हंस-वराह-रूपग्रहण-कारणम् (The Reason for Assuming the Swan and Boar Forms)

Verse 1

नारद उवाच । विधे विधे महाभाग धन्यस्त्वं सुरसत्तम । श्राविताद्याद्भुता शैवकथा परमपावनी

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിധേ, ഹേ വിധേ! ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, ദേവശ്രേഷ്ഠാ! നീ ധന്യൻ; കാരണം ഇന്ന് നീ എനിക്ക് ഈ അത്ഭുതവും പരമപാവനവുമായ ശൈവകഥ ശ്രവിപ്പിച്ചു।

Verse 2

तत्राद्भुता महादिव्या लिंगोत्पत्तिः श्रुता शुभा । श्रुत्वा यस्याः प्रभावं च दुःखनाशो भवेदिह

അവിടെ ലിംഗപ്രാകട്യത്തിന്റെ അത്ഭുതകരവും മഹാദിവ്യവും ശുഭവുമായ കഥ ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നു. അത് കേട്ട് അതിന്റെ മഹിമ അറിഞ്ഞാൽ, ഈ ജീവിതത്തിലേ തന്നെ ദുഃഖനാശം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 3

अनंतरं च यज्जातं माहात्म्यं चरितं तथा । सृष्टेश्चैव प्रकारं च कथय त्वं विशेषतः

അതിനുശേഷം സംഭവിച്ചതിന്റെ മഹാത്മ്യവും ചരിതവും, കൂടാതെ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ വിരിഞ്ഞുവെന്ന രീതിയും, നീ പ്രത്യേകമായി വിശദമായി പറയുക.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । सम्यक् पृष्टे च भवता यज्जातं तदनंतरम् । कथयिष्यामि संक्षेपाद्यथा पूर्वं श्रुतं मया

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അതിന് പിന്നാലെ ഉടൻ സംഭവിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ ശരിയായി ചോദിച്ചു. ഞാൻ മുൻകാലത്ത് കേട്ടതുപോലെ തന്നെ, അത് സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിക്കും.

Verse 5

अंतर्हिते तदा देवे शिवरूपे सनातने । अहं विष्णुश्च विप्रेन्द्र अधिकं सुखमाप्तवान्

ശിവരൂപനായ സനാതന ദേവൻ അന്തർഹിതനായപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഞാനും വിഷ്ണുവും കൂടുതൽ ശാന്തിയും സുഖാനന്ദവും പ്രാപിച്ചു.

Verse 6

मया च विष्णुना रूपं हंसवाराहयोस्तदा । संवृतं तु ततस्ताभ्यां लोकसर्गावनेच्छया

അപ്പോൾ ലോകസൃഷ്ടിയും ലോകസംരക്ഷണവും ആഗ്രഹിച്ച് വിഷ്ണുവും ഞാനും ഹംസവും വരാഹവും ആയ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, ആ രൂപങ്ങളാൽ തന്നെ ആവൃതരായി।

Verse 7

नारद उवाच । विधे ब्रह्मन् महाप्राज्ञ संशयो हृदि मे महान् । कृपां कृत्वातुलां शीघ्रं तं नाशयितुमर्हसि

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിധാതാ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ! എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മഹത്തായ സംശയം ഉണ്ട്. അതുല്യകരുണ ചെയ്ത് അതിനെ വേഗം നീക്കണമേ।

Verse 8

हंसवाराहयो रूपं युवाभ्यां च धृतं कथम् । अन्यद्रूपं विहायैव किमत्र वद कारणम्

നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഹംസവും വരാഹവും ആയ രൂപം എങ്ങനെ ധരിച്ചു? മറ്റു രൂപങ്ങൾ വിട്ട് ഇവിടെ അങ്ങനെ ചെയ്യാനുള്ള കാരണം എന്ത്—പറയുക।

Verse 9

सूत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं ब्रह्मा सादरमब्रवीत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ബ്രഹ്മാവ് ശിവന്റെ പാദപദ്മം സ്മരിച്ചു, ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । हंसस्य चोर्द्ध्वगमने गतिर्भवति निश्चला । तत्त्वातत्त्वविवेकोऽस्ति जलदुग्धविभागवत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹംസന്റെ (പരമാർത്ഥസാധക ആത്മാവിന്റെ) ഊർദ്ധ്വഗമനത്തിൽ അവന്റെ ഗതി നിശ്ചലമാകുന്നു. അവനിൽ തത്ത്വവും അതത്ത്വവും വേർതിരിക്കുന്ന വിവേകം ഉദിക്കുന്നു—ജലത്തിൽ നിന്ന് ദുഗ്ധം വേർപെടുത്തുന്നതുപോലെ.

Verse 11

अज्ञानज्ञानयोस्तत्त्वं विवेचयति हंसकः । हंसरूपं धृतं तेन ब्रह्मणा सृष्टिकारिणा

ഹംസൻ (വിവേകാത്മാവ്) അജ്ഞാനവും ജ്ഞാനവും എന്ന രണ്ടിന്റെയും തത്ത്വം വിവേചിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സൃഷ്ടികർത്താവായ ബ്രഹ്മാവ് ഹംസരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 12

विवेको नैव लब्धश्च यतो हंसो व्यलीयत । शिवस्वरूपतत्त्वस्य ज्योतिरूपस्य नारद

യഥാർത്ഥ വിവേകം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ ഹംസൻ ലയിച്ചു. ഹേ നാരദാ, ജ്യോതിരൂപനായ ശിവന്റെ സ്വസ്വരൂപതത്ത്വം സാക്ഷാത്കരിക്കാതിരുന്നാൽ ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കും.

Verse 13

सृष्टिप्रवृत्तिकामस्य कथं ज्ञानं प्रजायते । यतो लब्धो विवेकोऽपि न मया हंसरूपिणा

സൃഷ്ടിയെ പ്രവൃത്തിപ്പിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ നയിക്കപ്പെടുന്നവനിൽ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം എങ്ങനെ ജനിക്കും? ഞാനും—ഹംസരൂപത്തിലായിരുന്നിട്ടും—തത്ത്വത്തെ യഥാർത്ഥമായി അറിയിക്കുന്ന ആ വിവേകം നേടാനായില്ല.

Verse 14

गमनेऽधो वराहस्य गतिर्भवति निश्चला । धृतं वाराहरूपं हि विष्णुना वनचारिणा

വരാഹൻ അധോഗമനം ചെയ്തപ്പോൾ അവന്റെ ഗതി സ്ഥിരവും അചഞ്ചലവുമായി. സത്യത്തിൽ, വനചരനായ വിഷ്ണുഭഗവാൻ അവതരണാർത്ഥം വരാഹരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 15

अथवा भवकल्पार्थं तद्रूपं हि प्रकल्पितम् । विष्णुना च वराहस्य भुवनावनकारिणा

അല്ലെങ്കിൽ ഭവകൽപത്തെ നിലനിർത്തുവാൻ തന്നെയായിരുന്നു ആ രൂപം നിർമിക്കപ്പെട്ടത്—ലോകങ്ങളെ കാക്കുന്ന വിഷ്ണു വരാഹരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 16

यद्दिनं हि समारभ्य तद्रूपं धृतवान्हरिः । तद्दिनं प्रति कल्पोऽसौ कल्पो वाराहसंज्ञकः

ഹരി ആ രൂപം ധരിച്ച ദിനം മുതൽ ഈ കൽപം എണ്ണപ്പെടുന്നു; ആ കൽപം ‘വരാഹകൽപം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 17

तदिच्छा वा यदा जाता ताभ्यां रूपं हि धारणे । तद्दिनं प्रतिकल्पोऽसौ कल्पो वाराहसंज्ञक्

ആ ഇച്ഛ ഉദിച്ചപ്പോൾ, സൃഷ്ടിയെ ധരിക്കുവാൻ അവർ ഇരുവരും ഒരു രൂപം ധരിച്ചു. ആ ദിനം തന്നെയാണ് ‘പ്രതികൽപം’ ആയി, ‘വരാഹകൽപം’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടത്.

