വ്യാസാ, ശൈവഭക്തന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനും സദ്ഗുണികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ആയവനേ, കേൾക്കുക. ശംഭുവിന്റെ ചരിതമഹിമ നിറഞ്ഞ, അത്യന്തം നിർമലമായ വൈഷ്ണവചരിതം ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 4

मौनीभूतेषु देवेषु ब्रह्मादिषु महेश्वरः । सुप्रसन्नोऽवदच्छंभुश्शरणागत वत्सलः

ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ മൗനത്തിലായപ്പോൾ, ശരണാഗതവത്സലനായ മഹേശ്വരൻ ശംഭു അത്യന്തം പ്രസന്നനായി സംസാരിച്ചു.

Verse 5

शंभुरुवाच । ब्रह्मन्देववरास्सर्वे भवदर्थे मया हतः । जलंधरो मदंशोपि सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ശംഭു പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, നിങ്ങളുടെ കാര്യമെന്നോർത്തു ഞാൻ ആ എല്ലാ ദേവവീരന്മാരെയും വധിച്ചു. ജലന്ധരനെയും—എന്റെ ശക്തിയുടെ അംശമായിരുന്നവനെയെങ്കിലും—(ഞാൻ നശിപ്പിച്ചു). ഇത് സത്യം; സത്യമെന്നേ ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 6

सुखमापुर्न वा तातास्सत्यं ब्रूतामराः खलु । भवत्कृते हि मे लीला निर्विकारस्य सर्वदा

ഹേ പ്രിയരേ, സത്യം പറയുവിൻ—നിങ്ങൾക്ക് സുഖം ലഭിച്ചോ ഇല്ലയോ? നിങ്ങളുടെ കാരണത്താലാണ് ഇത് എന്റെ ലീല; ഞാൻ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ എപ്പോഴും നിർവികാരൻ.

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा हर्षादुत्फुल्ललोचनाः । प्रणम्य शिरसा रुद्रं शशंसुर्विष्णुचेष्टितम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ ഹർഷത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ശിരസ്സു നമിച്ച് രുദ്രനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, വിഷ്ണു ചെയ്ത കൃത്യത്തെ പ്രശംസിച്ചു।

Verse 8

देवा ऊचुः । महादेव त्वया देवा रक्षिता श्शत्रुजाद्भयात् । किंचिदन्यत्समुद्भूतं तत्र किं करवामहै

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ദേവന്മാർ ശത്രുജന്യ ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അവിടെ മറ്റൊരു കാര്യം ഉദ്ഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്; ആ സാഹചര്യത്തിൽ ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?

Verse 9

वृन्दां विमोहिता नाथ विष्णुना हि प्रयत्नतः । भस्मीभूता द्रुतं वह्नौ परमां गतिमागता

ഹേ നാഥാ, വിഷ്ണു പരിശ്രമപൂർവം വൃന്ദയെ മോഹിപ്പിച്ചു. അവൾ വേഗത്തിൽ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഭസ്മമായി, പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 10

वृन्दालावण्यसंभ्रांतो विष्णुस्तिष्ठति मोहितः । तच्चिताभस्म संधारी तव मायाविमोहितः

വൃന്ദയുടെ മോഹനലാവണ്യത്തിൽ ഭ്രമിച്ച് വിഷ്ണു മോഹിതനായി നിന്നു. ആ ചിതാഭസ്മം ധരിച്ചവനായി, നിന്റെ (ശിവന്റെ) മായയിൽ പൂർണ്ണമായി വിമൂഢനായി.

Verse 11

स सिद्धमुनिसंघैश्च बोधितोऽस्माभिरादरात् । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः

സിദ്ധമുനിസംഘങ്ങളോടുകൂടെ ഞങ്ങൾ ആദരത്തോടെ ഉപദേശിച്ചിട്ടും ഹരി ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അവൻ നിന്റെ മായയാൽ വിമോഹിതനാണ്.

Verse 12

कृपां कुरु महेशान विष्णुं बोधय बोधय । त्वदधीनमिदं सर्वं प्राकृतं सचराचरम्

ഹേ മഹേശാനേ! കരുണ കാണിക്കണമേ; വിഷ്ണുവിനെ ഉണർത്തണമേ—ഉണർത്തണമേ. ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ സമസ്ത പ്രാകൃത ലോകം നിന്റെ അധീനത്തിലാണ്.

Verse 13

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशो हि वचनं त्रिदिवौकसाम् । प्रत्युवाच महालीलस्स्वच्छन्दस्तान्कृतांजलीन्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ത്രിദിവവാസികളുടെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട മഹാലീലാമയനായ മഹേശൻ, സ്വേച്ഛാധിപതിയായി, കരംകൂപ്പി നിന്നവർക്കു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 14

महेश उवाच । हे ब्रह्मन्हे सुरास्सर्वे मद्वाक्यं शृणुतादरात् । मोहिनी सर्वलोकानां मम माया दुरत्यया

മഹേശൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ സർവ്വ ദേവന്മാരേ! എന്റെ വാക്കുകൾ ആദരത്തോടെ കേൾക്കുവിൻ. സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഈ മോഹിനി എന്റെ മായയാണ്; അത്യന്തം ദുർലഘ്യം.

Verse 15

तदधीनं जगत्सर्वं यद्देवासुरमानुषम् । तयैव मोहितो विष्णुः कामाधीनोऽभवद्धरिः

ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ—ഈ സമസ്ത ലോകവും അവളുടെ അധീനമായി. അവളുടെ മോഹം കൊണ്ടുതന്നെ വിഷ്ണു (ഹരി) പോലും കാമാധീനനായി.

Verse 16

उमाख्या सा महादेवी त्रिदेवजननी परा । मूलप्रकृतिराख्याता सुरामा गिरिजात्मिका

അവൾ ‘ഉമാ’ എന്ന മഹാദേവിയായി പ്രസിദ്ധ, പരമയും ത്രിദേവജനനിയും ആകുന്നു. അവളേ മൂലപ്രകൃതി—ദേവമാതാവും ഗിരിജാ-സ്വരൂപിണിയും.

Verse 17

गच्छध्वं शरणा देवा विष्णुमोहापनुत्तये । शरण्यां मोहिनीमायां शिवाख्यां सर्वकामदाम्

ഹേ ദേവന്മാരേ, വിഷ്ണു-ബന്ധപ്പെട്ട മോഹം നീക്കുവാൻ ശരണത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ. ശരണദായിനിയായ, മോഹിനി മായയായ ‘ശിവാ’ എന്ന സರ್ವകാമദായിനിയെ ആശ്രയിക്കുവിൻ.

Verse 18

स्तुतिं कुरुत तस्याश्च मच्छक्तेस्तोषकारिणीम् । सुप्रसन्ना यदि च सा सर्वकार्यं करिष्यति

അവളെയും സ്തുതിക്കുവിൻ—അത് എന്റെ ശക്തിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന സ്തുതിയാണ്. അവൾ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നയായാൽ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവൾ നിർവ്വഹിക്കും.

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तान्सुराञ्शंभुः पञ्चास्यो भगवान्हरः । अंतर्दधे द्रुतं व्यास सर्वैश्च स्वगणैस्सह

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വ്യാസാ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പഞ്ചമുഖനായ ഭഗവാൻ ഹരനായ ശംഭു, തന്റെ എല്ലാ ഗണങ്ങളോടും കൂടി വേഗത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 20

देवाश्च शासनाच्छंभोर्ब्रह्माद्या हि सवासवा । मनसा तुष्टुवुर्मूलप्रकृतिं भक्तवत्सलाम्

അപ്പോൾ ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടി, ഭക്തവത്സലയായ മൂലപ്രകൃതിയെ മനസ്സുകൊണ്ട് സ്തുതിച്ചു.

Verse 21

देवा ऊचुः । यदुद्भवास्सत्त्वरजस्तमोगुणाः सर्गस्थितिध्वंसविधान कारका । यदिच्छया विश्वमिदं भवाभवौ तनोति मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

ദേവന്മാർ അരുളിച്ചെയ്തു—സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നീ ത്രിഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളുടെ വിധാനം നടത്തുന്നതുമായ ആ ആദിമൂലപ്രകൃതിയെ ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു. അവളുടെ ഇച്ഛയാൽ ഈ വിശ്വം പ്രകടവും ലയവും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 22

पाहि त्रयोविंशगुणान्सुशब्दिताञ्जगत्यशेषे समधिष्ठिता परा । यद्रूपकर्माणिजगत्त्रयोऽपि ते विदुर्न मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

ഹേ പരമേശ്വരി! ഇരുപത്തിമൂന്ന് തത്ത്വങ്ങളാൽ (ഗുണങ്ങളാൽ) സ്തുതിക്കപ്പെടുകയും സർവ്വജഗത്തിലും അധിഷ്ഠിതയുമായ നീ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ. ത്രിലോകം നിന്റെ രൂപവും പ്രവർത്തിയും അറിയുന്നു; എന്നാൽ മൂലപ്രകൃതിയെ അറിയുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ആ പരാത്പരതത്ത്വത്തെ ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 23

यद्भक्तियुक्ताः पुरुषास्तु नित्यं दारिद्र्यमोहात्ययसंभवादीन् । न प्राप्नुवंत्येव हि भक्तवत्सलां सदैव मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

എപ്പോഴും ശിവഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നവർ ദാരിദ്ര്യം, മോഹം, സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന മറ്റു ക്ലേശങ്ങൾ എന്നിവയിൽ പതിക്കുകയില്ല. ഭക്തവത്സലയായ ആ ആദിമൂലപ്രകൃതിയെ സദാ നമസ്കരിക്കുന്നതിനാൽ അവർ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിതരാകുന്നു।

Verse 24

कुरु कार्यं महादेवि देवानां नः परेश्वरि । विष्णुमोहं ह शिवे दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते

ഹേ മഹാദേവി, ഹേ പരേശ്വരി! ഞങ്ങളുടെ ദേവന്മാരുടെ ഈ കാര്യം സാധിപ്പിക്കണമേ. ഹേ ശിവേ, ഹേ ദുര്‍ഗേ! വിഷ്ണുവിൽ മോഹം വരുത്തണമേ. ഹേ ദേവി, നമസ്കാരം.

Verse 25

जलंधरस्य शंभोश्च रणे कैलासवासिनः । प्रवृत्ते तद्वधार्थाय गौरीशासनतश्शिवे

ജലന്ധരനും ശംഭുവും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, കൈലാസവാസിയായ ശിവൻ ഗൗരിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ജലന്ധരവധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 26

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधानंतरदेवीस्तुतिविष्णुमोहविध्वंसवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ ‘ജലന്ധരവധാനന്തര ദേവീസ്തുതി, വിഷ്ണുമോഹം, അതിന്റെ നാശം’ എന്ന വിവരണം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഇരുപത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 27

जलंधरो हतो युद्धे तद्भयान्मो चिता वयम् । गिरिशेन कृपां कृत्वा भक्तानुग्रहकारिणा

യുദ്ധത്തിൽ ജലന്ധരൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; അവന്റെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ മോചിതരായി. ഭക്താനുഗ്രഹകാരിയായ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) കരുണചെയ്ത് ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചു.

Verse 28

तदाज्ञया वयं सर्वे शरणं ते समागताः । त्वं हि शंभुर्युवां देवि भक्तोद्धारपरायणौ

അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ ശരണിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ശംഭുവാണ്; നിങ്ങൾയും, ദേവീ—ഇരുവരും ഭക്തോദ്ധാരത്തിനായി സമർപ്പിതരാണ്.

Verse 29

वृन्दालावण्यसंभ्रातो विष्णुस्तिष्ठति तत्र वै । तच्चिताभस्मसंधारी ज्ञानभ्रष्टो विमोहितः

വൃന്ദയുടെ മോഹനലാവണ്യത്തിൽ വിസ്മയഭ്രാന്തനായ വിഷ്ണു അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. ചിതാഭസ്മം ധരിച്ച്, വിവേചനം നഷ്ടപ്പെട്ടു പൂർണ്ണമായി മോഹിതനായി.

Verse 30

संसिद्धसुरसंघैश्च बोधितोऽपि महेश्वरि । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः

ഹേ മഹേശ്വരീ, സിദ്ധദേവസംഘങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചിട്ടും ഹരി (വിഷ്ണു) ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; കാരണം അവൻ നിന്റെ മായയാൽ വിമോഹിതനായിരിക്കുന്നു.

Verse 31

कृपां कुरु महादेवि हरिं बोधय बोधय । यथा स्वलोकं पायात्स सुचित्तस्सुरकार्यकृत्

ഹേ മഹാദേവീ, കരുണ ചെയ്യണമേ—ഹരിയെ ഉണർത്തണമേ, ഉണർത്തണമേ—അവൻ ശുദ്ധചിത്തനായി ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു തന്റെ ദിവ്യലോകത്തിൽ സുരക്ഷിതമായി എത്തട്ടെ.

Verse 32

इति स्तुवंतस्ते देवास्तेजोमंडलमास्थितम् । ददृशुर्गगने तत्र ज्वालाव्याप्ता दिगंतरम्

ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവന്മാർ ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട ദിവ്യ തേജോമണ്ഡലം കണ്ടു; അതിൽ നിന്നുയർന്ന ജ്വാലകൾ എല്ലാ ദിക്കുകളിലെയും ദിഗന്തം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു.

Verse 33

तन्मध्याद्भारतीं सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । अमराश्शुश्रुवुर्व्यास कामदां व्योमचारिणीम्

ഹേ വ്യാസാ, അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാദികളായ എല്ലാ അമരന്മാരും—ഇന്ദ്രനോടുകൂടി—ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഇഷ്ടം നല്കുന്ന ഭാരതി എന്ന ദിവ്യവാണി ശ്രവിച്ചു.

Verse 34

आकाशवाण्युवाच । अहमेव त्रिधा भिन्ना तिष्ठामि त्रिविधैर्गुणैः । गौरी लक्ष्मीः सुरा ज्योती रजस्सत्त्वतमोगुणैः

ആകാശവാണി പറഞ്ഞു—ഞാനേ ത്രിഗുണങ്ങളാൽ ത്രിവിധമായി ഭിന്നമായി നിലകൊള്ളുന്നു. രജസ്സാൽ ഞാൻ ഗൗരി; സത്ത്വാൽ ഞാൻ ലക്ഷ്മി—ശുഭജ്യോതിരൂപിണി; തമസ്സാൽ ഞാൻ സുരാ (മോഹശക്തി)—ഇങ്ങനെ ത്രിഗുണങ്ങളിൽ ഞാൻ സ്ഥിതമാണ്.

Verse 35

तत्र गच्छत यूयं वै तासामंतिक आदरात् । मदाज्ञया प्रसन्नास्ता विधास्यंते तदीप्सितम्

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അവിടേക്ക് ചെന്നു ആദരത്തോടെ അവരുടെ സന്നിധിയിലേക്കു സമീപിക്കൂ; എന്റെ ആജ്ഞയാൽ അവർ പ്രസന്നരായി, അഭിലഷിതം നിർവഹിക്കും।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । शृण्वतामिति तां वाचमंतर्द्धानमगान्महः । देवानां विस्मयोत्फुल्लनेत्राणां तत्तदा मुने

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—“എല്ലാവരും കേൾക്കട്ടെ!” എന്നു പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മഹാദിവ്യ സാന്നിധ്യം അപ്രത്യക്ഷമായി; അപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, ദേവന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ വിരിച്ചു നിന്നു।

Verse 37

ततस्सवेंऽपि ते देवाः श्रुत्वा तद्वाक्यमादरात् । गौरीं लक्ष्मीं सुरां चैव नेमुस्तद्वाक्यचोदिताः

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ വാക്ക് ആദരത്തോടെ കേട്ട്, അതേ ആജ്ഞയാൽ പ്രേരിതരായി, ഗൗരിയെയും ലക്ഷ്മിയെയും സുറാ (ദേവി)യെയും നമസ്കരിച്ചു।

Verse 38

तुष्टुवुश्च महाभक्त्या देवीस्तास्सकलास्सुराः । नानाविधाभिर्वाग्भिस्ते ब्रह्माद्या नतमस्तकाः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദികളായ സർവ്വദേവന്മാർ തലകുനിച്ച് മഹാഭക്തിയോടെ നാനാവിധ ദിവ്യവചനങ്ങളാൽ ആ ദേവിമാരെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 39

ततोऽरं व्यास देव्यस्ता आविर्भूताश्च तत्पुरः । महाद्भुतैस्स्वतेजोभिर्भासयंत्यो दिगंतरम्

പിന്നീട്, ഹേ വ്യാസാ, ആ ദേവിമാർ ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവരുടെ മഹാദ്ഭുത സ്വതേജസ്സാൽ ദിക്കുകളുടെ അറ്റത്തോളം പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 40

अथ ता अमरा दृष्ट्वा सुप्रसन्नेन चेतसा । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या स्वकार्यं च न्यवेदयन्

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ഹൃദയം അത്യന്തം പ്രസന്നമായി; അവർ നമസ്കരിച്ചു ഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചു, തങ്ങളുടെ ദൗത്യകാര്യം സമർപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 41

ततश्चैतास्सुरान्दृष्ट्वा प्रणतान्भक्तवत्सलः । बीजानि प्रददुस्तेभ्यो वाक्यमूचुश्च सादरम्

പിന്നീട് ശരണാഗതരായി നമസ്കരിച്ച ആ ദേവന്മാരെ കണ്ട ഭക്തവത്സലനായ പ്രഭു അവർക്കു ബീജശക്തികൾ നൽകി, ആദരപൂർവ്വം സ്നേഹത്തോടെ വചനം അരുളി।

Verse 42

देव्य ऊचुः । इमानि तत्र बीजानि विष्णुर्यत्रावतिष्ठति । निर्वपध्वं ततः कार्यं भवतां सिद्धिमेष्यति

ദേവിമാർ അരുളിച്ചെയ്തു—“വിഷ്ണു നിലകൊള്ളുന്ന അതേ സ്ഥലത്ത് ഈ ബീജങ്ങൾ വിതറുക; പിന്നെ ആവശ്യമായ കര്‍മ്മം നിർവഹിക്കുക; അങ്ങനെ നിങ്ങളുടെ ദൗത്യം സിദ്ധിയിലേക്കെത്തും।”

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तास्ततो देव्योंतर्हिता अभवन्मुने । रुद्रविष्णुविधीनां हि शक्तयस्त्रिगुणात्मिकाः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ദേവിമാർ അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു; കാരണം രുദ്രൻ, വിഷ്ണു, വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) എന്നിവരുടെ ശക്തികൾ ത്രിഗുണാത്മകങ്ങളാണ്।”

Verse 44

ततस्तुष्टाः सुरास्सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । तानि बीजानि संगृह्य ययुर्यत्र हरिः स्थितः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ഇന്ദ്രനും ഉൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും സന്തുഷ്ടരായി. ആ ബീജങ്ങൾ ശേഖരിച്ച് അവർ ഹരി വസിക്കുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.

Verse 45

वृन्दाचिताभूमितले चिक्षिपुस्तानि ते सुराः । स्मृत्वा तास्संस्थितास्तत्र शिवशक्त्यंशका मुने

ഹേ മുനേ! വൃന്ദാ കൂട്ടിച്ചേർത്ത ഭൂമിതലത്തിൽ ആ ദേവന്മാർ അവയെ എറിഞ്ഞു; (ദൈവവിധി) സ്മരിച്ച് അവർ അവിടെയേ നിലകൊണ്ടു—അവർ ശിവശക്തിയുടെ അംശങ്ങളായിരുന്നു.

Verse 46

निक्षिप्तेभ्यश्च बीजेभ्यो वनस्पत्यस्त्रयोऽभवन् । धात्री च मालती चैव तुलसी च मुनीश्वर

ഹേ മുനീശ്വരാ! നിക്ഷിപ്തമായ വിത്തുകളിൽ നിന്ന് മൂന്നു പവിത്ര വനംസ്പതികൾ ഉദ്ഭവിച്ചു—ധാത്രി (ആമലകി), മാലതി, തുളസി।

Verse 47

धात्र्युद्भवा स्मृता धात्री माभवा मालती स्मृता । गौरीभवा च तुलसी तमस्सत्त्वरजोगुणाः

ധാത്രി ധാത്രി-വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതായി, മാലതി ‘മാ’യിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതായി, തുളസി ഗൗരിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചതായി പറയുന്നു; ഇവ തമസ്, സത്ത്വ, രജസ് എന്നീ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളോടും ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നു।

Verse 48

विष्णुर्वनस्पतीर्दृष्ट्वा तदा स्त्रीरूपिणीर्मुने । उदतिष्ठत्तदा तासु रागातिशयविभ्रमात्

ഹേ മുനേ! സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ച ആ വനംസ്പതികളെ വിഷ്ണു കണ്ടപ്പോൾ, അതിരാഗജന്യമായ വിഭ്രമം മൂലം അവന്റെ ചിത്തം അവരിലേക്കു ഉണർന്നു കുലുങ്ങി।

Verse 49

दृष्ट्वा स याचते मोहात्कामासक्तेन चेतसा । तं चापि तुलसी धात्री रागेणैवावलोकताम्

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ മോഹവശമായി, കാമാസക്തമായ ചിത്തത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചു; തുളസിയും ധാത്രിയും കൂടി രാഗം കൊണ്ടുതന്നെ അവനെ നോക്കി നിന്നു।

Verse 50

यच्च बीजं पुरा लक्ष्म्या माययैव समर्पितम् । तस्मात्तदुद्भवा नारी तस्मिन्नीर्ष्यापराभवत्

ലക്ഷ്മി മുൻപ് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ സമർപ്പിച്ച ആ ബീജത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സ്ത്രീ ഉദ്ഭവിച്ചു; അതേ കാര്യത്തിൽ അവൾ അസൂയയാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടു.

Verse 51

अतस्सा बर्बरीत्याख्यामवापातीव गर्हिताम् । धात्रीतुलस्यौ तद्रागात्तस्य प्रीतिप्रदे सदा

അതുകൊണ്ട് അവൾ “ബർബരീ” എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി; ആ പേര് നിന്ദ്യമായതുപോലെ തോന്നി. എങ്കിലും തന്റെ അനുരാഗ-ഭക്തിയാൽ അവൾ എപ്പോഴും അവനു പ്രീതി നൽകുന്നവളായി; ദേവന്മാർക്ക് ധാത്രി (ആമലകി)യും തുളസിയും എത്ര പ്രിയമോ അതുപോലെ അവനും അവൾ പ്രിയയായി।

Verse 53

ततो विस्मृतदुःखोऽसौ विष्णुस्ताभ्यां सहैव तु । वैकुंठमगमत्तुष्टस्सर्वदेवैर्नमस्कृतः । कार्तिके मासि विप्रेन्द्र धात्री च तुलसी सदा । सर्वदेवप्रियाज्ञेया विष्णोश्चैव विशेषतः

അതിനുശേഷം വിഷ്ണു ദുഃഖം മറന്ന്, ആ രണ്ടുപേരോടും കൂടി സന്തോഷത്തോടെ, സർവ്വദേവന്മാരാൽ നമസ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായി വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി. ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, കാർത്തിക മാസത്തിൽ ധാത്രി (ആമലകി)യും തുളസിയും എപ്പോഴും സർവ്വദേവന്മാർക്കും പ്രിയം—പ്രത്യേകിച്ച് വിഷ്ണുവിന് അത്യന്തം പ്രിയം—എന്ന് അറിയണം. ശൈവ സിദ്ധാന്തദൃഷ്ടിയിൽ ഇതും കാണിക്കുന്നു: പരമ പതി-ഈശ്വരന്റെ വിശ്വക്രമത്തിൽ ദേവന്മാർക്കും ശാന്തിയും പുനഃസ്ഥാപനവും ലഭിക്കുന്നു; കാർത്തിക വ്രതങ്ങളും പവിത്ര സസ്യങ്ങളും ധർമ്മത്തിൽ ഭക്തി-പുണ്യങ്ങൾക്ക് ആശ്രയമാകുന്നു।

Verse 54

तत्रापि तुलसी धन्यातीव श्रेष्ठा महामुने । त्यक्त्वा गणेशं सर्वेषां प्रीतिदा सर्वकामदा

അവയിൽപോലും, ഹേ മഹാമുനേ, തുളസി അത്യന്തം ധന്യയും ശ്രേഷ്ഠയും ആകുന്നു. ഗണേശനെയും ഒരുവശത്ത് വെച്ചതുപോലെ, അവൾ എല്ലാവർക്കും പ്രീതി നൽകുകയും എല്ലാ സത്കാമങ്ങളും നിറവേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 55

वैकुण्ठस्थं हरिं दृष्ट्वा ब्रह्मेन्द्राद्याश्च तेऽमराः । नत्वा स्तुत्वा महाविष्णुं स्वस्वधामानि वै ययुः

വൈകുണ്ഠത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ ഹരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മ-ഇന്ദ്രാദികളായ ആ അമരന്മാർ മഹാവിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ അവർ തീർച്ചയായും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 56

वैकुण्ठोऽपि स्वलोकस्थो भ्रष्टमोहस्सुबोधवान् । सुखी चाभून्मुनिश्रेष्ठ पूर्ववत्संस्मरञ्छिवम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! വൈകുണ്ഠനും തന്റെ ലോകത്തിൽ തന്നെ വസിച്ചുകൊണ്ട് മോഹം നീങ്ങി, സുസ്പഷ്ട ബോധം ലഭിച്ചു; മുൻപുപോലെ പരമേശ്വരൻ ശിവനെ സ്മരിച്ച് വീണ്ടും സന്തോഷവാനായി।

Verse 57

इत्याख्यानमघोघघ्नं सर्वकामप्रदं नृणाम् । सर्व कामविकारघ्नं सर्वविज्ञानवर्द्धनम्

ഇങ്ങനെ ഈ പുണ്യാഖ്യാനം മഹാപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ധാർമ്മിക ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു, കാമജന്യ വികാരവൈകല്യങ്ങൾ നീക്കുന്നു, സർവ്വവിധ സത്യജ്ഞാനം വർധിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 58

य इदं हि पठेन्नित्यं पाठयेद्वापि भक्तिमन् । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि स याति परमां गतिम्

ഭക്തിയോടെ നിത്യമായി ഈ പുണ്യാഖ്യാനം പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നവനും, കേൾക്കുന്നവനും കേൾപ്പിക്കുന്നവനും—അവൻ പരമേശ്വരൻ ശിവന്റെ കൃപയാൽ പരമഗതി (മോക്ഷം) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 59

पठित्वा य इदं धीमानाख्यानं परमोत्तमम् । संग्रामं प्रविशेद्वीरो विजयी स्यान्न संशयः

ഈ പരമോത്തമമായ ആഖ്യാനം പാരായണം ചെയ്ത് യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാനായ വീരൻ സംശയമില്ലാതെ വിജയിയാകും।

Verse 60

विप्राणां ब्रह्मविद्यादं सत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां सर्वधनदं शूद्राणां सुखदं त्विदम्

ഈ (ശിവസംബന്ധമായ ഉപദേശം/വ്രതം) ബ്രാഹ്മണർക്കു ബ്രഹ്മവിദ്യ നൽകുന്നു, ക്ഷത്രിയർക്കു ജയം നൽകുന്നു, വൈശ്യർക്കു സർവ്വധനം നൽകുന്നു, ശൂദ്രർക്കു സുഖവും ക്ഷേമവും നൽകുന്നു।

Verse 61

शंभुभक्तिप्रदं व्यास सर्वेषां पापनाशनम् । इहलोके परत्रापि सदा सद्गतिदायकम्

ഹേ വ്യാസാ! ഇതു ശംഭുഭക്തി നൽകുന്നതും എല്ലാവരുടെയും പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും സദാ സദ്ഗതിയും മംഗളമയ മോക്ഷവും നൽകുന്നു.