दक्षयज्ञे मुनिदेवसमागमः / The Gathering of Sages and Gods at Dakṣa’s Sacrifice

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एकदा तु मुने तेन यज्ञः प्रारंभितो महान् । तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन सुरर्षयः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, ഒരിക്കൽ അവൻ മഹായജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. അപ്പോൾ ദീക്ഷിതനായ യജമാനൻ അവിടെ എല്ലാ ദേവർഷിമാരെയും ക്ഷണിച്ചു.

Verse 2

महर्षयोऽखिलास्तत्र निर्जराश्च समागताः । यद्यज्ञकरणार्थं हि शिवमायाविमोहितः

അവിടെ സർവ്വ മഹർഷികളും അമരദേവഗണങ്ങളും ഒന്നിച്ചു കൂടി. ശിവമായയിൽ വിമോഹിതനായി അവൻ യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 3

अगस्त्यः कश्यपोत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः । दधीचिर्भगवान् व्यासो भारद्वाजोऽथ गौतमः

അഗസ്ത്യൻ, കശ്യപൻ, ഉത്രി, വാമദേവൻ, ഭൃഗു; പൂജ്യനായ ദധീചി, ഭഗവാൻ വ്യാസൻ, ഭാരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ—ഈ മഹർഷിമാർ അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 4

पैलः पराशरो गर्गो भार्गवः ककुपस्सितः । सुमंतुत्रिककंकाश्च वैशंपायन एव च

പൈലൻ, പരാശരൻ, ഗർഗൻ, ഭാര്ഗവൻ, കകുപസ്സിതൻ; സുമന്തു, ത്രികകങ്കൻ, വൈശമ്പായനൻ—ഇവരും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 5

एते चान्ये च बहवो मुनयो हर्षिता ययु । मम पुत्रस्य दक्षस्य सदारास्ससुता मखम्

ഇവരും മറ്റും അനേകം മുനിമാരും ഹർഷിതഹൃദയത്തോടെ എന്റെ പുത്രൻ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് പോയി—അവിടെ അവന്റെ ഭാര്യമാരും പുത്രിമാരും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 6

तथा सर्वे सुरगणा लोकपाला महोदयाः । तथोपनिर्जरास्सर्वे स्वापकारबलान्विताः

അതുപോലെ സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളും മഹോന്നത ലോകപാലകരും മറ്റു ദിവ്യ അമരന്മാരും അവിടെ എത്തി—ഓരോരുത്തനും തത്തത്തം ദൈവിക കര്‍ത്തവ്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ ബലത്തോടെ യുക്തരായി.

Verse 7

सत्यलोकात्समानीतो नुतोहं विश्वकारकः । ससुतस्स परीवारो मूर्तवेदापिसंयुतः

സത്യലോകത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന ഞാൻ—പ്രകടമായ വിശ്വത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ്—വിധിപൂർവം പൂജിക്കപ്പെട്ടു; പുത്രനോടും പരിചാരക‑പരിവാരങ്ങളോടും കൂടെ, മూర్తിമാന വേദങ്ങളോടും സഹിതം।

Verse 8

वैकुंठाच्च तथा विष्णुस्संप्रार्थ्य विविधादरात् । सपार्षदपरीवारस्समानीतो मखं प्रति

പിന്നീട് വൈകുണ്ഠത്തിൽ വിവിധ ആദരങ്ങളോടെ പ്രാർത്ഥിച്ച് വിഷ്ണുവിനെയും ക്ഷണിച്ചു; അദ്ദേഹം പാർഷദ‑പരിവാരങ്ങളോടുകൂടെ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. (ശൈവദൃഷ്ടിയിൽ മഹാദേവന്മാരും യജ്ഞമര്യാദയ്ക്കുള്ളിൽ പങ്കുചേരുന്നു; എന്നാൽ യജ്ഞത്തിന്റെ പരമഫലം അന്തतः സർവേശ്വരനായ ശിവനിൽ തന്നെയാണ് ആശ്രിതം.)

Verse 9

एवमन्ये समायाता दक्षयज्ञं विमोहिताः । सत्कृतास्तेन दक्षेन सर्वे ते हि दुरात्मना

അങ്ങനെ തന്നെ മറ്റും പലരും ദക്ഷയജ്ഞത്തിലേക്ക് വന്നു; അവരുടെ മനസ്സുകൾ മോഹത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നു. ആ ദുർമനസ്സനായ ദക്ഷൻ അവരെ എല്ലാവരെയും സത്കരിച്ചു.