Verse 18

इति प्रश्नोत्तरं दत्तं प्रस्तुतं शृणु नारद । स्मृत्वा शिवपदांभोजं वक्ष्ये सृष्टिविधिं मुने

ഇങ്ങനെ ചോദ്യം-ഉത്തരം നൽകി, ഇനി വരുന്ന പ്രസംഗം കേൾക്കുക, ഹേ നാരദാ. ശിവന്റെ പാദപദ്മം സ്മരിച്ചു, ഹേ മുനേ, സൃഷ്ടിവിധി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 19

अंतर्हिते महादेवे त्वहं लोकपितामहः । तदीयं वचनं कर्तुमध्यायन्ध्यानतत्परः

മഹാദേവൻ അന്തർഹിതനായപ്പോൾ ഞാൻ—ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ്—അവന്റെ വചനം നടപ്പാക്കാൻ സ്വാധ്യായത്തിലും ധ്യാനത്തിലും ഏകാഗ്രനായി।

Verse 20

नमस्कृत्य तदा शंभुं ज्ञानं प्राप्य हरेस्तदा । आनंदं परमं गत्वा सृष्टिं कर्तुं मनो दधे

അപ്പോൾ ശംഭുവിനെ നമസ്കരിച്ച്, ഹരി (വിഷ്ണു)യിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം പ്രാപിച്ച് പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു; തുടർന്ന് സൃഷ്ടികർമ്മം ചെയ്യാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു।

Verse 21

विष्णुश्चापि तदा तत्र प्रणिपत्य सदाशिवम् । उपदिश्य च मां तात ह्यंतर्धानमुपागतः

അപ്പോൾ വിഷ്ണുവും അവിടെ സദാശിവനെ പ്രണാമിച്ച്, ഹേ താത, എനിക്ക് ഉപദേശം നൽകി അന്തർധാനമായി।

Verse 22

ब्रह्माण्डाच्च बहिर्गत्वा प्राप्य शम्भोरनुग्रहम् । वैकुंठनगरं गत्वा तत्रोवास हरिस्सदा

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന് പുറത്തേക്ക് കടന്ന്, ശംഭു (ശിവൻ)യുടെ അനുഗ്രഹം പ്രാപിച്ച്, ഹരി (വിഷ്ണു) വൈകുണ്ഠനഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു അവിടെ സദാ വസിച്ചു।

Verse 23

अहं स्मृत्वा शिवं तत्र विष्णुं वै सृष्टिकाम्यया । पूर्वं सृष्टं जलं यच्च तत्रांजलिमुदाक्षिपम्

സൃഷ്ടിക്കാമനയോടെ ഞാൻ അവിടെ ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും സ്മരിച്ചു; ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ജലം അഞ്ജലിയായി കൈകളിൽ എടുത്ത് അവിടെ ഉയർത്തി।

Verse 24

अतोऽण्डमभवत्तत्र चतुर्विंशतिसंज्ञ कम् । विराड्रूपमभूद्विप्र जलरूपमपश्यतः

അതിനുശേഷം അവിടെ ‘ചതുര്വിംശതി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ അണ്ഡം ഉദിച്ചു—അത് ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങളാൽ ഘടിതം. ഹേ വിപ്രാ! അത് വിരാട്‌രൂപമായി, എന്നാൽ ദൃഷ്ടിയിൽ ജലരൂപംപോലെ തോന്നി।

Verse 25

ततस्संशयमापन्नस्तपस्तेपे सुदारुणम् । द्वादशाब्दमहं तत्र विष्णुध्यानपरायणः

അപ്പോൾ സംശയത്തിൽപ്പെട്ട ഞാൻ അവിടെ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം മുഴുവൻ വിഷ്ണുധ്യാനത്തിൽ പരമപരായണനായി നിന്നു.

Verse 26

तस्मिंश्च समये तात प्रादुर्भूतो हरिस्स्वयम् । मामुवाच महाप्रीत्या मदंगं संस्पृशन्मुदा

അന്നേ സമയത്ത്, ഹേ താത, സ്വയം ഹരി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. മഹാപ്രീതിയോടെ, ആനന്ദത്തോടെ എന്റെ ശരീരം സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം എന്നോടു പറഞ്ഞു.

Verse 27

विष्णुरुवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि नादेयो विद्यते तव । ब्रह्मञ्छंभुप्रसादेन सर्वं दातुं समर्थकः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—“വരം പറയുക; ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. നിനക്കു നൽകാനാകാത്തത് ഒന്നുമില്ല. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ശംഭുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ എല്ലാം ദാനം ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ.”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । युक्तमेतन्महाभाग दत्तोऽहं शंभुना च ते । तदुक्तं याचते मेऽद्य देहि विष्णो नमोऽस्तु ते

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗ, ഇത് യുക്തമാണ്. ശംഭു എന്നെ നിനക്കു ഏല്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ന് പറഞ്ഞതുതന്നെ ഞാൻ യാചിക്കുന്നു; ഹേ വിഷ്ണോ, ദയവായി നൽകുക—നമസ്കാരം.”

Verse 29

विराड्रूपमिदं ह्यंडं चतुर्विंशतिसंज्ञकम् । न चैतन्यं भवत्यादौ जडीभूतं प्रदृश्यते

വിരാട്രൂപമായ ഈ അണ്ഡം ‘ചതുര്വിംശതി’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ആദിയിൽ ഇതിൽ ചൈതന്യം ഇല്ല; ജഡമായി തന്നെയാണ് ദൃശ്യമാകുന്നത്।

Verse 30

प्रादुर्भूतो भवानद्य शिवानुग्रहतो हरे । प्राप्तं शंकरसंभूत्या ह्यण्डं चैतन्यमावह

ഹേ ഹരേ, ഇന്ന് നീ ശിവാനുഗ്രഹത്താൽ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു. ശങ്കരന്റെ പ്രാദുർഭാവത്താൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡാണ്ഡം ലഭിച്ചു; ഇപ്പോൾ അതിൽ ചൈതന്യം ആവഹിക്കണമേ.

Verse 31

इत्युक्ते च महाविष्णुश्शंभोराज्ञापरायणः । अनंतरूपमास्थाय प्रविवेश तदंडकम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് പരായണനായ മഹാവിഷ്ണു അനന്തരൂപം സ്വീകരിച്ച് ആ അണ്ഡത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 32

सहस्रशीर्षा पुरुषस्सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं सर्वतस्पृत्वा तदण्डं व्याप्तवानिति

സഹസ്രശിരസ്സും സഹസ്രനേത്രങ്ങളും സഹസ്രപാദങ്ങളും ഉള്ള ആ പുരുഷൻ ഭൂമിയെ എല്ലാദിക്കിലും സ്പർശിച്ച് ആ ബ്രഹ്മാണ്ഡാണ്ഡത്തെ പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ചു.

Verse 33

प्रविष्टे विष्णुना तस्मिन्नण्डे सम्यक्स्तुतेन मे । सचेतनमभूदण्डं चतुर्विंशतिसंज्ञकम्

വിഷ്ണു ആ അണ്ഡത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് എന്നെ യഥാവിധി സ്തുതിച്ചതിനുശേഷം, അണ്ഡം ചൈതന്യമുള്ളതായി മാറി ‘ചതുര്വിംശതി’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 34

पातालादि समारभ्य सप्तलोकाधिपः स्वयम् । राजते स्म हरिस्तत्र वैराजः पुरुषः प्रभुः

പാതാളം മുതൽ സപ്തലോകങ്ങൾ വരെയും, സ്വയം ഹരി—സകല ലോകങ്ങളുടെയും അധിപനായ പ്രഭു—അവിടെ വൈരാജ വിരാട് പുരുഷനായി പരമാധിപതിപോലെ തേജസ്സോടെ വിരാജിച്ചു।

Verse 35

कैलासनगरं रम्यं सर्वोपरि विराजितम् । निवासार्थं निजस्यैव पंचवक्त्र श्चकार ह

സ്വന്തം വാസത്തിനായി പഞ്ചവക്ത്രനായ പ്രഭു രമണീയമായ കൈലാസനഗരം നിർമ്മിച്ചു; അത് എല്ലാറ്റിനും മുകളിൽ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു വിരാജിച്ചു।

Verse 36

ब्रह्मांडस्य तथा नाशे वैकुण्ठस्य च तस्य च । कदाचिदेव देवर्षे नाशो नास्ति तयोरिह

ഓ ദേവർഷേ! ബ്രഹ്മാണ്ഡപ്രളയകാലത്തും വൈകുണ്ഠവും ആ പരമധാമവും ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല; ഇവിടെ ആ രണ്ടിനും വിനാശമില്ല—പ്രളയം താഴെയുള്ള ലോകങ്ങൾക്കേ സംഭവിക്കൂ।

Verse 37

सत्यं पदमुपाश्रित्य स्थितोऽहं मुनिसत्तम । सृष्टिकामोऽभवं तात महादेवाज्ञया ह्यहम्

ഓ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! സത്യവും അവിനാശിയും ആയ പദം ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ അവിടെ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നെ, ഓ താത, മഹാദേവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കാമനയായി.

Verse 38

सिसृक्षोरथ मे प्रादुरभवत्पापसर्गकः । अविद्यापंचकस्तात बुद्धिपूर्वस्तमोपमः

ഓ താത! ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, എന്നിൽ നിന്നു ‘പാപസർഗ’ എന്ന സൃഷ്ടിധാര ഉദിച്ചു. അത് ബുദ്ധിക്ക് മുൻപുള്ള പഞ്ചവിധ അവിദ്യ, ഘനാന്ധകാരത്തെപ്പോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 39

ततः प्रसन्नचित्तोऽहमसृजं स्थावराभिधम् । मुख्यसर्गं च निस्संगमध्यायं शंभुशासनात्

അപ്പോൾ പ്രസന്നവും ശാന്തവുമായ ചിത്തത്തോടെ ഞാൻ ‘സ്ഥാവര’മെന്ന അചലസൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിച്ചു; ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ നിസ്സംഗമായ മുഖ്യസർഗവും പ്രവഹിപ്പിച്ചു.

Verse 40

तं दृष्ट्वा मे सिसृक्षोश्च ज्ञात्वा साधकमात्मनः । सर्गोऽवर्तत दुःखाढ्यस्तिर्यक्स्रोता न साधकः

അവനെ കണ്ടും ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ഉത്സുകനാണെന്നും അവൻ എന്റെ ലക്ഷ്യത്തിന് ഉപകാരിയായ साधകനാണെന്നും അറിഞ്ഞും സർഗം മുന്നേറി; എന്നാൽ അത് ദുഃഖസമൃദ്ധമായി, തിര്യക്‌ (തമസ്സിൽ ബന്ധിത) പ്രവാഹമായി ഒഴുകി, সাধനയ്ക്ക് അനുകൂലമായില്ല।

Verse 41

तं चासाधकमाज्ञाय पुनश्चिंतयतश्च मे । अभवत्सात्त्विकस्सर्ग ऊर्ध्वस्रोता इति द्रुतम्

അവനെയും അസാധകനെന്ന് അറിഞ്ഞ് ഞാൻ വീണ്ടും ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ സാത്ത്വിക സർഗം ഉദിച്ചു; അതിനെ ‘ഊർധ്വസ്രോതസ്’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 42

देवसर्गः प्रतिख्यातस्सत्योऽतीव सुखावहः । तमप्यसाधकं मत्वाऽचिंतयं प्रभुमात्मनः

ദേവസർഗം പ്രസിദ്ധവും സത്യസ്വരൂപവും അത്യന്തം സുഖപ്രദവുമായിരുന്നു; എങ്കിലും അതിനെയും അസാധകമെന്ന് കരുതി, അവൻ തന്റെ അന്തര്യാമിയായ പ്രഭു—പരമേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 43

प्रादुरासीत्ततस्सर्गो राजसः शंकराज्ञया । अवाक्स्रोता इति ख्यातो मानुषः परसाधकः

അപ്പോൾ ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞയാൽ രാജസ സൃഷ്ടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അത് ‘അവാക്സ്രോതാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി—മാനവരൂപവും പരമസാധനയ്ക്ക് യോഗ്യവും ആയത്.

Verse 44

महादेवाज्ञया सर्गस्ततो भूतादिकोऽभवत् । इति पंचविधा सृष्टिः प्रवृत्ता वै कृता मया

മഹാദേവന്റെ ആജ്ഞയാൽ സൃഷ്ടിക്രമം മുന്നോട്ടുപോയി; തുടർന്ന് ഭൂതാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇങ്ങനെ പഞ്ചവിധ സൃഷ്ടി എന്റെ കൈകൊണ്ട് പ്രവൃത്തിയായി നടപ്പാക്കി.

Verse 45

त्रयस्सर्गाः प्रकृत्याश्च ब्रह्मणः परिकीर्तिताः । तत्राद्यो महतस्सर्गो द्वितीयः सूक्ष्मभौतिकः

പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുമും ബ്രഹ്മയിൽ നിന്നുമും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മൂന്ന് സർഗങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്. അവയിൽ ആദ്യത് ‘മഹത്’ സർഗം; രണ്ടാമത് സൂക്ഷ്മ ഭൗതിക തത്ത്വങ്ങളുടെ സർഗം.

Verse 46

वैकारिकस्तृतीयश्च इत्येते प्रकृतास्त्रयः । एवं चाष्टविधास्सर्गाः प्रकृतेर्वेकृतैः सह

മൂന്നാമത് ‘വൈകാരിക’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു—ഇവ മൂന്നു പ്രാകൃത സർഗങ്ങളാണ്. ഇങ്ങനെ വൈകൃത സർഗങ്ങളോടുകൂടി പ്രകൃതിയുടെ സർഗങ്ങൾ എട്ട് വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 47

कौमारो नवमः प्रोक्तः प्राकृतो वैकृतश्च सः । एषामवांतरो भेदो मया वक्तुं न शक्यते

ഒൻപതാമത്തെ സൃഷ്ടി ‘കൗമാര’മെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് രണ്ടുവിധം—പ്രാകൃതവും വൈകൃതവും. ഇവയുടെ സൂക്ഷ്മാന്തർഭേദങ്ങൾ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 48

अल्पत्वादुपयोगस्य वच्मि सर्गं द्विजात्मकम् । कौमारः सनकादीनां यत्र सर्गो महानभूत्

ഉപയോഗം അല്പമായതിനാൽ ദ്വിജാത്മക (ആത്മീയ-ജന്മ) സൃഷ്ടിയെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു. ഇതാണ് കൗമാരസൃഷ്ടി; ഇവിടെ സനകാദി കുമാരന്മാരുടെ മഹത്തായ ഉദ്ഭവം സംഭവിച്ചു।

Verse 49

सनकाद्याः सुता मे हि मानसा ब्रह्मसंमिताः । महावैराग्यसंपन्ना अभवन्पंच सुव्रताः

സനകനാദികൾ എന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായിരുന്നു; ബ്രഹ്മസമമായ പവിത്രതയും മഹത്വവും ഉള്ളവർ. മഹാവൈരാഗ്യസമ്പന്നരായ ആ അഞ്ചുപേരും സുവ്രതങ്ങളിൽ ദൃഢരായി।

Verse 50

मयाज्ञप्ता अपि च ते संसारविमुखा बुधाः । शिवध्यानैकमनसो न सृष्टौ चक्रिरे मतिम्

ഞാൻ ആജ്ഞാപിച്ചിട്ടും ആ ബുദ്ധിമാന്മാർ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖരായി തന്നെയിരുന്നു. അവരുടെ മനസ്സ് ഏകമായി ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനമായതിനാൽ, സൃഷ്ടികാര്യത്തിലേക്ക് അവർ മനസ്സുവെച്ചില്ല।

Verse 51

प्रत्युत्तरं च तदनु श्रुत्वाहं मुनिसत्तम । अकार्षं क्रोधमत्युग्रं मोहमाप्तश्च नारद

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ആ മറുപടി കേട്ട ഉടനെ ഞാൻ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ ക്രോധത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു; മോഹത്തിലുമൊഴിഞ്ഞു, ഹേ നാരദാ।

Verse 52

कुद्धस्य मोहितस्याथ विह्वलस्य मुने मम । क्रोधेन खलु नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिंदवः

ഹേ മുനേ! ഞാൻ ക്രോധത്തിൽ മോഹിതനായി വിഹ്വലനായപ്പോൾ, ആ ക്രോധവേഗം മൂലം എന്റെ ഇരുകണ്ണുകളിൽ നിന്നു കണ്ണുനീർത്തുള്ളികൾ വീണു।

Verse 53

तस्मिन्नवसरे तत्र स्मृतेन मनसा मया । प्रबोधितोहं त्वरितमागतेना हि विष्णुना

അന്നേ സമയത്ത് അവിടെ, ഞാൻ മനസ്സിൽ സ്മരിച്ചതുമാത്രം, വേഗത്തിൽ എത്തിയ വിഷ്ണു എന്നെ ഉടൻ പ്രബോധിപ്പിച്ചു।

Verse 54

तपः कुरु शिवस्येति हरिणा शिक्षितोऽप्यहम् । तपोकारी महद्घोरं परमं मुनिसत्तम

‘ശിവനുവേണ്ടി തപസ്സു ചെയ്യുക’ എന്ന് ഹരി (വിഷ്ണു) എനിക്കും ഉപദേശിച്ചു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! പിന്നെ ഞാൻ ഭഗവാൻ ശിവനോട് അർപ്പിച്ച പരമവും അത്യന്തം ഘോരവുമായ മഹത്തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 55

तपस्यतश्च सृष्ट्यर्थं भ्रुवोर्घ्राणस्य मध्यतः । अविमुक्ताभिधाद्देशात्स्वकीयान्मे विशेषतः

സൃഷ്ടിക്കായി തപസ്സു ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഭ്രൂകളുടെയും നാസികയുടെ മദ്ധ്യത്തിന്റെയും ഇടയിൽ നിന്ന്—പ്രത്യേകിച്ച് എന്റെ സ്വന്തം ‘അവിമുക്ത’ എന്ന പുണ്യദേശത്തിൽ നിന്ന്—ഒരു ദിവ്യപ്രകടനം ഉദിച്ചു.

Verse 56

त्रिमूर्तीनां महेशस्य प्रादुरासीद्घृणानिधिः । आर्द्धनारीश्वरो भूत्वा पूर्णाशस्सकलेश्वरः

ത്രിമൂർത്തികളിൽ മഹേശൻ—കരുണാനിധി—പ്രാദുർഭവിച്ചു. അദ്ദേഹം അർദ്ധനാരീശ്വരനായി, പൂർണ്ണാശ്രയസ്വരൂപനായി, സകല രൂപശക്തികളുടെ ഈശ്വരനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 57

तमजं शंकरं साक्षात्तेजोराशिमुमापतिम् । सर्वज्ञं सर्वकर्तारं नीललोहितसंज्ञकम्

അപ്പോൾ അവൻ അജന്മനായ, സാക്ഷാത് പ്രത്യക്ഷമായ ശങ്കരനെ ദർശിച്ചു—ദിവ്യ തേജസ്സിന്റെ മഹാരാശി, ഉമാപതി; സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വകർ‍ത്താവ്, ‘നീലലോഹിത’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ।

Verse 58

दृष्ट्वा नत्वा महाभक्त्या स्तुत्वाहं तु प्रहर्षितः । अवोचं देवदेवेशं सृज त्वं विविधाः प्रजाः

അവനെ ദർശിച്ച് ഞാൻ മഹാഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു; സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഹർഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു. പിന്നെ ദേവദേവേശനോട് പറഞ്ഞു—“നീ വിവിധ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കണമേ.”

Verse 59

श्रुत्वा मम वचस्सोथ देवदेवो महेश्वरः । ससर्ज स्वात्मनस्तुल्यान्रुद्रो रुद्रगणान्बहून

എന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ രുദ്രൻ തന്റെ സ്വഭാവത്തോടു തുല്യമായ അനേകം രുദ്രഗണങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 60

अवोचं पुनरेवेशं महारुद्रं महेश्वरम् । जन्ममृत्युभयाविष्टास्सृज देव प्रजा इति

പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും ആ ഈശനായ മഹാരുദ്ര മഹേശ്വരനോടു പറഞ്ഞു: ‘ഹേ ദേവാ, ജനനമരണഭയത്തിൽ ആകുലമായ ജീവപ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കണമേ।’

Verse 61

एवं श्रुत्वा महादेवो मद्वचः करुणानिधिः । प्रहस्योवाच मां सद्यः प्रहस्य मुनिसत्तम

ഇങ്ങനെ എന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് കരുണാനിധിയായ മഹാദേവൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഉടൻ തന്നെ പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നോടു അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 62

महादेव उवाच । जन्ममृत्युभयाविष्टा नाहं स्रक्ष्ये प्रजा विधे । अशोभनाः कर्मवशा विमग्ना दुःखवारिधौ

മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—‘ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ), ജനനമരണഭയത്തിൽ ആകുലമായ, അശുഭസ്വഭാവമുള്ള, കർമ്മവശമായി അസഹായരായി ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ പ്രജയെ ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കുകയില്ല।’

Verse 63

अहं दुःखोदधौ मग्ना उद्धरिष्यामि च प्रजाः । सम्यक्ज्ञानप्रदानेन गुरुमूर्तिपरिग्रहः

ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികളെ ഞാൻ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കും. സമ്യക് ജ്ഞാനം പകർന്നുതരാൻ ഞാൻ ഗുരുമൂർത്തി ധരിക്കുന്നു.

Verse 64

त्वमेव सृज दुःखाढ्याः प्रजास्सर्वाः प्रजापते । मदाज्ञया न बद्धस्त्वं मायया संभविष्यसि

ഹേ പ്രജാപതേ! എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നീ തന്നേ ദുഃഖസമൃദ്ധമായ എല്ലാ പ്രജകളെയും സൃഷ്ടിക്ക. നീ മായയാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുകയില്ല; അസംഗനായി സ്രഷ്ടാവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.

Verse 65

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मां स भगवान्सुश्रीमान्नीललोहितः । सगणः पश्यतो मे हि द्रुतमंतर्दधे हरः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ എന്നോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, ശുഭശ്രീസമ്പന്നനായ നീലലോഹിതൻ തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ, ഞാൻ നോക്കിനിൽക്കേ വേഗത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു; ഇങ്ങനെ ഹരൻ സ്വയം മറഞ്ഞു.