नारदतपोवर्णनम् (Nārada’s Austerities Described)

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्समये विप्रा नारदो मुनिसत्तमः । ब्रह्मपुत्रो विनीतात्मा तपोर्थं मन आदधे

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ആ സമയത്ത് മുനിശ്രേഷ്ഠനും ബ്രഹ്മപുത്രനും വിനീതനും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനുമായ നാരദൻ തപസ്സിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ചു।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदतपोवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പ്രഥമ ഖണ്ഡമായ സൃഷ്ട്യുപാഖ്യാനത്തിൽ ‘നാരദതപോവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ദ്വിതീയ അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 3

तत्राश्रमो महादिव्यो नानाशोभासमन्वितः । तपोर्थं स ययौ तत्र नारदो दिव्यदर्शनः

അവിടെ നാനാവിധ ശോഭകളാൽ സമന്വിതമായ പരമദിവ്യ ആശ്രമം ഉണ്ടായിരുന്നു. തപസ്സിനും সাধനയ്ക്കുമായി ദിവ്യദർശനസമ്പന്നനായ നാരദമുനി അവിടെ ചെന്നു.

Verse 4

तां दृष्ट्वा मुनिशार्दूलस्तेपे स सुचिरं तपः । बध्वासनं दृढं मौनी प्राणानायम्य शुद्धधीः

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ മുനിശാർദൂലൻ ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു. ദൃഢാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, മൗനം പാലിച്ച്, പ്രാണായാമംകൊണ്ട് പ്രാണങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ ശിവസാക്ഷാത്കാരത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിന്നു.

Verse 5

चक्रे मुनिस्समाधिं तमहम्ब्रह्मेति यत्र ह । विज्ञानं भवति ब्रह्मसाक्षात्कारकरं द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! മുനി ആ സമാധി പ്രാപിച്ചു; അവിടെ ‘അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി’ എന്ന ബോധം ഉദിക്കുന്നു. അതിൽ നിന്നുതന്നെ ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരം വരുത്തുന്ന വിവേകജ്ഞാനം ജനിക്കുന്നു.

Verse 6

इत्थं तपति तस्मिन्वै नारदे मुनिसत्तमे । चकंपेऽथ शुनासीरो मनस्संतापविह्वलः

ഇങ്ങനെ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ തപസ്സു ചെയ്യുമ്പോൾ, ശുനാസീരൻ (ഇന്ദ്രൻ) മനസ്സിലെ ദാഹസന്താപത്തിൽ വിഹ്വലനായി വിറയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 7

मनसीति विचिंत्यासौ मुनिर्मे राज्यमिच्छति । तद्विघ्नकरणार्थं हि हरिर्यत्नमियेष सः

മനസ്സിൽ “ഈ മുനി എന്റെ രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു” എന്നു വിചാരിച്ച്, ആ ആഗ്രഹത്തിന് വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ഹരി ദൃഢമായി ശ്രമം ആരംഭിച്ചു।

Verse 8

सस्मार स्मरं शक्रश्चेतसा देवनायकः । आजगाम द्रुतं कामस्समधीर्महिषीसुतः

ദേവനാഥനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മനസ്സിൽ സ്മരനെ (കാമദേവനെ) സ്മരിച്ചു. ഉടൻ തന്നെ മഹിഷീസുതനായ കാമൻ, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ, വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.

Verse 9

अथागतं स्मरं दृष्ट्वा संबोध्य सुरराट् प्रभुः । उवाच तं प्रपश्याशु स्वार्थे कुटिलशेमुषिः

അപ്പോൾ എത്തിയ സ്മരനെ (കാമനെ) കണ്ട ദേവരാജപ്രഭു അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഉടൻ പറഞ്ഞു—സ്വാർത്ഥസിദ്ധിക്കായി കപടബുദ്ധിയുള്ളവൻ ആയിരുന്നു അവൻ.

Verse 10

इन्द्र उवाच । मित्रवर्य्य महावीर सर्वदा हितकारक । शृणु प्रीत्या वचो मे त्वं कुरु साहाय्यमात्मना

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മിത്രശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ മഹാവീരാ, സദാ ഹിതകാരകാ! പ്രീതിയോടെ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക; നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ എനിക്ക് സഹായം ചെയ്യുക.

Verse 11

त्वद्बलान्मे बहूनाञ्च तपोगर्वो विनाशितः । मद्राज्यस्थिरता मित्र त्वदनुग्रहतस्सदा

നിന്റെ ശക്തിയാൽ എനിക്കുമെത്രയോർക്കും തപസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന അഹങ്കാരം നശിച്ചു. ഹേ സുഹൃത്തേ, എന്റെ രാജ്യസ്ഥിരത എപ്പോഴും നിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടുതന്നെയാണ്.

Verse 12

हिमशैलगुहायां हि मुनिस्तपति नारदः । मनसोद्दिश्य विश्वेशं महासंयमवान्दृढः

ഹിമശൈലത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ മുനി നാരദൻ തപസ്സു ചെയ്തു. മഹാസംയമത്തിൽ ദൃഢനായി, മനസ്സിനെ അന്തർമുഖമായി വിശ്വേശ്വരനിൽ നിശ്ചലമാക്കി.

Verse 13

याचेन्न विधितो राज्यं स ममेति विशंकितः । अद्यैव गच्छ तत्र त्वं तत्तपोविघ्नमाचर

അവൻ വിധിപ്രകാരം രാജ്യം അപേക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, ‘ഈ രാജ്യം എന്റേതാണ്’ എന്നു സംശയിക്കും. നീ ഇന്നുതന്നെ അവിടെ ചെന്നു, അവന്റെ ആ തപസ്സിന് വിഘ്നം വരുത്തുക।

Verse 14

इत्याज्ञप्तो महेन्द्रेण स कामस्समधु प्रियः । जगाम तत्स्थलं गर्वादुपायं स्वञ्चकार ह

മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ചതോടെ, വസന്തത്തെയും മധുവിനെയും പ്രിയമുള്ള കാമൻ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. ഗർവത്താൽ അവിടെതന്നെ തന്റെ ഉപായം ആവിഷ്കരിച്ചു।

Verse 15

रचयामास तत्राशु स्वकलास्सकला अपि । वसंतोपि स्वप्रभावं चकार विविधं मदात्

അതിനുശേഷം അവൻ അവിടെ വേഗത്തിൽ തന്റെ എല്ലാ കലകളും (ശക്തികളും) പൂർണ്ണമായി വിന്യസിച്ചു. മദോന്മത്തനായതുപോലെ വസന്തനും തന്റെ പ്രത്യേക പ്രഭാവം പലവിധമായി പ്രകടിപ്പിച്ചു।

Verse 16

न बभूव मुनेश्चेतो विकृतं मुनिसत्तमाः । भ्रष्टो बभूव तद्गर्वो महेशानुग्रहेण ह

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ മുനിയുടെ ചിത്തം വികൃതമായില്ല; മഹേശന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവന്റെ ഗർവ്വം നശിച്ചു.

Verse 17

शृणुतादरतस्तत्र कारणं शौनकादयः । ईश्वरानुग्रहेणात्र न प्रभावः स्मरस्य हि

ശൗനകാദി ഋഷിമാരേ, അവിടത്തെ കാരണം ആദരത്തോടെ കേൾക്കുവിൻ; ഈശ്വരൻ (ശിവൻ) അനുഗ്രഹിച്ചതിനാൽ അവിടെ സ്മരന്‍ (കാമന്‍) പ്രഭാവമില്ലായിരുന്നു.

Verse 18

अत्रैव शम्भुनाऽकारि सुतपश्च स्मरारिणा । अत्रैव दग्धस्तेनाशु कामो मुनितपोपहः

ഇവിടെയേ സ്മരാരിയായ ശംഭു കഠിന തപസ്സ് ചെയ്തു; ഇവിടെയേ മുനികളുടെ തപസ്സിനെ ഭംഗപ്പെടുത്തുന്ന കാമനും അവനാൽ വേഗം ദഗ്ധനായി।

Verse 19

कामजीवनहेतोर्हि रत्या संप्रार्थितैस्सुरैः । सम्प्रार्थित उवाचेदं शंकरो लोकशंकरः

കാമനെ പുനർജീവിപ്പിക്കുവാൻ റതിയും ദേവന്മാരും അത്യന്തം അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ലോകഹിതകാരിയായ ശങ്കരൻ അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് മറുപടിയായി ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 20

कंचित्समयमासाद्य जीविष्यति सुराः स्मरः । परं त्विह स्मरोपायश्चरिष्यति न कश्चन

“ഹേ ദേവന്മാരേ! കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞാൽ സ്മരൻ (കാമൻ) വീണ്ടും ജീവിക്കും; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ അവനെ പുനർജീവിപ്പിക്കുന്ന ഉപായം ആരും ചെയ്യുകയില്ല.”

Verse 21

इह यावद्दृश्यते भूर्जनैः स्थित्वाऽमरास्सदा । कामबाणप्रभावोत्र न चलिष्यत्यसंशयम्

ഇവിടെ ഈ അവസ്ഥ ജനങ്ങൾ കാണുന്നിടത്തോളം, അമരന്മാർ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നിടത്തോളം, ഇവിടെ കാമബാണങ്ങളുടെ പ്രഭാവം പ്രവർത്തിക്കുകയില്ല—സംശയമില്ല.

Verse 22

इति शंभूक्तितः कामो मिथ्यात्मगतिकस्तदा । नारदे स जगामाशु दिवमिन्द्रसमीपतः

ശംഭുവിന്റെ ഈ വചനത്താൽ, മായാസ്വഭാവമായ ഗതിയുള്ള കാമൻ അപ്പോൾ നാരദന്റെ സമീപത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു ഇന്ദ്രന്റെ സന്നിധിയിലുള്ള സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 23

आचख्यौ सर्ववृत्तांतं प्रभावं च मुनेः स्मरः । तदाज्ञया ययौ स्थानं स्वकीयं स मधुप्रियः

സ്മരൻ (കാമൻ) സകല വൃത്താന്തവും മുനിയുടെ ആത്മപ്രഭാവവും വിവരിച്ചു. പിന്നെ ആ മുനിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം മധുപ്രിയൻ തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 24

विस्मितोभूत्सुराधीशः प्रशशंसाथ नारदम् । तद्वृत्तांतानभिज्ञो हि मोहितश्शिवमायया

സുരാധീശൻ വിസ്മയിച്ചു; പിന്നെ നാരദനെ പ്രശംസിച്ചു. കാരണം ആ സംഭവങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഗതി അറിയാതെ അദ്ദേഹം ശിവമായയിൽ മോഹിതനായിരുന്നു.

Verse 25

दुर्ज्ञेया शांभवी माया सर्वेषां प्राणिनामिह । भक्तं विनार्पितात्मानं तया संमोह्यते जगत्

ഈ ലോകത്തിൽ ശാംഭവീ മായ—ശിവശക്തി—സകല ജീവികൾക്കും ദുർജ്ഞേയമാണ്. ഭക്തിയില്ലാതെ ആത്മസമർപ്പണമില്ലാത്തവനെ അതേ മായ സർവ്വജഗത്തോടും കൂടി മോഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 26

नारदोऽपि चिरं तस्थौ तत्रेशानुग्रहेण ह । पूर्णं मत्वा तपस्तत्स्वं विरराम ततो मुनिः

ഈശാനൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ)ന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നാരദനും അവിടെ ദീർഘകാലം നിന്നു. പിന്നെ തന്റെ തപസ് പൂർണ്ണമായെന്ന് കരുതി ആ മുനി തപസ്സിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു.

Verse 27

कामोप्यजेयं निजं मत्वा गर्वितोऽभून्मुनीश्वरः । वृथैव विगतज्ञानश्शिवमायाविमोहितः

കാമനും താനെ അജേയനെന്ന് കരുതി ഗർവിതനായി. എന്നാൽ അവന്റെ ജ്ഞാനം വ്യർത്ഥമായി; ശിവമായയിൽ അവൻ വിമോഹിതനായി.

Verse 28

धन्या धन्या महामाया शांभवी मुनिसत्तमाः । तद्गतिं न हि पश्यंति विष्णुब्रह्मादयोपि हि

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ആ ശാംഭവീ മഹാമായ ധന്യയാണ്, ധന്യയാണ്; കാരണം അവളുടെ ഗതിയും പ്രവർത്തനരീതിയും വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാദികൾക്കും ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല।

Verse 29

तया संमोहितोतीव नारदो मुनिसत्तमः । कैलासं प्रययौ शीघ्रं स्ववृत्तं गदितुं मदी

അവളാൽ അത്യന്തം മോഹിതനായ മുനിശ്രേഷ്ഠ നാരദൻ, തന്റെ അനുഭവവൃത്താന്തം എനിക്കു പറയുവാൻ വേഗത്തിൽ കൈലാസത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 30

रुद्रं नत्वाब्रवीत्सर्वं स्ववृत्तङ्गर्ववान्मुनिः । मत्वात्मानं महात्मानं स्वप्रभुञ्च स्मरञ्जयम्

രുദ്രനെ നമസ്കരിച്ചു, അഹങ്കാരമുള്ള ആ മുനി തന്റെ വൃത്താന്തം മുഴുവനും പറഞ്ഞു; താനെ മഹാത്മാവെന്ന് കരുതി, സ്വന്തം പ്രഭുത്വം ഓർത്ത്, ജയമാഗ്രഹിച്ചു।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह नारदं भक्तवत्सलः । स्वमायामोहितं हेत्वनभिज्ञं भ्रष्टचेतसम्

അത് കേട്ട് ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ നാരദനോട് പറഞ്ഞു—തന്റെ തന്നെ മായയിൽ മോഹിതനായി, യഥാർത്ഥ കാരണമറിയാതെ, ചിത്തം കലങ്ങിയവനോട്।

Verse 32

रुद्र उवाच । हे तात नारद प्राज्ञ धन्यस्त्वं शृणु मद्वचः । वाच्यमेवं न कुत्रापि हरेरग्रे विशेषतः

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ താത നാരദാ, നീ പ്രാജ്ഞനും ധന്യനും ആകുന്നു; എന്റെ വചനം ശ്രവിക്ക. ഈ കാര്യം എവിടെയും പറയരുത്; പ്രത്യേകിച്ച് ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ സന്നിധിയിൽ ഒരിക്കലും പറയരുത്.

Verse 33

पृच्छमानोऽपि न ब्रूयाः स्ववृत्तं मे यदुक्तवान् । गोप्यं गोप्यं सर्वथा हि नैव वाच्यं कदाचन

ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാലും, നിന്റെ കാര്യമായി നീ എനിക്ക് പറഞ്ഞത് വെളിപ്പെടുത്തരുത്. ഇത് എല്ലാതരത്തിലും രഹസ്യം; ഒരിക്കലും പറയരുത്.

Verse 34

शास्म्यहं त्वां विशेषेण मम प्रियतमो भवान् । विष्णुभक्तो यतस्त्वं हि तद्भक्तोतीव मेऽनुगः

ഞാൻ നിന്നെ പ്രത്യേകമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; നീ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ. നീ വിഷ്ണുഭക്തൻ; അവനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ നീ എനിക്കും അത്യധികം അനുഗതനാണ്.

Verse 35

शास्तिस्मेत्थञ्च बहुशो रुद्रस्सूतिकरः प्रभुः । नारदो न हितं मेने शिवमायाविमोहितः

ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടികാരകനായ പ്രഭു രുദ്രൻ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശാസിച്ചു. എന്നാൽ ശിവമായയിൽ മോഹിതനായ നാരദൻ ഹിതകരമായ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചില്ല.

Verse 36

प्रबला भाविनी कर्म गतिर्ज्ञेया विचक्षणैः । न निवार्या जनैः कैश्चिदपीच्छा सैव शांकरी

വിവേകികൾ അറിയേണ്ടത്—കർമ്മഗതി അത്യന്തം പ്രബലമാണ്; അത് നിർബന്ധമായി ഫലം നൽകുന്നു. അതിനെ ആരും തടയാൻ കഴിയില്ല; അതേ അജേയ ഇച്ഛയാണ് ശാങ്കരീ—ശിവന്റെ ദിവ്യവിധി.

Verse 37

ततस्स मुनिवर्यो हि ब्रह्मलोकं जगाम ह । विधिं नत्वाऽब्रवीत्कामजयं स्वस्य तपोबलात्

അതിനുശേഷം ആ മുനിവര്യൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി. വിധി (ബ്രഹ്മാ)യെ നമസ്കരിച്ച്—എന്റെ തപോബലത്താൽ ഞാൻ കാമത്തെ ജയിച്ചു എന്നു അറിയിച്ചു.

Verse 38

तदाकर्ण्य विधिस्सोथ स्मृत्वा शम्भुपदाम्बुजम् । ज्ञात्वा सर्वं कारणं तन्निषिषेध सुतं तदा

ഇതു കേട്ട് വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് ശംഭുവിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളെ സ്മരിച്ചു. സർവ്വത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ കാരണമറിഞ്ഞ് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ പുത്രനെ ആ പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞു.

Verse 39

मेने हितन्न विध्युक्तं नारदो ज्ञानिसत्तमः । शिवमायामोहितश्च रूढचित्तमदांकुरः

ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ശാസ്ത്രവും സമ്യക്‌ജ്ഞാനവും വിധിക്കാത്തതിനെ പോലും ഹിതകരമെന്ന് കരുതി; ശിവമായയിൽ മോഹിതനായി അവന്റെ ചിത്തത്തിൽ അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള ദൃഢമായി വേരൂന്നിയിരുന്നു.

Verse 40

शिवेच्छा यादृशी लोके भवत्येव हि सा तदा । तदधीनं जगत्सर्वं वचस्तंत्यांत स्थितं यतः

ലോകത്തിൽ ശിവന്റെ ഇച്ഛ എങ്ങനെയുണ്ടോ, അങ്ങനെയേ അപ്പോൾ സംഭവിക്കൂ. കാരണം സർവ്വജഗത്തും അവന്റെ അധീനമാണ്; അവന്റെ ആജ്ഞാരൂപ വചനതന്തുവിന്റെ അറ്റത്ത് അത് സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 41

नारदोऽथ ययौ शीघ्रं विष्णुलोकं विनष्टधीः । मदांकुरमना वृत्तं गदितुं स्वं तदग्रतः

അപ്പോൾ വിവേകം മങ്ങിയ നാരദൻ വേഗത്തിൽ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോയി. അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, വിഷ്ണുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ തന്റെ സംഭവവിവരം പറയാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.

Verse 42

आगच्छंतं मुनिन्दृष्ट्वा नारदं विष्णुरादरात् । उत्थित्वाग्रे गतोऽरं तं शिश्लेषज्ञातहेतुकः

വരുന്ന മുനി നാരദനെ കണ്ട വിഷ്ണു ആദരത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് മുന്നോട്ട് ചെന്നു സ്വീകരിച്ചു; വരവിന്റെ കാരണം അറിയാതിരുന്നിട്ടും അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 43

स्वासने समुपावेश्य स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । हरिः प्राह वचस्तथ्यं नारदं मदनाशनम्

മദനനാശകനായ നാരദനെ തന്റെ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി, ഹരി ശിവപാദപദ്മം സ്മരിച്ചു നാരദനോടു സത്യവചനം അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 44

विष्णुरुवाच । कुत आगम्यते तात किमर्थमिह चागतः । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तीर्थोऽहं तु तवागमात्

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—“താതാ, നീ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? എന്ത് കാരണത്താൽ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു? ഹേ മുനിശാർദൂലാ, നീ ധന്യൻ; നിന്റെ വരവാൽ ഈ സ്ഥലം എനിക്കു തീർത്ഥമായി।”

Verse 45

विष्णुवाक्यमिति श्रुत्वा नारदो गर्वितो मुनिः । स्ववृत्तं सर्वमाचष्ट समदं मदमोहितः

വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗർവം നിറഞ്ഞ മുനി നാരദൻ, മദവും അഹങ്കാരവും മൂലം മോഹിതനായി, തന്റെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും വിവരിച്ചു।

Verse 46

श्रुत्वा मुनिवचो विष्णुस्समदं कारणं ततः । ज्ञातवानखिलं स्मृत्वा शिवपादाम्बुजं हृदि

മുനിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട വിഷ്ണു ആ മദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണമറിഞ്ഞു; ഹൃദയത്തിൽ ശിവപാദപദ്മം സ്മരിച്ചു എല്ലാം അറിഞ്ഞു।

Verse 47

तुष्टाव गिरिशं भक्त्या शिवात्मा शैवराड् हरिः । सांजलिर्विसुधीर्नम्रमस्तकः परमेश्वरम्

ശിവാത്മാവായും ശൈവഭക്തന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനുമായ ഹരി ഭക്തിയോടെ ഗിരീശനെ സ്തുതിച്ചു. വിശുദ്ധ ബുദ്ധിയോടെ കൈകൂപ്പി, ശിരസ്സ് നമിച്ച്, പരമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 48

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव प्रसीद परमेश्वर । धन्यस्त्वं शिव धन्या ते माया सर्व विमोहिनी

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, പരമേശ്വരാ, പ്രസാദിക്കണമേ. ശിവാ, നീ ധന്യൻ; സർവ്വരെയും പൂർണ്ണമായി മോഹിപ്പിക്കുന്ന നിന്റെ മായയും ധന്യമാണ്।

Verse 49

इत्यादि स स्तुतिं कृत्वा शिवस्य परमात्मनः । निमील्य नयने ध्यात्वा विरराम पदाम्बुजम्

ഇങ്ങനെ പരമാത്മാവായ ശിവനെ സ്തുതിച്ച്, അവൻ കണ്ണുകൾ അടച്ച് ധ്യാനിച്ചു; പിന്നെ അന്തർമനസ്സിൽ ഭഗവാന്റെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ നിശ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 50

यत्कर्तव्यं शंकरस्य स ज्ञात्वा विश्वपालकः । शिवशासनतः प्राह हृदाथ मुनिसत्तमम्

ശങ്കരനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ടത് എന്തെന്നു അറിഞ്ഞ്, വിശ്വപാലകൻ (വിഷ്ണു) ശിവാജ്ഞപ്രകാരം ഹൃദയത്തിൽ നിന്നു ശ്രേഷ്ഠ മുനിയോടു പറഞ്ഞു।

Verse 51

विष्णुरुवाच । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तपोनिधिरुदारधीः । भक्तित्रिकं न यस्यास्ति काममोहादयो मुने

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—മുനിശാർദൂലാ, നീ ധന്യൻ; തപസ്സിന്റെ നിധിയും ഉദാരബുദ്ധിയുമുള്ളവൻ. മുനേ, ത്രിവിധ ഭക്തി ഇല്ലാത്തവനിൽ കാമം, മോഹം മുതലായവ നിർബന്ധമായി ഉദിക്കുന്നു।

Verse 52

विकारास्तस्य सद्यो वै भवंत्यखिलदुःखदाः । नैष्ठिको ब्रह्मचारी त्वं ज्ञानवैराग्यवान्सदा

അവനിൽ വികാരങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ ഉദിച്ച് സർവ്വദുഃഖങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നു. എന്നാൽ നീ നൈഷ്ഠിക ബ്രഹ്മചാരി—സദാ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും സമ്പന്നൻ.

Verse 53

कथं कामविकारी स्या जन्मना विकृतस्सुधीः । इत्याद्युक्तं वचो भूरि श्रुत्वा स मुनिसत्तमः

“കാമവികാരത്താൽ സത്യജ്ഞാനി എങ്ങനെ മാറും? ജന്മം കൊണ്ടെങ്ങനെ വികൃതനാകും?”—ഇത്തരത്തിലുള്ള പല വചനങ്ങളും വിശദമായി കേട്ട് ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിച്ചു.

Verse 54

विजहास हृदा नत्वा प्रत्युवाच वचो हरिम् । नारद उवाच । किं प्रभावः स्मरः स्वामिन्कृपा यद्यस्ति ते मयि

ഹൃദയംകൊണ്ട് നമസ്കരിച്ചു പുഞ്ചിരിയോടെ അദ്ദേഹം ഹരിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു. നാരദൻ പറഞ്ഞു—സ്വാമീ, എനിക്കു മേൽ കരുണയുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക; സ്മരൻ (കാമദേവൻ) എന്നവന്റെ പ്രഭാവം എന്ത്?

Verse 55

इत्युक्त्वा हरिमानम्य ययौ यादृच्छिको मुनिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് യാദൃച്ഛിക മുനി ഹരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.