Verse 10

भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च । त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि तेभ्यो दत्तानि तेन वै

ത്വഷ്ടാവ് നിർമ്മിച്ച ആ ദിവ്യ ഭവനങ്ങൾ—മഹാമൂല്യമുള്ളതും ദീപ്തിമാനവും വിശാലവും—അവൻ തീർച്ചയായും അവർക്കു ദാനം ചെയ്തു.

Verse 11

तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथायोग्यं च संस्थिताः । सन्मानिता अराजंस्ते सकला विष्णुना मया

ആ എല്ലാ പുണ്യധാമങ്ങളിലും അവർ യോജ്യതപ്രകാരം സ്ഥാപിതരായി. ഞാൻ—വിഷ്ണു—എല്ലാ വിധത്തിലും സന്മാനിച്ചതിനാൽ അവർ എല്ലാവരും ദീപ്തിയായി തെളിഞ്ഞു.

Verse 12

वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तदा । ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः

അന്ന് കനഖല തീർത്ഥത്തിൽ മഹായജ്ഞം പുരോഗമിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ ദക്ഷൻ ഭൃഗു മുതലായ തപോധന ഋഷിമാരെ ഋത്വിജന്മാരായി (യജ്ഞപുരോഹിതരായി) നിയമിച്ചു.

Verse 13

अधिष्ठाता स्वयं विष्णुस्सह सर्वमरुद्गणैः । अहं तत्राऽभवं ब्रह्मा त्रयीविधिनिदर्शकः

അവിടെ അധിഷ്ഠാതാവായി സ്വയം വിഷ്ണു സർവ്വ മരുദ്ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഞാനും അവിടെ ബ്രഹ്മാവായി സന്നിഹിതനായി—വേദത്രയത്തിന്റെ വിധികളെ ദർശിപ്പിക്കുന്നവനായി.

Verse 14

तथैव सर्वदिक्पाला द्वारपालाश्च रक्षकाः । सायुधास्सपरीवाराः कुतूहलकरास्सदा

അതുപോലെ സർവ്വ ദിക്‌പാലകരും, ദ്വാരപാലകരും, രക്ഷകരും—ആയുധധാരികളായി, തങ്ങളുടെ പരിചാരകസംഘങ്ങളോടുകൂടെ—എപ്പോഴും സന്നിഹിതരായി, നിരന്തരം വിസ്മയവും കൗതുകവും ഉണർത്തി.

Verse 15

उपतस्थे स्वयं यज्ञस्सुरूपस्तस्य चाध्वरे । सर्वे महामुनिश्रेष्ठाः स्वयं वेदधराऽभवन्

ആ യജ്ഞാധ്വരത്തിൽ സ്വയം യജ്ഞദേവൻ സുന്ദരരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. എല്ലാ മഹാമുനിശ്രേഷ്ഠരും സ്വയം വേദധാരകരായി വേദങ്ങളെ നിലനിർത്തി.

Verse 16

तनूनपादपि निजं चक्रे रूपं सहस्रशः । हविषा ग्रहणायाशु तस्मिन् यज्ञे महोत्सवे

ആ മഹായജ്ഞമഹോത്സവത്തിൽ ഹവിസ് സ്വീകരിക്കുവാൻ തനൂനപാതനും അതിവേഗം തന്റെ രൂപം സഹസ്രവിധമായി ധരിച്ചു.

Verse 17

अष्टाशीतिसहस्राणि जुह्वति सह ऋत्विजः । उद्गातारश्चतुषष्टि सहस्राणि सुरर्षयः

ഋത്വിജന്മാരോടൊപ്പം എൺപത്തിയെട്ടായിരം പേർ പവിത്ര അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു; അറുപത്തിനാലായിരം ദിവ്യ ഋഷി-ഉദ്ഗാതാക്കളും ഒരുമിച്ച് സാമഗാനം ചെയ്തു.

Verse 18

अध्वर्यवोथ होतारस्तावन्तो नारदादयः । सप्तर्षयस्समा गाथाः कुर्वंति स्म पृथक्पृथक्

അപ്പോൾ അധ്വര്യു, ഹോതൃ യാജകർ—നാരദാദികളോടൊപ്പം—സപ്തഋഷികളുമായി ചേർന്ന്, ആ പവിത്ര സഭയിൽ ഓരോരുത്തരും വേറേവേറെയായി മധുരമായ സ്തുതിഗാഥകൾ രചിച്ച് പാരായണം ചെയ്തു.

Verse 19

गंधर्वविद्याधरसिद्धसंघानादित्यसंघान् सगणान् सयज्ञान् । संख्यावरान्नागचरान् समस्तान् वव्रे स दक्षो हि महाध्वरे स्वे

തന്റെ മഹാധ്വര യാഗത്തിനായി ദക്ഷൻ ഗന്ധർവ, വിദ്യാധര, സിദ്ധസംഘങ്ങളെ; ആദിത്യരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ; വിവിധ ഗണങ്ങളെയും യാഗകർമ്മികളെയും; കൂടാതെ നാഗജാതിയിലെ ശ്രേഷ്ഠരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി എല്ലാവരെയും—ഒരാളെയും ഒഴിവാക്കാതെ—ആഹ്വാനിച്ചു.

Verse 20

द्विजर्षिराजर्षिसुरर्षिसंघा नृपास्समित्राः सचिवास्स सैन्याः । वसुप्रमुख्या गणदेवताश्च सर्वे वृतास्तेन मखोपवेत्त्राः

ദ്വിജഋഷി, രാജഋഷി, ദേവഋഷി സംഘങ്ങൾ; സുഹൃത്തുക്കളും മന്ത്രിമാരും സൈന്യവും സഹിതം രാജാക്കന്മാർ; വസുക്കൾ മുൻപന്തിയിലുള്ള ഗണദേവതകൾ—ഇവരെല്ലാം യാഗത്തിന്റെ ആദരാതിഥികളായി അവൻ ക്ഷണിച്ചു.

Verse 21

दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो रेजे कृतस्वस्त्ययनो भृशम्

അപ്പോൾ ദക്ഷൻ ദീക്ഷയോടെ യുക്തനായി; കൗതുക-മംഗളവും രക്ഷാകർമ്മങ്ങളും ശുഭമായി നടന്നു. ഭാര്യയോടൊപ്പം അവൻ അത്യന്തം ദീപ്തനായി തിളങ്ങി, ക്ഷേമാശീർവാദങ്ങളാൽ പൂർണ്ണമായി സംരക്ഷിതനായി.

Verse 22

तस्मिन् यज्ञे वृतश्शंभुर्न दक्षेण दुरात्मना । कपालीति विनिश्चित्य तस्य यज्ञार्हता न हि

ആ യജ്ഞത്തിൽ ദുഷ്ടമനസ്സനായ ദക്ഷൻ ശംഭുവിനെ ക്ഷണിച്ചില്ല. ‘അവൻ കപാലി’ എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, ശിവൻ യജ്ഞഭാഗത്തിന് അർഹനല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 23

कपालिभार्येति सती दयिता स्वसुतापि च । नाहूता यज्ञविषये दक्षेणागुणदर्शिना

കപാലി (ശിവൻ) യുടെ പ്രിയഭാര്യയും തന്റെ സ്വന്തം പുത്രിയുമായ സതിയെയും, യജ്ഞകാര്യത്തിൽ ഗുണം കാണാതെ ദോഷം മാത്രം കാണുന്ന ദക്ഷൻ ക്ഷണിച്ചില്ല.

Verse 24

एवं प्रवर्तमाने हि दक्षयज्ञे महोत्सवे । स्वकार्यलग्नास्तत्रासन् सर्वे तेऽध्वरसंमताः

ഇങ്ങനെ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞമഹോത്സവം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അധ്വരത്തിന് അംഗീകൃതരായ എല്ലാവരും അവിടെ തത്തത്കർമങ്ങളിൽ ലീനരായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 25

एतस्मिन्नंतरेऽदृष्ट्वा तत्र वै शंकरं प्रभुम् । प्रोद्विग्नमानसश्शैवो दधीचो वाक्यमब्रवीत्

അപ്പോൾ അവിടെ പ്രഭു ശങ്കരനെ കാണാതിരുന്നതിനാൽ, മനസ്സിൽ വ്യാകുലത നിറഞ്ഞ ശൈവ ഋഷി ദധീചി ഈ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 26

दधीच उवाच । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं देवर्षिप्रमुखा मुदा । कस्मान्नैवागतश्शंभुरस्मिन् यज्ञे महोत्सवे

ദധീചി പറഞ്ഞു—ദേവർഷിമുഖ്യരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക. ഈ യജ്ഞമഹോത്സവത്തിലേക്ക് ശംഭു (ഭഗവാൻ ശിവൻ) എന്തുകൊണ്ട് ഒട്ടും വന്നില്ല?

Verse 27

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे यज्ञप्रारंभो नाम सप्तविंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ ദ്വിതീയ സതീഖണ്ഡത്തിൽ “യജ്ഞപ്രാരംഭം” എന്ന ഏഴിരുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 28

येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि भवंति शंसन्ति महाविपश्चितः । सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान् पुराणो वृषध्वजो नीलगलः परेशः

ആരാൽ മാത്രമേ സർവ്വ മംഗളങ്ങളും സംഭവിക്കുകയുള്ളൂ, മഹാവിപശ്ചിതരായ ഋഷിമാർ നിരന്തരം ആരെ സ്തുതിക്കുമോ—ആ ആദിപുരുഷൻ, വൃഷധ്വജൻ, നീലകണ്ഠ പരമേശ്വരൻ ഇവിടെ ഒരിക്കലും ദൃശ്യമല്ല।

Verse 29

अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिगतानि दक्षः । त्रिपंचकेनाप्यथ मंगलानि भवंति सद्यः परतः पुराणि

ആരാൽ ദക്ഷൻ ലഭിച്ച അമംഗളങ്ങളെയും മംഗളമെന്നു കരുതിയതോ—അതുപോലെ ‘ത്രി-പഞ്ചക’ മാത്രം കൊണ്ടും ഉടൻ മംഗളം ഉദിക്കുന്നു; തുടർന്ന് പുരാതന പുണ്യഫലങ്ങൾ ക്രമമായി വിരിയുന്നു।

Verse 30

तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेशितुः । त्वरितं ब्रह्मणा वापि विष्णुना प्रभुविष्णुना

അതുകൊണ്ട് പരമേശ്വരന്റെ ത്വരിതമായ ആവാഹനം നീ തന്നേ ചെയ്യണം. വേഗം ചെയ്യുക—ബ്രഹ്മാവിലൂടെയോ പ്രഭുവായ വിഷ്ണുവിലൂടെയോ।

Verse 31

इन्द्रेण लोकपालैश्च द्विजैस्सिद्धैस्सहाधुना । सर्वथाऽऽनयनीयोसौ शंकरो यज्ञपूर्त्तये

ഇന്ദ്രൻ ലോകപാലകരും ദ്വിജ ഋഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും സാദുജനങ്ങളും കൂടെ പറഞ്ഞു—യജ്ഞം പൂർത്തിയാകുവാൻ ശങ്കരനെ ഏതു വിധേനയും (ഇവിടെ) കൊണ്ടുവരേണ്ടതുണ്ട്.

Verse 32

सर्वैर्भवद्भिर्गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः । दाक्षायण्या समं शम्भुमानयध्वं त्वरान्विताः

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ദേവൻ മഹേശ്വരൻ ഉള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം. ദാക്ഷായണിയോടൊപ്പം ശംഭുവിനെ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.

Verse 33

तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छम्भुना परमात्मना । अत्रागतेन देवेशास्सांबेन परमात्मना

ആ പരമാത്മാവായ ശംഭുവാൽ എല്ലാം പവിത്രമാകുന്നു. കാരണം ദേവേശനായ പരമാത്മാവ് അംബയോടൊപ്പം ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 34

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ह्यानेतव्यो वृषध्वजः

അവനെ സ്മരിക്കുകയും നാമം ഉച്ചരിക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രം സമഗ്ര പുണ്യം പരിപൂർണമാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് സർവ്വപ്രയത്നത്താൽ വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവനെ നിർബന്ധമായി ആഹ്വാനിച്ചു വരുത്തണം।

Verse 35

समागते शंकरेऽत्र पावनो हि भवेन्मखः । भविष्यत्यन्यथाऽपूर्णः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ഇവിടെ ശങ്കരൻ സമാഗതനായാൽ ഈ യാഗം തീർച്ചയായും പാവനമാകും. അല്ലെങ്കിൽ അത് അപൂർണ്ണമായിരിക്കും—ഇത് സത്യം, ഞാൻ തുറന്നുപറയുന്നു।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षो रोषसमन्वितः । उवाच त्वरितं मूढः प्रहसन्निव दुष्टधीः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദക്ഷൻ ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞു. മൂഢനും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുമായിട്ട് അവൻ ഉടൻ പറഞ്ഞു, പരിഹാസഹാസം പോലെ.

Verse 37

मूलं विष्णुर्देवतानां यत्र धर्मस्सनातनः । समानीतो मया सम्यक् किमूनं यज्ञकर्मणि

‘ദേവന്മാരുടെ മൂലമാണ് വിഷ്ണു; അവനോടൊപ്പം സനാതനധർമ്മം നിലകൊള്ളുന്നു. ഞാൻ അവനെ യഥാവിധി ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു—അപ്പോൾ യാഗകർമ്മത്തിൽ എന്താണ് കുറവ്?’

Verse 38

यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणि विविधानि च । प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः

‘യാരിൽ വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും നാനാവിധ കർമ്മങ്ങളും എല്ലാം ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാണോ, ആ വിഷ്ണുവാണ് ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത്।’ (ശൈവദൃഷ്ടിയിൽ ഈ വൈദികവിധികൾ അന്തർയാമിയായ പരമേശ്വരൻ ശിവനോടു ഏകീകരിക്കുമ്പോഴേ സ്ഥിരതയും പൂർണ്ണഫലവും ലഭ്യമാകൂ.)

Verse 39

सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः । वेदैस्सोपनिषद्भिश्च विविधैरागमैस्सह

സത്യലോകത്തിൽ നിന്ന് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ഇറങ്ങി വന്നു; വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും വിവിധ ആഗമങ്ങളുമായി കൂടി।

Verse 40

तथा सुरगणैस्साकमागतस्सुरराट् स्वयम् । तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः

അതുപോലെ ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ സ്വയം ദേവരാജനും എത്തി; അതുപോലെ പാപമുക്തരായ ഋഷിമാരും ഇവിടെ സമാഗമിച്ചു।

Verse 41

येये यज्ञोचिताश्शांताः पात्रभूतास्समागताः । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञास्सर्वे यूयं दृढव्रताः

ഇവിടെ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്ന നിങ്ങൾ എല്ലാവരും—യജ്ഞയോഗ്യർ, ശാന്തസ്വഭാവികൾ, യോഗ്യപാത്രങ്ങൾ, കൂടാതെ വേദവും വേദാർത്ഥവും എന്ന തത്ത്വം അറിയുന്നവർ—എല്ലാവരും ദൃഢവ്രതന്മാരാണ്.

Verse 42

अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम् । कन्या दत्ता मया विप्र ब्रह्मणा नोदितेन हि

“ഇനിയും ഞങ്ങൾക്ക് രുദ്രനാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഹേ വിപ്രാ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ എന്റെ കന്യയെ ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.”

Verse 43

हरोऽकुलीनोसौ विप्र पितृमातृविवर्जितः । भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः

ഹേ വിപ്രാ! ആ ഹരൻ ‘അകുലീനൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; പിതാവും മാതാവും ഇല്ലാത്തവൻ. അവൻ തന്നെയാണ് ഭൂത‑പ്രേത‑പിശാചുകളുടെ ഏക ദുർജ്ജയാധിപൻ; ജയിക്കുവാൻ ദുഷ്കരം।

Verse 44

आत्मसंभावितो मूढ स्तब्धो मौनी समत्सरः । कर्मण्यस्मिन्न योग्योसौ नानीतो हि मयाऽधुना

അവൻ ആത്മഗർവത്തിൽ മദിച്ച മൂഢൻ, അഹങ്കാരത്തിൽ കട്ടിയാർന്നവൻ, ഹഠമൗനത്തിൽ നില്ക്കുന്നവൻ, അസൂയയുള്ളവൻ. ഈ പുണ്യകർമ്മത്തിന് അവൻ യോഗ്യനല്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിട്ടില്ല।

Verse 45

तस्मात्त्वमीदृशं वाक्यं पुनर्वाच्यं न हि क्वचित् । सर्वेर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्

അതുകൊണ്ട് ഇത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും വീണ്ടും പറയരുത്. പകരം നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ചേർന്ന് എന്റെ ഈ മഹായജ്ഞം നിർവഹിക്കണം; അത് സത്യമായി ഫലപ്രദവും മംഗളകരവും ആകട്ടെ।

Verse 46

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचो वाक्यमब्रवीत् । सर्वेषां शृण्वतां देवमुनीनां सारसं युतम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദധീചി മറുപടി പറഞ്ഞു; എല്ലാ ദേവമുനിമാരും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ, ആ വാക്കുകൾ സാരസമ്പന്നമായിരുന്നു।

Verse 47

दधीच उवाच । अयज्ञोयं महाजातो विना तेन शिवेन हि । विनाशोपि विशेषेण ह्यत्र ते हि भविष्यति

ദധീചി പറഞ്ഞു—ആ ഭഗവാൻ ശിവനില്ലാതെ നടത്തപ്പെടുന്നതിനാൽ ഇത് മഹാ ‘അയജ്ഞം’ തന്നെയായി. അതിനാൽ ഇവിടെ നിങ്ങളെ പ്രത്യേകമായ നാശം തീർച്ചയായും ബാധിക്കും.

Verse 48

एवमुक्त्वा दधीचोसावेक एव विनिर्गतः । यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനി ദധീചി ഒറ്റയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു. ദക്ഷന്റെ യജ്ഞവാടത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 49

ततोन्ये शांकरा ये च मुख्याश्शिवमतानुगाः । निर्ययुस्स्वाश्रमान् सद्यश्शापं दत्त्वा तथैव च

അതിനുശേഷം മറ്റു പ്രമുഖ ശാങ്കരഭക്തർ—ശിവമതാനുയായികൾ—തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ശാപവും പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 50

मुनौ विनिर्गते तस्मिन् मखादन्येषु दुष्टधीः । शिवद्रोही मुनीन् दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्

ആ മുനി പുറപ്പെട്ടതും യജ്ഞവേദിയിൽ നിന്നു മറ്റുള്ളവരും വിട്ടുപോയതും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള ശിവദ്രോഹിയായ ദക്ഷൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മുനിമാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 51

दक्ष उवाच । गतः शिवप्रियो विप्रो दधीचो नाम नामतः । अन्ये तथाविधा ये च गतास्ते मम चाध्वरात्

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ശിവപ്രിയനും പേരാൽ പ്രസിദ്ധനുമായ ബ്രാഹ്മണൻ ദധീചി പോയിരിക്കുന്നു; അവനെപ്പോലെയുള്ള മറ്റുള്ളവരും എന്റെ ഈ യജ്ഞത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടുപോയി।

Verse 52

एतच्छुभतरं जातं संमतं मे हि सर्वथा । सत्यं ब्रवीमि देवेश सुराश्च मुनयस्तथा

ഇത് അത്യന്തം ശുഭകരമായി സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ഇതിനെ പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവേശാ, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു—ദേവന്മാരും മുനിമാരും അതുപോലെ തന്നെയാണ് പറയുന്നത്।

Verse 53

विनष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः । वेदबाह्या दुराचारास्त्याज्यास्ते मखकर्मणि

ചിത്തം നശിച്ചവർ, മന്ദബുദ്ധികൾ, അസത്യവചനത്തിൽ രമിക്കുന്ന ദുഷ്ടർ—വേദമാർഗ്ഗത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് ദുരാചാരം ചെയ്യുന്നവർ—ഇത്തരവർ മഖകർമ്മങ്ങളിൽ ഉപേക്ഷ്യർ.

Verse 54

वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः । यज्ञं मे सफलं विप्रास्सुराः कुर्वंतु माऽचिरम्

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വേദവിധികളിൽ രതരാണ്; നിങ്ങളുടെ അഗ്രഗാമിയായി വിഷ്ണു നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ദേവന്മാർ വൈകാതെ എന്റെ യജ്ഞം വിജയകരമാക്കട്ടെ.

Verse 55

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शिवमायाविमोहिताः । यन्मखे देवयजनं चक्रुस्सर्वे सुरर्षयः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ശിവമായയാൽ വിമോഹിതരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും ആ യജ്ഞത്തിൽ ദേവയജനമെടുത്തു നടത്തി.

Verse 56

इति तन्मखशापो हि वर्णितो मे मुनीश्वर । यज्ञविध्वंसयोगोपि प्रोच्यते शृणु सादरम्

ഹേ മുനീശ്വരാ, യജ്ഞവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ ശാപം ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചു; ഇനി യജ്ഞവിഘടനം സംഭവിച്ച ക്രമവും പറയുന്നു—ആദരത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ.