दधीचाश्रमगमनम् — Viṣṇu’s Disguise and Dadhīca’s Fearlessness (Kṣu’s Request)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । क्षुवस्य हितकृत्येन दधीचस्याश्रमं ययौ । विप्ररूपमथास्थाय भगवान् भक्तवत्सलः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ക്ഷുവയുടെ ഹിതത്തിനായി ഭക്തവത്സലനായ ഭഗവാൻ ദധീചിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 2

दधीचं प्राह विप्रर्षिमभिवंद्य जगद्गुरुः । क्षुवकार्य्यार्थमुद्युक्तश्शैवेन्द्रं छलमाश्रितः

ജഗദ്ഗുരു ബ്രാഹ്മണഋഷിയായ ദധീചിയെ അഭിവന്ദിച്ച് സംസാരിച്ചു. ക്ഷുവയുടെ കാര്യം സാധിപ്പാൻ ഉത്സുകനായി ശൈവേന്ദ്രൻ ഒരു ചതിയുപായം ആശ്രയിച്ചു.

Verse 3

विष्णुरुवाच । भो भो दधीच विप्रर्षे भवार्चनरताव्यय । वरमेकं वृणे त्वत्तस्तद्भवान् दातुमर्हति

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ദധീചി വിപ്രർഷേ! ഭവനായ ശിവന്റെ ആരാധനയിൽ അചഞ്ചലമായി രതനായവനേ; ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് ഒരു വരം അപേക്ഷിക്കുന്നു, ദയവായി അത് ദാനം ചെയ്യുക.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । याचितो देवदेवेन दधीचश्शैवसत्तमः । क्षुवकार्यार्थिना शीघ्रं जगाद वचनं हरिम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവദേവൻ അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ശൈവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദധീചി ക്ഷുവയുടെ കാര്യം തേടി വന്ന ഹരിയോട് വേഗത്തിൽ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 5

दधीच उवाच । ज्ञातं तवेप्सितं विप्र क्षुवकार्यार्थमागतः । भगवान् विप्ररूपेण मायी त्वमसि वै हरिः

ദധീചൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, നിന്റെ അഭിലാഷം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; നീ ക്ഷൗരകാര്യം നിമിത്തം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. മായാധിപനായ നീ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ ഹരി; ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു.

Verse 6

भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन । ज्ञानं प्रसादाद्रुद्रस्य सदा त्रैकालिकं मम

ഹേ ദേവേശാ, ഹേ ജനാർദനാ! രുദ്രന്റെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ ജ്ഞാനം സദാ ത്രികാലജ്ഞം—ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം എല്ലാം ഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 7

त्वां जानेहं हरिं विष्णुं द्विजत्वं त्यज सुव्रत । आराधितोऽसि भूपेन क्षुवेण खलबुद्धिना

ഞാൻ നിന്നെ ഹരി—വിഷ്ണുവെന്നായി അറിയുന്നു. ഹേ സുവ്രതാ, ഈ ബ്രാഹ്മണവേഷം ഉപേക്ഷിക്കൂ. ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള രാജാവ് ക്ഷുവ നിന്നെ ആരാധിച്ച് വിളിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 8

जाने तवैव भगवन् भक्तवत्सलतां हरे । छलं त्यज स्वरूपं हि स्वीकुरु स्मर शंकरम्

ഹേ ഭഗവാൻ ഹരേ! നിന്റെ ഭക്തവത്സലത ഞാൻ അറിയുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ വേഷച്ചതി ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്റെ സ്വസ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച്, ശങ്കരനെ സ്മരിക്കൂ.

Verse 9

अस्ति चेत्कस्यचिद्भीतिर्भवार्चनरतस्य मे । वक्तुमर्हसि यत्नेन सत्यधारणपूर्वकम्

ഭവാരാധനയിൽ നിരതനായ എനിക്ക് ഏതെങ്കിലും ഭയം ഉണ്ടെങ്കിൽ, സത്യവും സ്ഥിരതയും ആധാരമാക്കി ശ്രദ്ധയോടെ അത് എനിക്ക് പറയണം.

Verse 10

वदामि न मृषा क्वापि शिवस्मरणसक्तधीः । न बिभेमि जगत्यस्मिन्देवदैत्यादिकादपि

ഞാൻ ഒരിക്കലും അസത്യം പറയുന്നില്ല. എന്റെ ബുദ്ധി ശിവസ്മരണത്തിൽ ലീനമാണ്; അതുകൊണ്ട് ഈ ലോകത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ദൈത്യന്മാരെയും മുതലായവരെയും ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 11

विष्णुरुवाच । भयं दधीच सर्वत्र नष्टं च तव सुव्रत । भवार्चनरतो यस्माद्भवान्सर्वज्ञ एव च

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദധീചാ, ഹേ സുവ്രതാ! നിന്റെ ഭയം എല്ലായിടത്തും നശിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭവൻ (ശിവൻ) ആരാധനയിൽ നീ നിരതനായതിനാൽ നീ നിശ്ചയമായും സർവ്വജ്ഞൻ ആകുന്നു.

Verse 12

बिभेमीति सकृद्वक्तुमर्हसि त्वं नमस्तव । नियोगान्मम राजेन्द्र क्षुवात् प्रतिसहस्य च

നീ ഒരിക്കൽ മാത്രം ‘ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു’ എന്നു പറയേണ്ടതത്രേ—നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഇത് എന്റെ നിയോഗം (ആജ്ഞാപിത കർത്തവ്യം) മൂലവും, തുമ്മലും ഉയർന്ന ചിരിയും മൂലവും സംഭവിച്ചതാണ്.

Verse 13

ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं विष्णोस्स तु महामुनिः । विहस्य निर्भयः प्राह दधीचश्शैवसत्तमः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—വിഷ്ണുവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും, ശൈവഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാമുനി ദധീചൻ ചിരിച്ചു, നിർഭയനായി സംസാരിച്ചു.

Verse 14

दधीच उवाच । न बिभेमि सदा क्वापि कुतश्चिदपि किंचन । प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोस्साक्षात्पिनाकिनः

ദധീചൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാൻ എപ്പോഴും എവിടെയും, ആരിൽ നിന്നുമോ എന്തിൽ നിന്നുമോ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; ദേവദേവനായ, സാക്ഷാൽ പിനാകധാരിയായ ശംഭുവിന്റെ മഹാപ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിർഭയൻ.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः । चक्रमुद्यम्य संतस्थौ दिधक्षुमुनिसत्तमम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—അപ്പോൾ ആ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹരി (വിഷ്ണു) ക്രോധിച്ചു. ചക്രം ഉയർത്തി, ശ്രേഷ്ഠ മുനിയെ ദഹിപ്പാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് നിലകൊണ്ടു.

Verse 16

अभवत्कुंठितं तत्र विप्रे चक्रं सुदारुणम् । प्रभावाच्च तदीशस्य नृपतेस्संनिधावपि

ഹേ വിപ്രാ! അവിടെ അത്യന്തം ഭീകരമായ ചക്രം പോലും മന്ദമായി; ആ ഈശ്വരന്റെ പ്രഭാവത്താൽ—രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിലായിട്ടും.

Verse 17

दृष्ट्वा तं कुंठितास्यं तच्चक्रं विष्णुं जगाद ह । दधीचस्सस्मितं साक्षात्सदसद्व्यक्ति कारणम्

മന്ദമായ ചക്രവുമായി നിരാശമുഖനായ വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ദധീചി ഋഷി പുഞ്ചിരിയോടെ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു; ദധീചി തന്നെയായിരുന്നു പരമകാരണം സത്-അസത്‌ (ദൃശ്യം-അദൃശ്യം) വെളിപ്പെടുത്തുന്ന പ്രത്യക്ഷ ഉപാധി.

Verse 18

दधीच उवाच । भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् । सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णोः प्रयत्नतः । भवस्य तच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह

ദധീചി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! പുരാതനകാലത്ത് നിങ്ങൾ മഹാപ്രയത്നത്തോടെ വിഷ്ണുവിന്റെ ‘സുദർശനം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ അത്യന്തം ഭീകരചക്രം ലഭിച്ചു; എന്നാൽ ഭവൻ (ശിവൻ)യുടെ ആ ശുഭചക്രം ഇവിടെ എന്നെ വധിക്കുകയില്ല.

Verse 19

भगवानथ क्रुद्धोऽस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः । ब्रह्मास्त्राद्यैः शरैश्चास्त्रैः प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഹരി ക്രുദ്ധനായി, ബ്രഹ്മാസ്ത്രം മുതലായ എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ക്രമമായി അവന്റെ മേൽ പ്രയോഗിച്ചു; ആയുധസമമായ അമ്പുകളോടുകൂടി പൂർണ്ണശ്രമം നടത്തി.

Verse 20

ब्रह्मोवाच । स तस्य वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा नि्र्वीर्य्यमानुषम् । ससर्जाथ क्रुधा तस्मै सर्वास्त्राणि क्रमाद्धरिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ വചനം ശ്രവിച്ച്, ആ മനുഷ്യൻ നിർവീര്യനായിരിക്കുന്നതു കണ്ട ഹരി (വിഷ്ണു) ക്രോധത്തോടെ അവന്റെ നേരെ ക്രമമായി തന്റെ എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 21

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोस्साहाय्यमादरात् । द्विजेनैकेन संयोद्धुं प्रसृतस्य विबुद्धयः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, ആ പ്രബുദ്ധർ, യുദ്ധത്തിനായി മുന്നേറിയ ആ ദ്വിജനെ നേരിടുവാൻ ആദരപൂർവ്വം വിഷ്ണുവിന്റെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചു।

Verse 22

चिक्षिपुः स्वानि स्वान्याशु शस्त्राण्यस्त्राणि सर्वतः । दधीचोपरि वेगेन शक्राद्या हरिपाक्षिकाः

അപ്പോൾ ഹരിയുടെ പക്ഷത്തിരുന്ന ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ ദേവന്മാർ എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങൾ ദധീചിയുടെ മേൽ വേഗത്തോടെ എറിഞ്ഞു।

Verse 23

कुशमुष्टिमथादाय दधीचस्संस्मरन् शिवम् । ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थि सर्वतो वशी

അപ്പോൾ ദധീചി കുശപ്പുല്ലിന്റെ ഒരു മുട്ട പിടിച്ച് ശിവനെ സ്മരിച്ചു; സർവ്വവശനായ ആ മുനി എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും വജ്രമാകുവാൻ യോഗ്യമായ തന്റെ അസ്ഥികൾ സമർപ്പിച്ചു।

Verse 24

शंकरस्य प्रभावात्तु कुशमुष्टिर्मुनेर्हि सा । दिव्यं त्रिशूलमभवत् कालाग्निसदृशं मुने

എന്നാൽ ശങ്കരന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, ഹേ മുനേ, ആ മുനിയുടെ കുശമുട്ട ദിവ്യ ത്രിശൂലമായി മാറി, കാലാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചു।

Verse 25

दग्धुं देवान् मतिं चक्रे सायुधं सशिखं च तत् । प्रज्वलत्सर्वतश्शैवं युगांताग्र्यधिकप्रभम्

അവൻ ദേവന്മാരെ ദഹിപ്പിക്കുവാൻ നിശ്ചയിച്ചു. അപ്പോൾ ആ ശൈവതേജസ് ആയുധസഹിതവും ശിഖാസഹിതവും ആയി, എല്ലാടവും ജ്വലിച്ചു—യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്ര്യാഗ്നിയേക്കാളും അധിക പ്രഭയോടെ.

Verse 26

नारायणेन्दुमुख्यैस्तु देवैः क्षिप्तानि यानि च । आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस्त्रिशिखं च तत्

നാരായണനും ഇന്ദു (ചന്ദ്രൻ) മുതലായ ദേവന്മാർ എറിഞ്ഞ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ഭക്തിയോടെ നമിഞ്ഞ് പ്രണാമം ചെയ്തു; ആ ത്രിശിഖ-ചിഹ്നവും വന്ദിച്ചു।

Verse 27

देवाश्च दुद्रुवुस्सर्वे ध्वस्तवीर्या दिवौकसः । तस्थौ तत्र हरिर्भीतः केवलं मायिनां वरः

വീര്യം തകർന്നതിനാൽ സ്വർഗ്ഗവാസികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഓടി മാറി. അവിടെ മാത്രം ഹരി (വിഷ്ണു) ഭയത്തോടെ നിന്നു; മായാധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായിട്ടും.

Verse 28

ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः । आत्मनस्सदृशान् दिव्यान् लक्षलक्षायुतान् गणान्

അപ്പോൾ പുരുഷോത്തമനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു തന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ തന്റെപോലെ രൂപ-തേജസ്സുള്ള ദിവ്യഗണങ്ങളെ ലക്ഷലക്ഷമായി, അയുതായുതമായി (അസംഖ്യമായി) സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 29

ते चापि युयुधुस्तत्र वीरा विष्णुगणास्ततः । मुनिनैकेन देवर्षे दधीचेन शिवात्मना

അവിടെ വിഷ്ണുഗണങ്ങളായ ആ വീരന്മാരും യുദ്ധം ചെയ്തു; എന്നാൽ അവരുടെ എതിരാളിയായി ശിവാത്മനായ ഏകദേവർഷി മുനി ദധീചി മാത്രം ഉറച്ചു നിന്നു।

Verse 30

ततो विष्णुगणान् तान्वै नियुध्य बहुशो रणे । ददाह सहसा सर्वान् दधी चश्शैव सत्तमः

അതിനുശേഷം വിഷ്ണുഗണങ്ങളുമായി യുദ്ധത്തിൽ പലവട്ടം ഏറ്റുമുട്ടി, ശൈവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ പെട്ടെന്ന് എല്ലാവരെയും ദഹിപ്പിച്ച് ഭസ്മമാക്കി.

Verse 31

ततस्तद्विस्मयाथाय दधीचेस्य मुनेर्हरिः । विश्वमूर्तिरभूच्छीघ्रं महामायाविशारदः

അപ്പോൾ ദധീചി മുനിയിൽ വിസ്മയം ഉണർത്തുവാൻ, മഹാമായയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഹരി വേഗത്തിൽ വിശ്വരൂപം ധരിച്ചു।

Verse 32

तस्य देहे हरेः साक्षादपश्यद्द्विजसत्तमः । दधीचो देवतादीनां जीवानां च सहस्रकम्

ഹരിയുടെ അതേ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ദധീചി സാക്ഷാൽ ഹരിയെയും, ദേവന്മാരെ തുടങ്ങി ആയിരം ജീവജാലങ്ങളെയും നേരിൽ കണ്ടു।

Verse 33

भूतानां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तथा । अंडानां कोटयश्चैव विश्वमूतस्तनौ तदा

അപ്പോൾ അവന്റെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ കോടിക്കണക്കിന് ഭൂതങ്ങളും, കോടിക്കണക്കിന് ശിവഗണങ്ങളും, കോടിക്കണക്കിന് ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; സകല വിശ്വവും അവനിൽ തന്നെ അടങ്ങിയിരുന്നു।

Verse 34

दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिस्सततं तदा । विष्णुमाह जगन्नाथं जगत्स्तु वमजं विभुम्

ഇതെല്ലാം കണ്ട ച്യാവന മുനി അപ്പോൾ നിരന്തരം വിഷ്ണുവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു—ഹേ ജഗന്നാഥാ, ഹേ ജഗദാധാരാ, ഹേ അജാ, ഹേ സർവ്വവ്യാപി വിഭോ!

Verse 35

दधीच उवाच । मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासो विचारतः । विज्ञातानि सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

ദധീചി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹോ, മായയെ ഉപേക്ഷിക്ക; വിചാരിച്ചാൽ ഈ ലോകം വെറും പ്രതിഭാസം മാത്രം. ഹേ മാധവ, ആയിരങ്ങൾ ‘അറിയപ്പെട്ടാലും’ സൂക്ഷ്മസത്യം ദുർജ്ഞേയമായിരിക്കും.

Verse 36

मयि पश्य जगत्सर्वं त्वया युक्तमतंद्रितः । ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

എന്നോടു ഏകീഭവിച്ച്, അശ്രദ്ധയില്ലാതെ, എന്നിൽ തന്നേ സർവ്വജഗത്തെയും ദർശിക്ക. ബ്രഹ്മാവിനെയും രുദ്രനെയും കാണുവാൻ ഞാൻ നിനക്കു ദിവ്യദൃഷ്ടി നൽകുന്നു.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः । ब्रह्मांडं च्यावनिश्शंभुतेजसा पूर्णदेहकः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മുനി തന്റെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ തന്നേ സർവ്വജഗത്തെയും വെളിപ്പെടുത്തി. ശംഭുവിന്റെ തേജസ്സാൽ പൂർണ്ണദേഹനായ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെയും കുലുക്കി നീക്കിച്ചു.

Verse 38

ददाह विष्णुं देवेशं दधीचश्शैवसत्तमः । संस्मरञ् शंकरं चित्ते विहसन् विभयस्सुधीः

ശൈവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദധീചി മുനി ഹൃദയത്തിൽ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ച്, നിർഭയനായി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ദേവേശനായ വിഷ്ണുവിനെയും ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 39

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे विष्णुदधीचयुद्धवर्णनो नाम नवत्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ ദ്വിതീയ സതീഖണ്ഡത്തിൽ “വിഷ്ണു-ദധീചി യുദ്ധവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एतच्छुत्वा मुनेस्तस्य वचनं निर्भयस्तदा । शंभुतेजोमयं विष्णुश्चुकोपातीव तं मुनिम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ആ മുനിയുടെ വചനം ശ്രവിച്ചപ്പോൾ, അന്നേരം നിർഭയനും ശംഭുവിന്റെ തേജസ്സാൽ നിറഞ്ഞവനുമായ വിഷ്ണു ആ മുനിയോട് അത്യന്തം ക്രോധിച്ചു।

Verse 41

देवाश्च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् । योद्धुकामाश्च मुनिना दधीचेन प्रतापिना

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ വീണ്ടും ആ ദേവനായ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ ഓടിച്ചെന്നു; കാരണം അവർ പ്രതാപശാലിയായ ദധീചി മുനിയോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे तत्रागमन्मत्संगतः क्षुवः । अवारयंतं निश्चेष्टं पद्मयोनिं हरिं सुरान्

അതേസമയം, എന്റെ കൂട്ടത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ക്ഷുവ അവിടെ എത്തി; അവൻ നിശ്ചേഷ്ടരും ശക്തിഹീനരുമായ പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിനെയും ഹരിയെയും (വിഷ്ണു) ദേവന്മാരെയും തടഞ്ഞു നിർത്തി।

Verse 43

निशम्य वचनं मे हि ब्राह्मणो न विनिर्जितः । जगाम निकटं तस्य प्रणनाम मुनिं हरिः

എന്റെ വചനം കേട്ടിട്ടും ആ ബ്രാഹ്മണൻ (മുനി) അഹങ്കാരത്താലോ കലക്കത്താലോ കീഴടക്കപ്പെട്ടില്ല. പിന്നെ ഹരി അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ആ മുനിയെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 44

क्षुवो दीनतरो भूत्वा गत्वा तत्र मुनीश्वरम् । दधीचमभिवाद्यैव प्रार्थयामास विक्लवः

ക്ഷുവ കൂടുതൽ ദീനനായി അവിടെ മുനീശ്വരന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ദധീചിയെ ഉടൻ വന്ദിച്ച്, വിങ്ങിയ മനസ്സോടെ അപേക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 45

क्षुव उवाच । प्रसीद मुनिशार्दूल शिवभक्तशिरोमणे । प्रसीद परमेशान दुर्लक्ष्ये दुर्जनैस्सह

ക്ഷുവ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശാർദൂലാ, ഹേ ശിവഭക്തശിരോമണേ, പ്രസാദിക്കണമേ. ഹേ പരമേശാനേ, പ്രസാദിക്കണമേ; ദുർജനരുടെ ഇടയിലും നീ ദുർലക്ഷ്യനാകുന്നു.

Verse 46

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राज्ञस्सुरगणस्य हि । अनुजग्राह तं विप्रो दधीचस्तपसां निधिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവഗണങ്ങളുടെ രാജാവായ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, തപോനിധിയായ ബ്രാഹ്മണ മുനി ദധീചി പ്രസന്നനായി അവനോട് അനുഗ്രഹം കാട്ടി സമ്മതിച്ചു।

Verse 47

अथ दृष्ट्वा रमेशादीन् क्रोधविह्वलितो मुनिः । हृदि स्मृत्वा शिवं विष्णुं शशाप च सुरानपि

പിന്നീട് രമേശൻ മുതലായവരെ കണ്ടപ്പോൾ മുനി ക്രോധത്തിൽ വിഹ്വലനായി; ഹൃദയത്തിൽ ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും സ്മരിച്ചു ദേവന്മാരെയും ശപിച്ചു।

Verse 48

दधीच उवाच । रुद्रकोपाग्निना देवास्सदेवेंद्रा मुनीश्वराः । ध्वस्ता भवंतु देवेन विष्णुना च समं गणैः

ദധീചി പറഞ്ഞു—രുദ്രന്റെ കോപത്തിൽ ജനിച്ച അഗ്നിയാൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരും മഹാമുനിമാരും ധ്വസ്തരാകട്ടെ; വിഷ്ണുവും തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ പൂർണ്ണമായി നശിക്കട്ടെ।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । एवं शप्त्वा सुरान् प्रेक्ष्य क्षुवमाह ततो मुनिः । देवैश्च पूज्यो राजेन्द्र नृपैश्चैव द्विजोत्तमः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരെ ശപിച്ച് അവരെ നോക്കി മുനി പിന്നെ ക്ഷുവനോട് പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഈ ദ്വിജോത്തമൻ ദേവന്മാരാലും രാജാക്കളാലും പൂജ്യനാകുന്നു.

Verse 50

ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः । इत्युक्त्वा स स्फुट विप्रः प्रविवेश निजाश्रमम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, സത്യത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ് ബലവാന്മാർ; മഹത്തായ കാര്യങ്ങൾ സിദ്ധിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവർ. ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞ് ആ വിപ്രൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 51

दधीचमभिवंद्यैव क्षुवो निजगृहं गतः । विष्णुर्जगाम स्वं लोकं सुरैस्सह यथागतम्

ദധീചിയെ വിധിപൂർവ്വം വന്ദിച്ച് ക്ഷുവൻ തന്റെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി. വിഷ്ണുവും ദേവന്മാരോടൊപ്പം, വന്നതുപോലെ തന്നേ, തന്റെ ലോകത്തിലേക്കു പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു.

Verse 52

तदेवं तीर्थमभवत् स्थानेश्वर इति स्मृतम् । स्थानेश्वरमनुप्राप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

ഇങ്ങനെ ആ തീർത്ഥം ‘സ്ഥാനേശ്വര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. സ്ഥാനേശ്വരത്തെ പ്രാപിച്ച ഭക്തൻ ശിവസായുജ്യം—ശിവനോടുള്ള ഏകത്വം—ലഭിക്കുന്നു.

Verse 53

कथितस्तव संक्षेपाद्वादः क्षुवदधीचयोः । नृपाप्तशापयोस्तात ब्रह्मविष्ण्वोः शिवं विना

ഹേ പ്രിയനേ, ക്ഷുവനും ദധീചിയും തമ്മിലുള്ള വാദവും, ആ രാജനാൽ ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും ലഭിച്ച ശാപവും ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു—ശിവനെ കൂടാതെ പരമാശ്രയവും അന്തിമപരിഹാരവും ഇല്ലെന്നു ബോധിപ്പിക്കാനായി.

Verse 54

य इदं कीत्तयेन्नित्यं वादं क्षुवदधीचयोः । जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ക്ഷുവ–ദധീചരുടെ വാദവൃത്താന്തം നിത്യവും ഭക്തിയോടെ കീർത്തിക്കുന്നവൻ അപമൃത്യുവിനെ ജയിച്ച് ദേഹാന്തത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 55

रणे यः कीर्तयित्वेदं प्रविशेत्तस्य सर्वदा । मृत्युभीतिभवेन्नैव विजयी च भविष्यति

ഇത് കീർത്തിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവന് എപ്പോഴും മരണഭയം പിടികൂടുകയില്ല; അവൻ വിജയം പ്രാപിക്കും।