नारदस्य विष्णूपदेशवर्णनम् — Nārada and Viṣṇu: Instruction after Delusion

Verse 1

शृणु तात प्रवक्ष्यामि सुहितं तव निश्चयात्

കേൾക്കുക, പ്രിയ പുത്രാ—ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ നിന്റെ യഥാർത്ഥ ഹിതം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 2

गतयोर्गणयोश्शंभोस्स्वयमात्मेच्छया विभोः । किं चकार मुनिः क्रुद्धो नारदः स्मरविह्वलः

ശംഭുവിന്റെ രണ്ടു ഗണങ്ങൾ പ്രഭുവിന്റെ സ്വൈച്ഛിക ഇച്ഛയാൽ മുന്നേറുമ്പോൾ, കാമത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ഉള്ളിൽ വിറച്ചും ക്രുദ്ധനുമായ മുനി നാരദൻ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 3

सूत उवाच । विमोहितो मुनिर्दत्त्वा तयोश्शापं यथोचितम् । जले मुखं निरीक्ष्याथ स्वरूपं गिरिशेच्छया

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മോഹിതനായ മുനി അവർക്കു യഥോചിതമായ ശാപം നൽകി. പിന്നെ ജലത്തിൽ തന്റെ മുഖം നോക്കി, ഗിരീശന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം, തന്റെ സ്വരൂപം ദർശിച്ചു।

Verse 4

शिवेच्छया न प्रबुद्धः स्मृत्वा हरिकृतच्छलम् । क्रोधं दुर्विषहं कृत्वा विष्णुलोकं जगाम ह

ശിവന്റെ ഇച്ഛയാൽ അവൻ ബോധോദയം പ്രാപിച്ചില്ല; ഹരികൃതമായ ചതിയെ ഓർത്ത്, സഹിക്കാനാവാത്ത ക്രോധം ഉണർത്തി, വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 5

उवाच वचनं कुद्धस्समिद्ध इव पावकः । दुरुक्तिगर्भितं व्यङ्गः नष्टज्ञानश्शिवेच्छया

ക്രോധത്തിൽ ആകുലനായ അവൻ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ സംസാരിച്ചു. അവന്റെ വാക്കുകൾ കഠിനവും പരിഹാസഭരിതവും ആയിരുന്നു; ശിവേച്ഛയാൽ അവന്റെ വിവേകം മറഞ്ഞുപോയി.

Verse 6

नारद उवाच । हे हरे त्वं महादुष्टः कपटी विश्वमोहनः । परोत्साहं न सहसे मायावी मलिनाशयः

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഹരേ! നീ അതിമഹാദുഷ്ടൻ, കപടൻ, ലോകമോഹകൻ. മറ്റുള്ളവരുടെ ഉത്സാഹവും ഉന്നതിയും നീ സഹിക്കില്ല; നീ മായാവി, മലിനാശയൻ.

Verse 7

मोहिनीरूपमादाय कपटं कृतवान्पुरा । असुरेभ्योऽपाययस्त्वं वारुणीममृतं न हि

മോഹിനീരൂപം ധരിച്ചു നീ മുമ്പ് കപടം ചെയ്തിരുന്നു. നീ അസുരന്മാർക്ക് അമൃതമല്ല, വാരുണി (മദ്യം) കുടിപ്പിച്ചു.

Verse 8

चेत्पिबेन्न विषं रुद्रो दयां कृत्वा महेश्वरः । भवेन्नष्टाऽखिला माया तव व्याजरते हरे

കരുണകൊണ്ട് മഹേശ്വരനായ രുദ്രൻ വിഷം കുടിക്കാതിരുന്നെങ്കിൽ, ഹേ ഹരേ, നിന്റെ വ്യാജചതിയാൽ നിലനിൽക്കുന്ന സമസ്ത മായയും നശിച്ച് എല്ലാം തകർന്നുപോകുമായിരുന്നു.

Verse 9

गतिस्स कपटा तेऽतिप्रिया विष्णो विशेषतः । साधुस्वभावो न भवान्स्वतंत्रः प्रभुणा कृतः

ഹേ വിഷ്ണോ! നിന്റെ ഈ കപടഗതി നിനക്കു അത്യന്തം പ്രിയമാണ്. നീ സ്വഭാവത്തിൽ നേരായ സാദുജനൻ അല്ല; നീ സ്വതന്ത്രനും അല്ല—പരമപ്രഭുവാൽ രൂപപ്പെടുത്തിയതും നയിക്കപ്പെടുന്നതുമാണ്.

Verse 10

कृतं समुचितन्नैव शिवेन परमात्मना । तत्प्रभावबलं ध्यात्वा स्वतंत्रकृतिकारकः

പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ ശിവൻ ആ അവസരത്തിന് യോജിച്ചതായ കര്‍മ്മം ഒട്ടും ചെയ്തില്ല. അവന്റെ പ്രഭാവബലം ധ്യാനിച്ച് സൃഷ്ടികർത്താവ് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവൃത്തിച്ച് സൃഷ്ടികാര്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 11

त्वद्गतिं सुसमाज्ञाय पश्चात्तापमवाप सः । विप्रं सर्वोपरि प्राह स्वोक्तवेद प्रमाणकृत्

നിന്റെ ഗതി (മഹിമ) വ്യക്തമായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ പശ്ചാത്താപത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു. താൻ തന്നെ പ്രസ്താവിച്ച വേദപ്രമാണത്തെ അംഗീകരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണനെയാണ് സർവ്വോപരി ശ്രേഷ്ഠനെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു।

Verse 12

तज्ज्ञात्वाहं हरे त्वाद्य शिक्षयिष्यामि तद्बलात् । यथा न कुर्याः कुत्रापीदृशं कर्म कदाचन

ഇത് അറിഞ്ഞ്, ഹേ ഹരേ, ആ (പ്രമാണത്തിന്റെ) ബലത്താൽ ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ ഉപദേശിക്കും; നീ എവിടെയും, എപ്പോഴും, ഇത്തരമൊരു കർമ്മം വീണ്ടും ചെയ്യരുത്।

Verse 13

अद्यापि निर्भयस्त्वं हि संगं नापस्तरस्विना । इदानीं लप्स्यसे विष्णो फलं स्वकृतकर्मणः

ഇപ്പോഴും നീ നിർഭയനാണ്; കാരണം ആസക്തിയുടെ ദുർഘട പ്രവാഹം നീ ഇതുവരെ കടന്നിട്ടില്ല. എന്നാൽ ഇനി, ഹേ വിഷ്ണോ, നിന്റെ സ്വകൃതകർമ്മഫലം നീ അനുഭവിക്കും.

Verse 14

इत्थमुक्त्वा हरिं सोथ मुनिर्माया विमोहितः । शशाप क्रोधनिर्विण्णो ब्रह्मतेजः प्रदर्शयन्

ഇങ്ങനെ ഹരിയോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, മായയാൽ വിമോഹിതനായ ആ മുനി പിന്നെ ക്രോധത്തിൽ വ്യാകുലനും നിരാശനുമായി, ബ്രഹ്മതേജസ് പ്രകടിപ്പിച്ച് ശാപം ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 15

स्त्रीकृते व्याकुलं विष्णो मामकार्षीर्विमोहकः । अन्वकार्षीस्स्वरूपेण येन कापट्यकार्यकृत्

ഹേ വിഷ്ണോ, ആ വിമോഹകൻ സ്ത്രീകാരണം കൊണ്ട് എന്നെ വ്യാകുലനാക്കി; പിന്നെ തന്റെ തന്നെ സ്വരൂപം ധരിച്ചു എന്നെ പിന്തുടർന്നു—കപടപ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ അവൻ.

Verse 16

इति शप्त्वा हरिं मोहान्नारदोऽज्ञानमोहितः । विष्णुर्जग्राह तं शापं प्रशंसञ्शांभवीमजाम्

ഇങ്ങനെ മോഹവശാൽ അജ്ഞാനത്തിൽ മയങ്ങിയ നാരദൻ ഹരിയെ ശപിച്ചു. വിഷ്ണു ആ ശാപം സ്വീകരിച്ച് അജന്മയായ ശാംഭവീ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചു।

Verse 17

त्वं स्त्रीवियोगजं दुःखं लभस्व परदुःखदः । मनुष्यगतिकः प्रायो भवाज्ञानविमोहितः

ഹേ പരദുഃഖദാതാ! നീ സ്ത്രീവിയോഗത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ദുഃഖം അനുഭവിക്ക. അജ്ഞാനത്തിൽ മയങ്ങി നീ അധികവും മനുഷ്യഗതിയിലേക്കു പോകും।

Verse 19

अथ शंभुर्महालीलो निश्चकर्ष विमोहिनीम । स्वमायां मोहितो ज्ञानी नारदोप्यभवद्यया

അപ്പോൾ മഹാലീലയിൽ ലീനനായ ശംഭു മയക്കിക്കുന്ന തന്റെ സ്വമായയെ പ്രക്ഷേപിച്ചു. ആ സ്വമായയാൽ ജ്ഞാനിയായ നാരദനും മയങ്ങി।

Verse 20

अंतर्हितायां मायायां पूर्ववन्मतिमानभूत् । नारदो विस्मितमनाः प्राप्तबोधो निराकुलः

ആ മായ അന്തർഹിതമായപ്പോൾ നാരദൻ മുൻപുപോലെ ബുദ്ധിമാനായി. മനസ്സ് വിസ്മയിച്ചിരുന്നാലും ബോധം വീണ്ടെടുത്തു അവൻ ശാന്തനും നിർആകുലനും ആയി।

Verse 21

पश्चात्तापमवाप्याति निनिन्द स्वं मुहुर्मुहुः । प्रशशंस तदा मायां शांभवीं ज्ञानिमोहिनीम्

അതിനുശേഷം അവൻ പശ്ചാത്താപത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വയം തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി. പിന്നെ ജ്ഞാനികളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന ശാംഭവീ മായയെ പ്രശംസിച്ചു।

Verse 22

अथ ज्ञात्वा मुनिस्सर्वं मायाविभ्रममात्मनः । अपतत्पादयोर्विष्णोर्नारदो वैष्णवोत्तमः

അപ്പോൾ മുനി തന്റെ മേൽ മായ സൃഷ്ടിച്ച മുഴുവൻ ഭ്രമവും പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞ്, വൈഷ്ണവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു।

Verse 23

हर्य्युपस्थापितः प्राह वचनं नष्ट दुर्मतिः । मया दुरक्तयः प्रोक्ता मोहितेन कुबुद्धिना

ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ, ബുദ്ധി നശിച്ചവൻ പറഞ്ഞു—“മോഹിതമായ കുബുദ്ധിയാൽ ഞാൻ ദുഷ്ടവും അനുചിതവും ആയ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।”

Verse 24

दत्तश्शापोऽपि तेनाथ वितथं कुरु तं प्रभो । महत्पापमकार्षं हि यास्यामि निरयं धुवम्

“പ്രഭോ, അവൻ നൽകിയ ശാപവും ദയവായി ഫലശൂന്യമാക്കണമേ. ഞാൻ മഹാപാപം ചെയ്തു; തീർച്ചയായും ഞാൻ നരകത്തിലേക്കു പോകും।”

Verse 25

कमुपायं हरे कुर्यां दासोऽहं ते तमादिश । येन पापकुलं नश्येन्निरयो न भवेन्मम

ഹേ ഹരി! ഞാൻ ഏതു ഉപായം സ്വീകരിക്കണം? ഞാൻ നിന്റെ ദാസൻ—കൃപചെയ്ത് ആ മാർഗം ഉപദേശിക്കണമേ; അതിനാൽ എന്റെ പാപങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വംശം നശിച്ച്, എനിക്ക് നരകം സംഭവിക്കാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 26

इत्युक्त्वा स पुनर्विष्णोः पादयोर्मुनिसत्तमः । पपात सुमतिर्भक्त्या पश्चात्तापमुपागतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മുനിശ്രേഷ്ഠൻ സുമതി വീണ്ടും ഭക്തിയോടെ ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു; പശ്ചാത്താപം അവനെ മൂടി.

Verse 27

अथ विष्णुस्तमुत्थाप्य बभाषे सूनृतं वचः । विष्णुरुवाच । न खेदं कुरु मे भक्त वरस्त्वं नात्र संशयः

അപ്പോൾ വിഷ്ണു അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് മൃദുവായ സത്യവചനം പറഞ്ഞു—“എൻ ഭക്താ, ദുഃഖിക്കരുത്; നിനക്ക് വരം നിശ്ചയമായും ലഭിക്കും, സംശയമില്ല.”

Verse 28

निरयस्ते न भविता शिवश्शं ते विधास्यति

നിനക്കു നരകപതനം ഉണ്ടാകുകയില്ല; ഭഗവാൻ ശിവൻ നിശ്ചയമായി നിനക്കു മംഗളം നൽകും।

Verse 29

यदकार्षीश्शिववचो वितथं मदमोहितः । स दत्तवानीदृशं ते फलं कर्म फलप्रदः

ഗർവ്വവും മോഹവും കൊണ്ട് മദിച്ച നീ ശിവവചനത്തെ അസത്യമെന്നു കരുതി; അതിനാൽ കർമഫലദാതാവായ പ്രഭു നിന്റെ കർമാനുസരിച്ച് അതേ ഫലം തന്നു।

Verse 30

शिवेच्छाऽखिलं जातं कुर्वित्थं निश्चितां मतिम् । गर्वापहर्ता स स्वामी शंकरः परमेश्वरः

ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അറിയുക—എല്ലാം ശിവേച്ഛയാൽ മാത്രമേ ജനിക്കൂ. ആ സ്വാമി പരമേശ്വരൻ ശങ്കരൻ ജീവികളുടെ ഗർവ്വം അകറ്റുന്നവൻ ആകുന്നു।

Verse 31

परं ब्रह्म परात्मा स सच्चिदानंदबोधनः । निर्गुणो निर्विकारो च रजस्सत्वतमःपर

അവൻ പരബ്രഹ്മം, പരമാത്മാവ്—സത്-ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപമായ ശുദ്ധബോധം. അവൻ നിർഗുണൻ, നിർവികാരൻ; രജസ്-സത്ത്വ-തമസ് ത്രിഗുണാതീതൻ.

Verse 32

स एवमादाय मायां स्वां त्रिधा भवति रूपतः । ब्रह्मविष्णुमहेशात्मा निर्गुणोऽनिर्गुणोऽपि सः

അവൻ തന്റെ തന്നെ മായയെ സ്വീകരിച്ച് രൂപത്തിൽ ത്രിവിധനാകുന്നു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ അവന്റെ ആത്മസ്വരൂപം. എങ്കിലും അവൻ നിർഗുണനായി തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ പ്രകടനത്തിൽ സഗുണസദൃശനായി തോന്നുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 33

निर्गुणत्वे शिवाह्वो हि परमात्मा महेश्वरः । परं ब्रह्माव्ययोऽनंतो महादेवेति गीयते

നിർഗുണാവസ്ഥയിൽ പരമാത്മാവായ മഹേശ്വരൻ ‘ശിവ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ പരബ്രഹ്മം, അവ്യയൻ, അനന്തൻ; അതുകൊണ്ട് ‘മഹാദേവൻ’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 34

तत्सेवया विधिस्स्रष्टा पालको जगतामहम् । स्वयं सर्वस्य संहारी रुद्ररूपेण सर्वदा

അവന്റെ സേവയാൽ വിധി (ബ്രഹ്മാ) സ്രഷ്ടാവാകുന്നു; ഞാൻ ലോകങ്ങളുടെ പാലകനാകുന്നു; അവൻ സ്വയം എപ്പോഴും രുദ്രരൂപത്തിൽ സർവ്വത്തിന്റെ സംഹാരകനാണ്.

Verse 35

साक्षी शिवस्वरूपेण मायाभिन्नस्स निर्गुणः । स्वेच्छाचारी संविहारी भक्तानुग्रहकारकः

അവൻ ശിവസ്വരൂപ സാക്ഷി—മായയാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത നിർഗുണൻ. സ്വേച്ഛാനുസരിച്ച് വിഹരിച്ച് ദിവ്യലീല നടത്തുകയും ഭക്തർക്കു നിത്യവും അനുഗ്രഹം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 36

शृणु त्वं नारद मुने सदुपायं सुखप्रदम् । सर्वपापापहर्त्तारं भुक्तिमुक्तिप्रदं सदा

ഹേ നാരദമുനേ, കേൾക്കുക—ഇത് സുഖപ്രദമായ സദുപായമാണ്. ഇത് സർവ്വപാപങ്ങളും അകറ്റി, എപ്പോഴും ഭോഗവും മുക്തിയും നൽകുന്നു.

Verse 37

इत्युक्त्वास्त्वसंशयं सर्वं शंकरसद्यशः । शतनामशिवस्तोत्रं सदानन्यमतिर्जप

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സദ്യശസ്സുള്ള ശങ്കരൻ എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കി. പിന്നെ ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ഉപദേശിച്ചു—“എപ്പോഴും ശിവന്റെ ശതനാമസ്തോത്രം ജപിക്ക.”

Verse 38

यज्जपित्वा द्रुतं सर्वं तव पापं विनश्यति । इत्युक्त्वा नारदं विष्णुः पुनः प्राह दयान्वितः

ഏത് മന്ത്രം ജപിച്ചാൽ നിന്റെ സകല പാപങ്ങളും വേഗത്തിൽ നശിക്കുമോ—ഇങ്ങനെ നാരദനോട് പറഞ്ഞ്, കരുണാനിധിയായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 39

मुने न कुरु शोकं त्वं त्वया किंचित्कृतं नहि । स्वेच्छया कृतवान्शंभुरिदं सर्वं न संशयः

ഹേ മുനേ, നീ ദുഃഖിക്കരുത്; നീ ഇവിടെ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല. ശംഭു തന്റെ സ്വേച്ഛയാൽ ഇതെല്ലാം ചെയ്തതാണ്—സംശയമില്ല।

Verse 40

अहार्षित्त्वन्मतिं दिव्यां काम क्लेशमदात्स ते । त्वन्मुखाद्दापयांचक्रे शापं मे स महेश्वरः

കാമൻ നിന്റെ ദിവ്യനിശ്ചയം കവർന്നു നിന്നെ ക്ലേശത്തിലാക്കി. പിന്നെ ആ മഹേശ്വരൻ എന്റെ ശാപം നിന്റെ തന്നെ വായിലൂടെ ഉച്ചരിപ്പിച്ചു।

Verse 41

इत्थं स्वचरितं लोके प्रकटीकृतवान् स्वयम् । मृत्युंजयः कालकालो भक्तोद्धारपरायणः

ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ സ്വയം തന്റെ ദിവ്യചരിതം ലോകത്തിൽ വെളിപ്പെടുത്തി—അവൻ മൃത്യുഞ്ജയൻ, കാലത്തിനും കാലൻ, ഭക്തരെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കാൻ പൂർണ്ണമായി പരായണൻ।

Verse 42

न मे शिवसमानोस्ति प्रियः स्वामी सुखप्रदः । सर्वशक्तिप्रदो मेऽस्ति स एव परमेश्वरः

എനിക്ക് ശിവനോടു തുല്യനായ പ്രിയസ്വാമി ഇല്ല; അവൻ സുഖദായകൻ. അവൻ തന്നെയാണ് എനിക്ക് സർവ്വശക്തി നൽകുന്നവൻ; അവൻ പരമേശ്വരൻ.

Verse 43

तस्योपास्यां कुरु मुने तमेव सततं भज । तद्यशः शृणु गाय त्वं कुरु नित्यं तदर्चनम्

ഹേ മുനേ, അവനെ തന്നെയുപാസിക്ക; ഇടവിടാതെ അവനെ തന്നെയഭജിക്ക. അവന്റെ മഹിമ കേൾക്കുകയും പാടുകയും ചെയ്‌തു; നിത്യം അവനെ അർച്ചിക്ക.

Verse 44

कायेन मनसा वाचा यश्शंकरमुपैति भो । स पण्डित इति ज्ञेयस्स जीवन्मुक्त उच्यते

ഹേ പ്രിയനേ, ശരീരത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ ശങ്കരനെ സമീപിക്കുന്നവൻ സത്യപണ്ഡിതൻ എന്നു അറിയപ്പെടണം; അത്തരം ഭക്തൻ ജീവന്മുക്തൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 45

शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकप र्वताः । भस्मीभवन्त्यनायासात्सत्यं सत्यं न संशयः

“ശിവ” എന്ന നാമം കാട്ടുതീ പോലെയാണ്; മഹാപാപങ്ങളുടെ പർവ്വതസമാന കൂമ്പാരങ്ങൾ അനായാസം ഭസ്മമാകുന്നു. സത്യം, സത്യം തന്നെ—സംശയമില്ല.

Verse 46

पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि तान्यतः । शिवार्चनैकनश्यानि नान्य नश्यानि सर्वथा

അതുകൊണ്ട് പാപമൂലമായ നാനാവിധ ദുഃഖങ്ങൾ ശിവാർചനയാൽ മാത്രമേ നശിക്കൂ; മറ്റേതൊരു മാർഗ്ഗത്താലും അവ പൂർണ്ണമായി നശിക്കുകയില്ല।

Verse 47

स वैदिकस्य पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मुने । यस्सदा कायवाक्चित्तैश्शरणं याति शंकरम्

ഹേ മുനേ, ദേഹം-വാക്ക്-ചിത്തം കൊണ്ടു സദാ ശങ്കരനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവനേ യഥാർത്ഥത്തിൽ വൈദികഭാവമുള്ള പുണ്യാത്മാവും ധന്യനും ബുദ്ധിമാനുമാകുന്നു।

Verse 48

भवंति विविधा धर्मा येषां सद्यःफलोन्मुखाः । तेषां भवति विश्वासस्त्रिपुरांतकपूजने

തൽക്ഷണഫലം ലക്ഷ്യമാക്കി നാനാവിധ ധർമ്മാചരണങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്കു ത്രിപുരാന്തകന്റെ (ശിവന്റെ) പൂജയിൽ ദൃഢവിശ്വാസം ഉദിക്കുന്നു।

Verse 49

पातकानि विनश्यंति यावंति शिवपूजया । भुवि तावंति पापानि न संत्येव महामुने

ഹേ മഹാമുനേ, ശിവപൂജയാൽ എത്ര പാതകങ്ങൾ നശിക്കുമോ, ഭൂമിയിൽ അത്ര പാപങ്ങൾ ശേഷിക്കുകയില്ല—ഭക്തിയാൽ അവ പൂർണ്ണമായി മായുന്നു।

Verse 50

ब्रह्महत्यादिपापानां राशयोप्यमिता मुने । शिवस्मृत्या विनश्यंति सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ഹേ മുനേ, ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളുടെ അളവറ്റ കൂമ്പാരങ്ങളും ശിവസ്മരണത്താൽ നശിക്കുന്നു; സത്യം, സത്യമായിട്ടാണ് ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 51

शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ते । संसारमूलपापानि तस्य नश्यंत्यसंशयम्

ശിവനാമമെന്ന തോണി പ്രാപിച്ചവർ സംസാരസമുദ്രം കടക്കുന്നു. ആ ഭക്തന്റെ സംസാരമൂല പാപങ്ങൾ സംശയമില്ലാതെ നശിക്കുന്നു.

Verse 52

संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने । शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्

ഹേ മഹാമുനേ, സംസാരബന്ധത്തിന്റെ മൂലമായ പാപങ്ങൾ ശിവനാമമെന്ന കുഠാരത്താൽ നിശ്ചയമായും നശിക്കുന്നു.

Verse 53

शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः । पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि

പാപരൂപ ദാവാനലത്തിൽ ദഗ്ധരായവർ ശിവനാമാമൃതം പാനം ചെയ്യണം; പാപദാവാഗ്നിയിൽ തപ്തരായ ജീവികൾക്ക് അതില്ലാതെ ശാന്തിയില്ല.

Verse 54

शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुतः । संसारदवमध्यपि न शोचति न संशयः

‘ശിവ’ എന്ന നാമപീയൂഷവർഷധാരയിൽ നനഞ്ഞവൻ, സംസാരദാവാനലത്തിന്റെ നടുവിലും ദുഃഖിക്കുകയില്ല—സംശയമില്ല.

Verse 55

न भक्तिश्शंकरे पुंसां रागद्वेषरतात्मनाम् । तद्विधानां हि सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा

രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽ ലീനമായ മനുഷ്യർക്കു ശങ്കരഭക്തി ഉദിക്കുകയില്ല; എന്നാൽ അവന്റെ വിധാനങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്നവർക്ക് സർവ്വഥാ സഹസാ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 56

अनंतजन्मभिर्येन तपस्तप्तं भविष्यति । तस्यैव भक्तिर्भवति भवानी प्राणवल्लभे

ഹേ ഭവാനീ, എന്റെ പ്രാണപ്രിയതമേ! അനന്തജന്മങ്ങളിലായി തപസ്സു ചെയ്തവനിലേയ്ക്ക് മാത്രമേ നിന്റെ (പ്രഭുവിന്റെയും) സത്യഭക്തി ഉദിക്കൂ.

Verse 57

जातापि शंकरे भक्तिरन्यसाधारणी वृथा । परं त्वव्यभिचारेण शिवभक्तिरपेक्षिता

ശങ്കരനോടു ഭക്തി ജനിച്ചാലും, അത് മറ്റു ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി കലർന്ന സാധാരണവും ചഞ്ചലവുമായാൽ അത് വ്യർത്ഥം. ആവശ്യമായത് അവ്യഭിചാരിണിയായ ഏകനിഷ്ഠ ശിവഭക്തിയാണ്.

Verse 58

यस्या साधारणी शंभौ भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव मोक्षस्सुलभो नास्येतिन्य मतिर्मम

ശംഭുവിൽ ലളിതവും സ്ഥിരവും അവ്യഭിചാരിണിയുമായ ഭക്തിയുള്ളവന് മോക്ഷം എളുപ്പം ലഭിക്കും—ഇതാണ് എന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം; മറ്റൊരു അഭിപ്രായമില്ല.

Verse 59

कृत्वाप्यनंतपापानि यदि भक्तिर्महेश्वरे । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः

അനന്ത പാപങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മഹേശ്വരനോടു ഭക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അവൻ തീർച്ചയായും സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 60

भवंति भस्मसाद्वृक्षादवदग्धा यथा वने । तथा भवंति दग्धानि शांकराणामघान्यपि

കാട്ടിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ കത്തിപ്പൊള്ളി ചാരമാകുന്നതുപോലെ, ശങ്കരഭക്തരുടെ പാപങ്ങളും ദഗ്ധമായി നശിക്കുന്നു.

Verse 61

यो नित्यं भस्मपूतांगो शिवपूजोन्मुखो भवेत् । स तरत्येव संसारमपारमतिदारुणम्

യാരുടെ ദേഹം നിത്യവും ഭസ്മംകൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതും ശിവപൂജയിൽ ഏകാഗ്രവുമായിരിക്കുമോ, അവൻ ഈ അപാരവും അതിദാരുണവുമായ സംസാരം നിശ്ചയമായി കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 62

ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् । लिप्यते नरः पापैर्विरूपाक्षस्य सेवकः

ബ്രാഹ്മണന്റെ ധനം അപഹരിക്കുകയും അനേകം ബ്രാഹ്മണരെ വധിക്കുകയും ചെയ്താലും, വിരൂപാക്ഷൻ (ശിവൻ) എന്ന ഭഗവാന്റെ സേവക-ഭക്തൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല.

Verse 63

विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवस्यैवार्चनम्परम् । संसारनाशनोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितम्

സകല വേദങ്ങളും പരിശോധിച്ച പൂർവ്വർ, സംസാരനാശത്തിനുള്ള പരമോപായം ശിവന്റെ അർച്ചന മാത്രമാണെന്ന് നിർണ്ണയിച്ചു.

Verse 64

अद्यप्रभृति यत्नेन सावधानो यथाविधि । साम्बं सदाशिवं भक्त्या भज नित्यं महेश्वरम्

ഇന്നുമുതൽ പരിശ്രമത്തോടെ, ജാഗ്രതയോടെ, വിധിപ്രകാരം—ഉമാസഹിതനായ സദാശിവ മഹേശ്വരനെ നിത്യവും ഭക്തിയോടെ ഭജിച്ച് പൂജിക്കു.

Verse 65

आपादमस्तकं सम्यक् भस्मनोद्धूल्य सादरम् । सर्वश्रुतिश्रुतं शैवम्मंत्रञ्जप षडक्षरम्

പാദം മുതൽ ശിരസ്സുവരെ ആദരത്തോടെ ഭസ്മം ശരിയായി ലേപിച്ച്, സർവ്വ ശ്രുതികളിലും പ്രസിദ്ധമായ ശൈവ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ഭക്തിയോടെ ജപിക്കു.

Verse 66

सवार्ङ्गेषु प्रयत्नेन रुद्राक्षाञ्छिववल्लभान् । धारयस्वातिसद्भक्त्या समन्त्रम्विधिपूर्वकम्

ശ്രമപൂർവം ശിവനു പ്രിയമായ രുദ്രാക്ഷമണികൾ ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും ധരിക്കണം. അത്യന്തം സദ്ഭക്തിയോടെ, മന്ത്രസഹിതവും വിധിപൂർവകവുമായി അങ്ങനെ ചെയ്യുക.

Verse 67

शृणु शैवीं कथां नित्यं वद शैवीं कथां सदा । पूजयस्वातियत्नेन शिवभक्तान्पुनः पुनः

നിത്യവും ശൈവപുണ്യകഥ ശ്രവിക്കയും സദാ ശൈവകഥ തന്നെ ഉച്ചരിക്കയും ചെയ്യുക. അത്യന്തം പരിശ്രമത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ശിവഭക്തരെ വീണ്ടും വീണ്ടും പൂജിക്കൂ.

Verse 68

अप्रमादेन सततं शिवैकशरणो भव । शिवार्चनेन सततमानन्दः प्राप्यते यतः

അപ്രമാദത്തോടെ എപ്പോഴും ശിവനെയേ ഏകശരണമായി സ്വീകരിക്കൂ. കാരണം നിരന്തര ശിവാരാധനയാൽ അഖണ്ഡാനന്ദം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 69

उरस्याधाय विशदे शिवस्य चरणाम्बुजौ । शिवतीर्थानि विचर प्रथमं मुनिसत्तम

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നിർമലമായ വക്ഷസ്സിൽ ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ധരിച്ചു ആദ്യം ശിവതീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കൂ.

Verse 70

पश्यन्माहात्म्यमतुलं शंकरस्य परात्मनः । गच्छानन्दवनं पश्चाच्छंभुप्रियतमं मुने

പരമാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ അതുല മഹിമ ദർശിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ മുനേ, തുടർന്ന് ശംഭുവിന് അതിപ്രിയമായ ആനന്ദവനത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 71

तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा पूजनं कुरु भक्तितः । नत्वा स्तुत्वा विशेषेण निर्विकल्पो भविष्यसि

അവിടെ വിശ്വേശ്വരനെ ദർശിച്ച് ഭക്തിയോടെ പൂജ ചെയ്യുക. പ്രത്യേക ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ച് സ്തുതിച്ചാൽ നീ നിർവികൽപാവസ്ഥയിൽ സ്ഥാപിതനാകും.

Verse 72

ततश्च भवता नूनं विधेयं गमनं मुने । ब्रह्मलोके स्वकामार्थं शासनान्मम भक्तितः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മുനേ, നീ നിർബന്ധമായും ഗമിക്കണം—എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, എന്നോടുള്ള ഭക്തിയോടെ, നിന്റെ അഭിലഷിതസിദ്ധിക്കായി ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 73

नत्वा स्तुत्वा विशेषेण विधिं स्वजनकं मुने । प्रष्टव्यं शिवमाहात्म्यं बहुशः प्रीतचेतसा

ഹേ മുനേ! നിന്റെ ജനകനായ വിധി (ബ്രഹ്മാവ്)നെ പ്രത്യേകമായി നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ച്, പ്രീതചിത്തത്തോടെ പലവട്ടം ശ്രീശിവമാഹാത്മ്യം ചോദിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 74

स शैवप्रवरो ब्रह्मा माहात्म्यं शंकरस्य ते । श्रावयिष्यति सुप्रीत्या शतनामस्तवं च हि

ശൈവഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ ബ്രഹ്മാവ്, അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ നിനക്കു ശങ്കരന്റെ മഹാത്മ്യം ശ്രവിപ്പിക്കും; അവന്റെ ശതനാമസ്തവവും പാരായണം ചെയ്യും।

Verse 75

अद्यतस्त्वं भव मुने शैवश्शिवपरायणः । मुक्तिभागी विशेषेण शिवस्ते शं विधास्यति

ഹേ മുനേ! ഇന്നുമുതൽ നീ സത്യമായ ശൈവനായി, ശിവപരായണനായി ഇരിക്ക. പ്രത്യേകമായി നീ മോക്ഷഭാഗിയായിരിക്കും; ശിവൻ തന്നേ നിന്റെ ക്ഷേമമംഗളം വിധിക്കും।

Verse 76

इत्थं विष्णुर्मुनिं प्रीत्या ह्युपदिश्य प्रसन्नधीः । स्मृत्वा नुत्वा शिवं स्तुत्वा ततस्त्वंतरधीयत

ഇങ്ങനെ പ്രസന്നബുദ്ധിയോടെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു സ്നേഹത്തോടെ മുനിയെ ഉപദേശിച്ചു. തുടർന്ന് ശിവനെ സ്മരിച്ചു, നമസ്കരിച്ചു, സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ അവൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു.