मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach (to the Sage)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । संज्ञां लब्धा ततस्सा च मेना शैलप्रिया सती । विललापातिसंक्षुब्धा तिरस्कारमथाकरोत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശൈലപ്രിയയായ സതീ മേന ബോധം വീണ്ടെടുത്തു. അത്യന്തം കലങ്ങിയ അവൾ വിലപിച്ചു; പിന്നെ തിർസ്കാരത്തോടെ തന്റെ ആക്ഷേപം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 2

तत्र तावत्स्वपुत्रांश्च निनिन्द खलिता मुहुः । प्रथमं सा ततः पुत्री कथयामास दुर्वचः

അവിടെ അവൾ കലങ്ങിപ്പോയി, വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വന്തം പുത്രന്മാരെ നിന്ദിച്ചു. തുടർന്ന് ആദ്യം ആ പുത്രി കടുത്തതും അശോഭനവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 3

मेनोवाच । मुने पुरा त्वया प्रोक्तं वरिष्यति शिवा शिवम् । पश्चाद्धिमवतः कृत्यं पूजार्थं विनिवेशितम्

മേന പറഞ്ഞു—മുനേ! മുമ്പ് നിങ്ങൾ ‘ശിവാ (പാർവതി) ശിവനെയേ വരിക്കും’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരുന്നു. തുടർന്ന് ഹിമവാൻ പൂജാർത്ഥം നിർവഹിക്കേണ്ട കൃത്യം—പൂജാസജ്ജീകരണം—ആരംഭിച്ചു.

Verse 4

ततो दृष्टं फलं सत्यं विपरीतमनर्थकम् । मुनेऽधमाहं दुर्बुद्धे सर्वथा वञ्चिता त्वया

അപ്പോൾ ഞാൻ യഥാർത്ഥ ഫലം കണ്ടു—അത് പൂർണ്ണമായും വിപരീതവും മഹാനർത്ഥകരവും ആയിരുന്നു. മുനേ! ഞാൻ അധമയും ദുർബുദ്ധിയുമായ സ്ത്രീ; നീ എന്നെ സർവ്വവിധം വഞ്ചിച്ചു.

Verse 5

पुनस्तया तपस्तप्तं दुष्करं मुनिभिश्च यत् । तस्य लब्धं फलं ह्येतत्पश्यतां दुःखदायकम्

അവൾ വീണ്ടും ആ ഘോരതപസ് ചെയ്തു; അത് മുനിമാർക്കും ദുഷ്കരം. എന്നാൽ അതിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ഫലം കണ്ടവർക്കുതന്നെ ദുഃഖകാരണമാവുകയായിരുന്നു.

Verse 6

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहताम् । कुलादिकं विनष्टं मे विहितं जीवितं मम

ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എവിടെ പോകണം? എന്റെ ദുഃഖം ആരാണ് അകറ്റുക? എന്റെ കുലവും എല്ലാം നശിച്ചു; എന്റെ ജീവനും ദുഃഖഭോഗത്തിനായി വിധിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 7

क्व गता ऋषयो दिव्याः श्मश्रूणि त्रोटयाम्यहम् । तपस्विनी च या पत्नी सा धूर्ता स्वयमागता

ദിവ്യ ഋഷിമാർ എവിടെ പോയി? കലക്കത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ താടി പറിച്ചെറിയും! തപസ്വിനിയെന്നു പറയുന്ന ആ ഭാര്യ—ആ ധൂർത്തി സ്വയം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 8

केषाञ्चैवापराधेन सर्वं नष्टं ममाधुना । इत्युक्त्वा वीक्ष्य च सुतामुवाच वचनं कटु

ചിലരുടെ അപരാധം മൂലം എന്റെ എല്ലാം ഇപ്പോൾ നശിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ മകളെ നോക്കി കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 9

किं कृतं ते सुते दुष्टे कर्म दुःखकरं मम । हेम दत्त्वा त्वयानीतः काचो वै दुष्टया स्वयम्

ഹേ ദുഷ്ട പുത്രിയേ! എനിക്കു ദുഃഖം വരുത്തുന്ന ഏതു കർമ്മമാണ് നീ ചെയ്തത്? പൊന്നു കൊടുത്തിട്ടും നീ ഗ്ലാസ് മാത്രമേ കൊണ്ടുവന്നുള്ളൂ—ഇത് നിന്റെ കുതന്ത്രം തന്നേ.

Verse 10

हित्वा तु चन्दनं भूयो लेपितः कर्दमस्त्वया । हंसमुड्डीय काको वै गृहीतो हस्तपञ्जरे

ചന്ദനലേപം വിട്ട് നീ വീണ്ടും ചെളി പുരട്ടിക്കൊണ്ടു. ഹംസത്തെ പിടിക്കാനായി പറന്നു, പക്ഷേ കൈകളുടെ കൂട്ടിൽ കാക്കയെയേ പിടിച്ചു.

Verse 11

हित्वा ब्रह्मजलं दूरे पीतं कूपोदकं त्वया । सूर्यं हित्वा तु खद्योतो गृहीतो यत्नतस्त्वया

ബ്രഹ്മജലസമമായ മഹാജലം ദൂരെയാക്കി നീ കിണറ്റിലെ വെള്ളം കുടിച്ചു. സൂര്യനെ വിട്ട് നീ വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ മിന്നാമിനുങ്ങിനെ മാത്രം പിടിച്ചു.

Verse 12

तण्डुलांश्च तथा हित्वा कृतं वै तुषभक्षणम् । प्रक्षिप्याज्यं तथा तैलं कारण्डं भुक्तमादरात्

അരിപ്പൊടിക്കണങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ തുഷം (ഭൂസി/ചോകര) ഭക്ഷണമാക്കി. നെയ്യും എണ്ണയും ചേർത്ത് ആ കരടായ ആഹാരം ഭക്തിയോടെ സൂക്ഷ്മമായി കഴിച്ചു.

Verse 13

सिंहसेवां तथा मुक्त्वा शृगालस्सेवितस्त्वया । ब्रह्मविद्यां तथा मुक्त्वा कुगाथा च श्रुता त्वया

സിംഹസേവ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ശൃഗാലസേവ ചെയ്തു. ബ്രഹ്മവിദ്യ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ നിന്ദ്യവും നിസ്സാരവുമായ കഥകൾ കേട്ടു.

Verse 14

गृहे यज्ञविभूतिं हि दूरीकृत्य सुमंगलाम् । गृहीतश्च चिताभस्म त्वया पुत्रि ह्यमंगलम्

വീട്ടിലെ യജ്ഞവിഭൂതി എന്ന ശുഭമംഗള ഭസ്മം അകറ്റി, മകളേ, നീ ചിതാഭസ്മം സ്വീകരിച്ചു—ഇത് തീർച്ചയായും അമംഗളം.

Verse 15

सर्वान् देववरांस्त्यक्त्वा विष्ण्वादीन्परमेश्वरान् । कृतं त्वया कुबुद्ध्या वै शिवार्थं तप ईदृशम्

വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരായ പരമേശ്വരന്മാരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, നീ കുബുദ്ധിയോടെ ശിവാർത്ഥം ഇത്തരമൊരു തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 16

धिक्त्वा च तव बुद्धिश्च धिग्रूपं चरितं तव । धिक् चोपदेशकर्त्तारं धिक्सख्यावपि ते तथा

ധിക്കാരം നിനക്കും നിന്റെ ബുദ്ധിക്കും! ധിക്കാരം നിന്റെ രൂപത്തിനും നിന്റെ ചര്യയ്ക്കും. ഇങ്ങനെ ഉപദേശം നൽകിയവനും ധിക്കാരം; നിന്റെ സൗഹൃദത്തിനും ധിക്കാരം.

Verse 17

आवां च धिक्तथा पुत्री यौ ते जन्मप्रवर्तकौ । धिक्ते नारद बुद्धिञ्च सप्तर्षींश्च सुबुद्धिदान्

നമ്മളിരുവർക്കും, നമ്മുടെ പുത്രിക്കും—നിന്റെ ജന്മം ആരംഭിപ്പിക്കാൻ കാരണമായ ഉപകരണങ്ങളായതുകൊണ്ട്—ധിക്കാരം. കൂടാതെ, നാരദാ, നിന്റെ ആ ബുദ്ധിക്കും, സദ്ബുദ്ധി നൽകുന്ന സപ്തർഷികൾക്കും ധിക്കാരം.

Verse 18

धिक्कुलं धिक्क्रियादाक्ष्यं सर्वं धिग्यत्कृतं त्वया । गृहन्तु धुक्षितं त्वेतन्मरणं तु ममैव हि

ഈ കുലത്തിന്നു ധിക്കാരം, ഈ ക്രിയാദക്ഷതയ്ക്കും ധിക്കാരം—നീ ചെയ്ത എല്ലാറ്റിന്നും ധിക്കാരം. ഈ ജ്വലിതാഗ്നി ഈ ദേഹത്തെ ദഹിപ്പിക്കട്ടെ; കാരണം മരണത്തെ വരിക്കുക നിശ്ചയമായും എനിക്കുതന്നെ.

Verse 19

पार्वतानामयं राजा नायातु निकटे मम । सप्तर्षयस्स्वयं नैव दर्शयन्तु मुखम्मम

പർവ്വതരാജൻ ഹിമവാൻ എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വരരുത്; സ്വയം സപ്തർഷികളും എനിക്ക് അവരുടെ മുഖം കാണിക്കരുത്.

Verse 20

साधितं किञ्च सर्वैस्तु मिलित्वा घातितं कुलम् । वन्ध्याहं न कथं जाता गर्भो न गलितः कथम्

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുകൂടി ലക്ഷ്യം സാധിച്ചു, എന്റെ കുലത്തെ തകർത്തു. എങ്കിലും ഞാൻ വന്ധ്യയായില്ലേ? ഗർഭം എന്തുകൊണ്ട് വീണുപോയില്ല?

Verse 21

अथो न वा मृता चाहं पुत्रिका न मृता कथम् । रक्षसाद्य कथं नो वा भक्षिता गगने पुनः

അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ മരിച്ചില്ലേ? എന്നാൽ എന്റെ പുത്രി എങ്ങനെ മരിച്ചില്ല? അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും ആകാശത്തിൽ തന്നെ രാക്ഷസാദികൾ ഞങ്ങളെ എന്തുകൊണ്ട് ഭക്ഷിച്ചില്ല?

Verse 22

छेदयामि शिरस्तेऽद्य किं करोमि कलेवरैः । त्यक्त्वा त्वां च कुतो यायां हाहा मे जीवितं हतम्

ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ ശിരസ്സ് അറുക്കും. ഈ ശരീരം കൊണ്ട് എനിക്കെന്ത് കാര്യം? നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ എവിടെ പോകും? കഷ്ടം! എന്റെ ജീവിതം തന്നെ നശിച്ചുപോയി.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ് മേന ഭൂമിയിൽ ബോധരഹിതയായി വീണു. ദുഃഖവും കോപവും കൊണ്ട് വ്യാകുലയായ അവൾ തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയില്ല.

Verse 24

हाहाकारो महानासीत्त स्मिन्काले मुनीश्वर । सर्वे समागतास्तत्र क्रमात्तत्सन्निधौ सुराः

ഹേ മുനീശ്വര! ആ സമയത്ത് അവിടെ വലിയ ഹാഹാകാരം ഉണ്ടായി. അപ്പോൾ ദേവന്മാരെല്ലാം ഓരോരുത്തരായി അവിടെ അവരുടെ അടുത്ത് വന്നുചേർന്നു.

Verse 25

पुरा देवमुने चाहमागतस्तु स्वयं तदा । मां दृष्ट्वा त्वं वचस्ता वै प्रावोच ऋषिसत्तम

ഹേ ദേവമുനേ, പൂർവ്വം ആ സമയത്ത് ഞാൻ തന്നേ അവിടെ എത്തിയിരുന്നു. എന്നെ കണ്ടിട്ട് നീ വചനങ്ങളാൽ എന്നെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു, ഹേ ഋഷിശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 26

नारद उवाच । यथार्थं सुंदरं रूपं ना ज्ञातं ते शिवस्य वै । लीलयेदं धृतं रूपं न यथार्थं शिवेन च

നാരദൻ പറഞ്ഞു—നിനക്ക് ശിവന്റെ യഥാർത്ഥമായ, പരമസുന്ദരമായ സ്വരൂപം അറിയപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഈ രൂപം ശിവൻ ഇവിടെ ലീലായായി ധരിച്ചതാണ്; ഇത് അവന്റെ പരമസത്യം അല്ല.

Verse 27

तस्मात्क्रोधं परित्यज्य स्वस्था भव पतिव्रते । कार्य्यं कुरु हठं त्यक्त्वा शिवां देहि शिवाय च

അതുകൊണ്ട് ക്രോധം ഉപേക്ഷിച്ച് ശാന്തമായി ഇരിക്ക, ഹേ പതിവ്രതേ. ഹഠം വിട്ട് ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യം ചെയ്യുക; കൂടാതെ കല്യാണമയിയായ ‘ശിവാ’യെ ശിവനേയ്ക്കും അർപ്പിക്കുക.

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य वचस्ते सा मेना त्वां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठेतो गच्छ दूरं दुष्टाधमवरो भवान्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മേനാ നിന്നോട് പറഞ്ഞു: ‘എഴുന്നേറ്റ് ഇവിടെ നിന്ന് ദൂരേയ്ക്ക് പോകുക; നീ ദുഷ്ടനും അധമനും നീചനുമാണ്.’

Verse 29

इत्युक्ते तु तया देव इन्द्राद्याः सकलाः क्रमात् । समागत्य च दिक्पाला वचनं चेदमब्रुवन्

അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഇന്ദ്രാദി സർവ്വദേവന്മാർ ക്രമമായി അവിടെ എത്തി. ദിക്പാലകരും ഒന്നിച്ചു കൂടി ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 30

देवा ऊचुः । हे मेने पितृकन्ये हि शृण्वस्मद्वचनम्मुदा । अयं वै परमः साक्षाच्छिवः परसुखावहः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഹേ മേനേ, പിതൃകന്യേ! ആനന്ദത്തോടെ ഞങ്ങളുടെ വചനം കേൾക്കുക. ഇവൻ സാക്ഷാൽ പരമശിവൻ, പരമസുഖദായകൻ.

Verse 31

कृपया च भवत्पुत्र्यास्तपो दृष्ट्वातिदुस्सहम् । दर्शनं दत्तवाञ्छम्भुर्वरं सद्भक्तवत्सलः

നിങ്ങളുടെ പുത്രി ചെയ്ത അത്യന്തം ദുസ്സഹമായ തപസ്സിനെ കരുണയോടെ കണ്ടു, സദ്ഭക്തവത്സലനായ ശംഭു അവൾക്ക് ദർശനം നൽകി വരവും അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । अथोवाच सुरान्मेना विलप्याति मुहुर्मुहुः । न देया तु मया कन्या गिरिशायोग्ररूपिणे

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ ദേവമാതാവായ മേന വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ച് പറഞ്ഞു— “ഉഗ്രരൂപധാരിയായ ഗിരീശനു ഞാൻ എന്റെ കന്യയെ നൽകുകയില്ല।”

Verse 33

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे देवाः प्रपञ्चिताः । रूपमस्याः परन्नाम व्यर्थीकर्तुं समुद्यतः

ഹേ ദേവഗണങ്ങളേ! ഇത്രയും ആഡംബരവും കോലാഹലവും കൊണ്ട് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? ഈ ദേവിയുടെ പരമരൂപവും പരമനാമ-മഹിമയും വ്യർത്ഥമാക്കാൻ നിങ്ങൾ ഉദ്യതരാണോ?

Verse 34

इत्युक्ते च तया तत्र ऋषयस्सप्त एव हि । ऊचुस्ते वच आगत्य वसिष्ठाद्या मुनीश्वर

അവൾ അവിടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വസിഷ്ഠാദി മുനീശ്വരന്മാരായ ഏഴ് ഋഷിമാർ അടുത്തേക്ക് വന്ന് തങ്ങളുടെ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 35

सप्तर्षयः ऊचुः । कार्य्यं साधयितुम्प्राप्ताः पितृकन्ये गिरिप्रिये । विरुद्धं चात्र उक्तार्थे कथम्मन्यामहे वयम्

സപ്തർഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ പിതൃകന്യേ, ഹേ ഗിരിപ്രിയേ! ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ കാര്യം സാധിപ്പാൻ വന്നിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ നീ പറഞ്ഞത് ഇവിടെ ലക്ഷ്യത്തിനോട് വിരുദ്ധമായി തോന്നുന്നു. ഞങ്ങൾ അത് എങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കണം?

Verse 36

ब्रह्मोवाच । अयं वै परमो लाभो दर्शनं शंकरस्य यत् । दानपात्रं स ते भूत्वागतस्तव च मंदिरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നിശ്ചയമായും പരമലാഭം ശങ്കരന്റെ ദർശനം ലഭിക്കുന്നതുതന്നെ. അവൻ നിന്റെ ദാനത്തിന് യോഗ്യപാത്രനായി ഇപ്പോൾ നിന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്കും വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तैस्ततो मेना मुनिवाक्यं मृषाकरोत् । प्रत्युवाच च रुष्टा सा तानृषीञ्ज्ञानदुर्बला

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം മേനാ മുനിവചനത്തെ അസത്യമെന്ന് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. പിന്നെ ക്രോധത്തിൽ മുങ്ങി, യഥാർത്ഥ വിവേകത്തിൽ ദുർബലയായി, അവൾ ആ ഋഷിമാർക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 38

मेनोवाच । शस्त्राद्यैर्घातयिष्येहं न हास्ये शंकरायताम् । दूरं गच्छत सर्वे हि नागन्तव्यं मदन्तिके

മേന പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ ആയുധാദികളാൽ നിങ്ങളെ പ്രഹരിച്ചു വീഴ്ത്തും; ശങ്കരന്റെ അടുക്കൽ പോകാൻ അനുവദിക്കില്ല. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ദൂരേയ്ക്ക് പോകൂ; എന്റെ സമീപത്ത് വരരുത്।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाशु सा विलप्यातिविह्वला । हाहाकारो महानासीत्तत्र तद्वृत्ततो मुने

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൾ ഉടൻ മൗനമായി; അത്യന്തം വ്യാകുലയായി വിലപിച്ചു. ഹേ മുനേ, ആ സംഭവത്താൽ അവിടെ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു।

Verse 40

ततो हिमालयस्तत्राजगामातिसमाकुलः । ताञ्च बोधयितुं प्रीत्या प्राह तत्त्वञ्च दर्शयन्

അപ്പോൾ ഹിമാലയം അത്യന്തം കലങ്ങിയ നിലയിൽ അവിടെ എത്തി. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ബോധിപ്പിക്കാനായി, തത്ത്വം കാണിച്ചുകൊണ്ട് അവളോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 41

हिमालय उवाच । शृणु मेने वचो मेऽद्य विकलाऽसि कथम्प्रिये । के के समागता गेहं कथं चैतान्विनिन्दसि

ഹിമാലയം പറഞ്ഞു—പ്രിയമേ മേനേ, ഇന്ന് എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ വ്യാകുലയാണ്? നമ്മുടെ വീട്ടിൽ ആരാരാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്, അവരെ നീ എന്തിന് നിന്ദിക്കുന്നു?

Verse 42

शंकरं त्वं च जानासि रूपं दृष्ट्वासि विह्वला । विकटं तस्य शंभोस्तु नानारूपाभिधस्य हि

നീ ശങ്കരനെ അറിയുന്നവളാണ്; എങ്കിലും ആ രൂപം കണ്ടപ്പോൾ നീ വിഹ്വലമായി. അനേകനാമങ്ങളാലും അനേകരൂപങ്ങളാലും പ്രസിദ്ധനായ ആ ശംഭുവിന്റെ തന്നെ വികടസ്വരൂപമാണത്.

Verse 43

स शंकरो मया ज्ञातस्सर्वेषां प्रतिपालकः । पूज्यानां पूज्य एवासौ कर्तानुग्रहनिग्रहान्

ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ആ ശങ്കരൻ തന്നെയാണ് എല്ലാവരുടെയും പ്രതിപാലകൻ. പൂജ്യന്മാരിലും പൂജ്യനായ അവൻ ജീവികളോടു അനുഗ്രഹവും നിഗ്രഹവും ചെയ്യുന്ന കര്‍ത്താവാണ്.

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे मेनाप्रबोधवर्णनो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ രുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘മേനാ-പ്രബോധ-വർണനം’ എന്ന നാൽപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 45

यद्वै द्वारगतश्शंभुः पुरा विकटरूपधृक् । नानालीलाञ्च कृतवाञ्चेतयामि च तामिमाम्

ഞാൻ ആ സംഭവത്തെ സ്മരിക്കുന്നു—പുരാതനകാലത്ത് ശംഭു വാതിലിങ്കൽ എത്തി വികടരൂപം ധരിച്ചു അനേകം ലീലകൾ ചെയ്തു; അതിനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇപ്പോൾ മനസ്സിൽ ഉണർത്തുന്നത്.

Verse 46

तन्माहात्म्यं परं दृष्ट्वा कन्यां दातुं त्वया मया । अंगीकृतं तदा देवि तत्प्रमाणं कुरु प्रिये

ആ പരമ മഹാത്മ്യം ദർശിച്ചിട്ട്, ഹേ ദേവി, അന്ന് നിനക്കൊപ്പം ഞാനും കന്യാദാനം അംഗീകരിച്ചു. പ്രിയേ, ഇപ്പോൾ ആ തീരുമാനത്തെ പ്രമാണമാക്കി ദൃഢനിശ്ചയമാക്കുക.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सोऽद्रिनाथो हि विरराम ततो मुने । तदाकर्ण्य शिवामाता मेनोवाच हिमालयम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് പർവ്വതനാഥനായ ഹിമാലയൻ മൗനമായി. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിവാമാതാവായ മേന അപ്പോൾ ഹിമാലയനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 48

मेनोवाच । मद्वचः श्रूयतां नाथ तथा कर्तुं त्वमर्हसि । गृहीत्वा तनुजां चैनां बद्ध्वा कण्ठे तु पार्वतीम्

മേന പറഞ്ഞു—ഹേ നാഥാ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക; അതുപോലെ ചെയ്യുന്നതാണ് നിങ്ങൾക്ക് യുക്തം. എന്റെ ഈ പുത്രിയെ സ്വീകരിച്ച്, പാർവതിയെ വരമാലപോലെ നിങ്ങളുടെ കഴുത്തിൽ ധരിച്ച് അംഗീകരിക്കൂ.

Verse 49

अधः पातय निःशंकं दास्ये तां न हराय हि । तथैनामथवा नाथ गत्वा वै सागरे सुताम्

സംശയമില്ലാതെ അവളെ താഴേക്ക് തള്ളിവിടുക; ഞാൻ അവളെ ഹരനു (ശിവനു) കൊടുക്കുകയില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ നാഥാ, സമുദ്രത്തിലേക്ക് ചെന്നു അവളെ സമുദ്രകന്ന്യയായി അവിടെ തന്നേ ഏല്പിച്ചുകൊടുക്കുക.

Verse 50

निमज्जय दयां त्यक्त्वा ततोऽद्रीश सुखी भव । यदि दास्यसि पुत्री त्वं रुद्राय विकटात्मने । तर्हि त्यक्ष्याम्यहं स्वामिन्निश्चयेन कलेवरम्

കരുണ ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിച്ചിട്ട്, ഹേ അദ്രീശാ, പിന്നെ നിങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ പുത്രിയെ ഭയാനകസ്വഭാവമുള്ള രുദ്രനു കൊടുത്താൽ, ഹേ സ്വാമി, ഞാൻ തീർച്ചയായും ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കും.

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तत्र वचने मेनया हठान् । उवाच वचनं रम्यं पार्वती स्वयमागता

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മേന അവിടെ ഹഠത്തോടെ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പാർവതി സ്വയം മുന്നോട്ട് വന്ന് മൃദുവും മനോഹരവും ആയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 52

पार्वत्युवाच । मातस्ते विपरीता हि बुद्धिर्जाताऽशुभावहा । धर्मावलम्बनात्त्वं हि कथन्धर्मं जहासि वै

പാർവതി പറഞ്ഞു—അമ്മേ, നിന്റെ ബുദ്ധി സത്യത്തിൽ വിപരീതമായി മാറിയിരിക്കുന്നു; അത് അശുഭഫലം വരുത്തും. നീ ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ചവളല്ലേ; പിന്നെ ധർമ്മം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 53

अयं रुद्रोऽपरस्साक्षात्सर्वप्रभव ईश्वरः । शम्भुस्सुरूपस्सुखदस्सर्वश्रुतिषु वर्णितः

ഈ രുദ്രൻ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ പരാത്പരൻ, സർവ്വത്തിന്റെയും ഉദ്ഭവമായ ഈശ്വരൻ. അദ്ദേഹം ശംഭു—മംഗളമയമായ സുന്ദരരൂപൻ, സുഖദാതാവ്—സകല ശ്രുതികളിലും വർണിക്കപ്പെട്ടവൻ।

Verse 54

महेशश्शंकरश्चायं सर्वदेवप्रभुस्स्वराट् । नानारूपाभिधो मातर्हरिब्रह्मादिसेवितः

ഹേ മാതാവേ, ഈ പ്രഭുവാണ് മഹേശൻ—ശങ്കരൻ—സകല ദേവന്മാരുടെയും അധിപതി, സ്വരാട്ട്. അദ്ദേഹം അനേകരൂപങ്ങളിലും അനേകനാമങ്ങളിലും അറിയപ്പെടുന്നു; ഹരി, ബ്രഹ്മ മുതലായ ദേവന്മാരും അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 55

अधिष्ठानं च सर्वेषां कर्ता हर्ता च स प्रभुः । निर्विकारी त्रिदेवेशो ह्यविनाशी सनातनः

ആ പ്രഭുവാണ് സർവ്വത്തിന്റെയും അധിഷ്ഠാനം; അദ്ദേഹം കർത്താവും ഹർത്താവും (സംഹർത്താവും) ആകുന്നു. അദ്ദേഹം നിർവികാരി, ത്രിദേവേശൻ, അവിനാശി, സനാതനൻ।

Verse 56

यदर्थे देवतास्सर्वा आयाता किंकरीकृताः । द्वारि ते सोत्सवाश्चाद्य किमतोऽन्यत्परं सुखम्

ആർക്കുവേണ്ടി സർവ്വദേവതകളും വന്ന് സേവകരായോ—ഇന്ന് അവർ ഉത്സവത്തോടെ നിന്റെ വാതിലിൽ തന്നെ നിൽക്കുന്നു. ഇതിലധികം പരമസുഖം എന്ത്?

Verse 57

उत्तिष्ठातः प्रयत्नेन जीवितं सफलं कुरु । देहि मां त्वं शिवायास्मै स्वाश्रमं कुरु सार्थकम्

എഴുന്നേറ്റ് പരിശ്രമത്തോടെ ജീവിതം സഫലമാക്കുക. എന്നെ ആ ഭഗവാൻ ശിവനു സമർപ്പിക്കൂ; അങ്ങനെ നിന്റെ ആശ്രമധർമ്മം സാർത്ഥകമാകട്ടെ.

Verse 58

देहि मां परमेशाय शंकराय जनन्यहो । स्वीकुरु त्वमिमं मातर्विनयम्मे ब्रवीमि ते

ഹേ മാതാവേ! എന്നെ പരമേശ്വരൻ ശങ്കരനു സമർപ്പിക്കണമേ. ഹേ ജനനി, ഈ എന്റെ വിനയം സ്വീകരിക്കണമേ; ഞാൻ വിനീതമായി അപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 59

चेन्न दास्यसि तस्मै मां न वृणेऽन्यमहं वरम् । भागं लभेत्कथं सैंहं शृगालः परवंचकः

നീ എന്നെ അവനു നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ മറ്റൊരു വരവും തിരഞ്ഞെടുക്കുകയില്ല. വഞ്ചകനായ കുറുക്കന് സിംഹത്തിന്റെ പങ്ക് എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

Verse 60

मनसा वचसा मातः कर्मणा च हरस्त्वयम् । मया वृतो वृतश्चैव यदिच्छसि तथा कुरु

ഹേ മാതാവേ! മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ, പ്രവൃത്തിയാൽ നീ ഈ ഹരനെയേ (ശിവനെയേ) വരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാനും നിന്നെ വരിച്ചു; നീയും എന്നെ—ഇനി നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.

Verse 61

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शिवावाक्यं मेना शैलेश्वरप्रिया । सुविलप्य महाक्रुद्धा गृहीत्वा तत्कलेवरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ശിവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് പർവ്വതരാജന്റെ പ്രിയതമയായ മേന വളരെയധികം വിലാപിച്ചു. പിന്നീട്, അത്യധികം കോപിച്ച് അവൾ ആ ശരീരം എടുത്തു.

Verse 62

मुष्टिभिः कूर्परैश्चैव दन्तान्धर्षयती च सा । ताडयामास तां पुत्रीं विह्वलातिरुषान्विता

മുഷ്ടി കൊണ്ടും കൈമുട്ടുകൾ കൊണ്ടും അടിക്കുകയും കോപത്താൽ പല്ല് കടിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് അവൾ ആ മകളെ അടിച്ചു—അത്യധികം കോപത്താൽ അവൾ വിവശയായിരുന്നു.

Verse 63

ये तत्र ऋषयस्तात त्वदाद्याश्चापरे मुने । तद्धस्तात्ताम्परिच्छिद्य नित्युर्दूरतरं ततः

പ്രിയനേ, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഋഷിമാർ—നിന്നെ ആദിയായി, ഹേ മുനേ, മറ്റുള്ളവരും—അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അവളെ എടുത്ത് തങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിലാക്കി, പിന്നെ അവിടെ നിന്ന് വളരെ ദൂരത്തേക്ക് മാറിപ്പോയി.

Verse 64

तान्वै तथा विधान्दृष्ट्वा भर्त्सयित्वा पुनः पुनः । उवाच श्रावयन्ती सा दुर्वचो निखिलान्पुनः

അവർ അങ്ങനെ അനുചിതമായി പെരുമാറുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അവൾ അവരെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശാസിച്ചു; എല്ലാവർക്കും കേൾക്കുമാറാക്കി, അവൾ വീണ്ടും ആ കഠിനവചനങ്ങളൊക്കെയും പറഞ്ഞു.

Verse 65

मेनोवाच । किं मेना हि करिष्येऽहं दुष्टां ग्रहवतीं शिवाम् । दास्याम्यस्यै गरन्तीव्रं कूपे क्षेप्स्यामि वा ध्रुवम्

മേന പറഞ്ഞു: ദുഷ്ടചിത്തവും അശുഭഗ്രഹബാധയും പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ശിവയെ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? ഞാൻ അവൾക്ക് കഠിനവിഷം കൊടുക്കും, അല്ലെങ്കിൽ തീർച്ചയായും കിണറ്റിൽ തള്ളിവിടും.

Verse 66

छेत्स्यामि कालीमथवा शस्त्रास्त्रैर्भूरिखण्डशः । निमज्जयिष्ये वा सिन्धौ स्वसुताम्पार्वतीं खलु

ഞാൻ ആയുധശസ്ത്രങ്ങളാൽ കാളിയെ അനേകം ഖണ്ഡങ്ങളാക്കി വെട്ടും; അല്ലെങ്കിൽ തീർച്ചയായും എന്റെ സ്വന്തം പുത്രി പാർവതിയെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിക്കും।

Verse 67

अथवा स्वशरीरं हि त्यक्ष्याम्याश्वन्यथा ध्रुवम् । न दास्ये शम्भवे कन्यां दुर्गां विकटरूपिणे

അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ഈ ശരീരത്തെ തന്നെ വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കും—ഇത് ധ്രുവം. വികടരൂപിണിയായ ദുർഗ്ഗ എന്ന എന്റെ കന്യയെ ശംഭുവിന് ഞാൻ കൊടുക്കുകയില്ല।

Verse 68

वरोऽयं कीदृशो भीमोऽनया लब्धश्च दुष्टया । कारितश्चोपहासो मे गिरेश्चापि कुलस्य हि

“ഈ ദുഷ്ടസ്ത്രീ എങ്ങനെയുള്ള ഭീകര വരമാണ് നേടിയിരിക്കുന്നത്? അവൾ എന്നെ പരിഹാസ്യനാക്കി—ഗിരീശനെയും (ശിവനെയും), നമ്മുടെ മുഴുവൻ വംശത്തിന്റെ മാനവും കൂടി.”

Verse 69

न माता न पिता भ्राता न बन्धुर्गोत्रजोऽपि हि । नो सुरूपं न चातुर्य्यं न गुहं वास्य किंचन

അവന് അമ്മയുമില്ല, അച്ഛനുമില്ല, സഹോദരനുമില്ല, ഗോത്രബന്ധുവായ ബന്ധുവുമില്ല. രൂപസൗന്ദര്യവും ഇല്ല, ചാതുര്യവും ഇല്ല; മറഞ്ഞ പ്രത്യേക ഗുണവും ഒന്നുമില്ല।

Verse 70

न वस्त्रं नाप्यलङ्कारास्सहायाः केऽपि तस्य न । वाहनं न शुभं ह्यस्य न वयो न धनन्तथा

അവന് വസ്ത്രവും ഇല്ല, അലങ്കാരങ്ങളും ഇല്ല; കൂട്ടുകാരും ആരുമില്ല. ശുഭമായ വാഹനം ഇല്ല; യൗവനവും ഇല്ല, ധനവും ഇല്ല।

Verse 71

न पावित्र्यं न विद्या च कीदृशः काय आर्तिदः । किं विलोक्य मया पुत्री देयास्मै स्यात्सुमंगला

അവനിൽ പവിത്രതയുമില്ല, വിദ്യയുമില്ല. ഈ പീഡാകാരി എങ്ങനെയുള്ള ദേഹം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു? ഏത് ഗുണം കണ്ടാണ് ഞാൻ എന്റെ പുത്രിയെ അവനു നൽകുക, അവൾ സത്യത്തിൽ സുമംഗളയാകാൻ?

Verse 72

ब्रह्मोवाच । इत्यादि सुविलप्याथ बहुशो मेनका तदा । रुरोदोच्चैर्मुने सा हि दुःखशोकपरिप्लुता

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പലവട്ടം കരുണയായി വിലപിച്ച ശേഷം, അന്ന് ദുഃഖശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ മേനക, ഹേ മുനേ, ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.

Verse 73

अथाहन्द्रुतमागत्याकथयम्मेनकां च ताम् । शिवतत्त्वं च परमं कुज्ञानहरमुत्तमम्

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—“വേഗത്തിൽ ചെന്നു ആ മേനകയോടും പറയുക; കുജ്ഞാനം അകറ്റുന്ന പരമോത്തമമായ ശിവതത്ത്വം അവൾക്ക് ഉപദേശിക്ക.”

Verse 74

ब्रह्मोवाच । श्रोतव्यम्प्रीतितो मेने मदीयं वचनं शुभम् । यस्य श्रवणतः प्रीत्या कुबुद्धिस्ते विनश्यति

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“ഹേ മേനെ, പ്രീതിയോടെ എന്റെ ശുഭവചനം ശ്രവിക്കൂ. പ്രേമഭക്തിയോടെ ഇത് കേൾക്കുന്നവന്റെ കുബുദ്ധി നശിക്കുന്നു.”

Verse 75

शङ्करो जगतः कर्ता भर्ता हर्ता तथैव च । न त्वं जानासि तद्रूपं कथन्दुःखं समीहसे

ശങ്കരൻ തന്നെയാണ് ലോകത്തിന്റെ കർത്താവും ഭർത്താവും ഹർത്താവും. നീ അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ദുഃഖം എങ്ങനെ തേടുന്നു?

Verse 76

अनेकरूपनामा च नाना लीलाकरः प्रभुः । सर्वस्वामी स्वतन्त्रश्च मायाधीशोऽविकल्पकः

അവൻ അനേകരൂപങ്ങളും അനേകനാമങ്ങളും ഉള്ള പരമപ്രഭു; നാനാവിധ ദിവ്യലീലകൾ ചെയ്യുന്നവൻ. അവൻ സർവ്വസ്വാമി, സദാ സ്വതന്ത്രൻ, മായാധീശൻ, വികൽപഭേദരഹിതൻ.

Verse 77

इति विज्ञाय मेने त्वं शिवान्देहि शिवाय वै । कुहठन्त्यज कुज्ञानं सर्वकार्यविनाशनम्

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് അവൻ നിശ്ചയിച്ചു—“നീ ശിവാ; നിശ്ചയമായും ശിവനോടു തന്നെ നിന്നെ സമർപ്പിക്ക. വക്രമായ പിടിവാശി ഉപേക്ഷിക്ക, കുജ്ഞാനം തള്ളിക്കളയ; അത് എല്ലാ ശുഭകർമ്മങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 78

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा मया मेना विलपन्ती मुहुर्मुहुः । लज्जां किंचिच्छनैस्त्यक्त्वा मुने मां वाक्यमब्रवीत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മേന ആവർത്തിച്ച് വിലപിച്ചു. പിന്നെ, ഹേ മുനേ, അവൾ അല്പാല്പമായി ലജ്ജ വിട്ട് എനിക്കു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 79

मेनोवाच । किमर्थन्तु भवान्ब्रह्मन्रूपमस्य महावरम् । व्यर्थीकरोति किमियं हन्यतां न स्वयं शिवा

മേന പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അവന്റെ ഈ മഹത്തായ ഉത്തമ രൂപത്തെയും (വരത്തെയും) നിങ്ങൾ എന്തിന് വ്യർത്ഥമാക്കുന്നു? ഇവളെ എന്തിന് വധിക്കണം—സ്വയം ശിവാ എന്തിന് വധിക്കാത്തത്?

Verse 80

न वक्तव्यं च भवता शिवाय प्रतिदीयताम् । न दास्येऽहं शिवायैनां स्वसुताम्प्राणवल्लभाम्

‘ഇവളെ ശിവനു നൽകട്ടെ’ എന്നു നിങ്ങൾ പറയുകയും അരുത്. എന്റെ പ്രാണപ്രിയയായ സ്വന്തം മകളെ—ഇവളെ ഞാൻ ശിവനു നൽകുകയില്ല.

Verse 81

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते तु तदा सिद्धाः सनकाद्या महामुने । समागत्य महाप्रीत्या वचनं हीदमब्रुवन्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാമുനേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ സനകാദി സിദ്ധന്മാർ മഹാനന്ദത്തോടെ സമീപത്തേക്ക് വന്ന് ഈ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 82

सिद्धा ऊचुः । अयम्वै परमस्साक्षाच्छिवः परसुखावहः । कृपया च भवत्पुत्र्यै दर्शनन्दत्तवान्प्रभुः

സിദ്ധന്മാർ പറഞ്ഞു—ഇവൻ തന്നെയാണ് പരമൻ, സാക്ഷാത് ശിവൻ, പരമസുഖദായകൻ. കരുണയാൽ പ്രഭു നിങ്ങളുടെ പുത്രിക്കു ദിവ്യദർശനം നൽകിയിരിക്കുന്നു.

Verse 83

ब्रह्मोवाच । अथोवाच तु तान्मेना विलप्य च मुहुर्मुहुः । न देया तु मया सम्यग्गिरिशायोग्ररूपिणे

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മേന വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ച് അവരോട് പറഞ്ഞു: ‘ഉഗ്രരൂപധാരിയായ ഗിരീശനു ഞാൻ എന്റെ പുത്രിയെ യഥാവിധി നൽകാൻ കഴിയില്ല.’

Verse 84

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे सिद्धाः प्रपञ्चिनः । रूपमस्याः परं नाम व्यर्थीकर्त्तुं समुद्यताः

‘എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും—സിദ്ധന്മാരും ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ നിപുണരുമായിട്ടും—ഇവളുടെ പരമരൂപവും പരമനാമവും വ്യർത്ഥമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്?’

Verse 85

इत्युक्ते च तया तत्र मुनेऽहं चकितोऽभवम् । सर्वे विस्मयमापन्ना देवसिद्धर्षिमानवाः

അവൾ അവിടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, ഞാൻ അത്ഭുതചകിതനായി; ദേവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ഋഷിമാർ, മനുഷ്യർ—എല്ലാവരും വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 86

एतस्मिन्समये तस्या हठं श्रुत्वा दृढं महत् । द्रुतं शिवप्रियो विष्णुस्समागत्याऽब्रवीदिदम्

അപ്പോൾ അവളുടെ മഹത്തായ ദൃഢനിശ്ചയം കേട്ട്, ശിവപ്രിയനായ വിഷ്ണു വേഗത്തിൽ എത്തി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 87

विष्णुरुवाच । पितॄणां च प्रिया पुत्री मानसी गुणसंयुता । पत्नी हिमवतस्साक्षाद्ब्रह्मणः कुलमुत्तमम्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—“അവൾ പിതൃഗണങ്ങളുടെ പ്രിയപുത്രി, മാനസജനിതയും ഗുണസമ്പന്നയും; അവൾ സാക്ഷാൽ ഹിമവാന്റെ പത്നി, ബ്രഹ്മന്റെ ഉത്തമകുലത്തിൽപ്പെട്ടവൾ.”

Verse 88

सहायास्तादृशा लोके धन्या ह्यसि वदामि किम् । धर्मस्याधारभूतासि कथं धर्मं जहासि हि

ഈ ലോകത്തിൽ നിന്നുപോലൊരു സഹായകൻ അപൂർവം; നീ സത്യത്തിൽ ധന്യയാണ്—ഞാൻ ഇനി എന്തു പറയണം? നീ ധർമ്മത്തിന്റെ തന്നെ ആധാരമാണ്; പിന്നെ ധർമ്മത്തെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 89

देवैश्च ऋषिभिश्चैव ब्रह्मणा वा मया तथा । विरुद्धं कथ्यते किं नु त्वयैव सुविचार्यताम्

ദേവന്മാരാലോ ഋഷിമാരാലോ ബ്രഹ്മാവാലോ അല്ലെങ്കിൽ എനിക്കാലോ—ഇവിടെ (സത്യധർമ്മത്തിന്) വിരുദ്ധമായി എന്താണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്? നീ തന്നേ നന്നായി ആലോചിക്കണം.

Verse 90

शिवत्वं न च जानासि निर्गुणस्य गुणस्स हि । विरूपस्स सुरूपो हि सर्वसेव्यस्सतां गतिः

നീ ശിവത്വം യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല. അവൻ നിർഗുണനായിട്ടും സകല ഗുണങ്ങളുടെയും അധിഷ്ഠാനമാണ്. ലോകദൃഷ്ടിയിൽ വിരൂപനായി തോന്നിയാലും തത്ത്വത്തിൽ അവൻ പരമ സരൂപൻ. അവൻ സർവ്വസേവ്യൻ; സത്പുരുഷന്മാരുടെ പരമഗതിയും അവൻ തന്നേ.

Verse 91

तेनैव निर्मिता देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी । तत्पार्श्वे च तदा तेन निर्मितः पुरुषोत्तमः

അവനാൽ തന്നേ ദേവി—ഈശ്വരി, മൂലപ്രകൃതി—സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; പിന്നെ അവളുടെ പാർശ്വത്തിൽ അവനാൽ തന്നേ പുരുഷോത്തമൻ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 92

ताभ्यां चाहं तथा ब्रह्मा ततश्च गुणरूपतः । अवतीर्य स्वयं रुद्रो लोकानां हितकारकः

ആ രണ്ടു ആദിതത്ത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞാനും ബ്രഹ്മാവും ഉദ്ഭവിച്ചു; പിന്നെ ഗുണമയ രൂപം ധരിച്ചു സ്വയം രുദ്രൻ ലോകഹിതത്തിനായി അവതരിച്ചു।

Verse 93

ततो वेदास्तथा देवा यत्किंचिद्दृश्यते जगत् । स्थावरं जंगमं चैव तत्सर्वं शकरादभूत्

അവനിൽ നിന്നുതന്നെ വേദങ്ങളും ദേവന്മാരും ഉദ്ഭവിച്ചു; ലോകത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം—സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—സകലവും ശങ്കരനിൽ നിന്നാണ് പ്രാപ്തമായത്।

Verse 94

तद्रूपम्वर्णितं केन ज्ञायते केन वा पुनः । मया च ब्रह्मणा यस्य ह्यतो लब्धश्च नैव हि

ആ രൂപത്തെ ആര് വിവരിക്കുമ്? പിന്നെയും അതിനെ പൂര്‍ണമായി ആര് അറിയുമ്? ഞാന്‍ ബ്രഹ്മാവായിട്ടും അവന്റെ തത്ത്വം പൂര്‍ണമായി ഒരിക്കലും പ്രാപിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 95

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं यत्किञ्चिद्दृश्यते जगत् । तत्सर्वं च शिवं विद्धि नात्र कार्या विचारणा

ബ്രഹ്മാവില്‍നിന്ന് പുല്ലിന്റെ തുമ്പുവരെ ഈ ലോകത്തില്‍ കാണുന്നതെല്ലാം ശിവനേ ആണെന്ന് അറിക; ഇവിടെ കൂടുതല്‍ വിചാരം വേണ്ട।

Verse 96

स एवेदृक्सुरूपेणावतीर्णो निजलीलया । शिवातपः प्रभावाद्धि तव द्वारि समागतः

അവന്‍ തന്നെയാണ് തന്റെ ലീലകൊണ്ട് ഇത്തരമൊരു മനോഹര രൂപത്തില്‍ അവതരിച്ചത്; ശിവതപസ്സിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ അവന്‍ നിന്റെ വാതിലില്‍ എത്തിച്ചേര്‍ന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 97

तस्मात्त्वं हिमवत्पत्नि दुःखं मुञ्च शिवम्भज । भविष्यति महानन्दः क्लेशो यास्यति संक्षयम्

അതുകൊണ്ട്, ഹിമവത്പത്നിയേ, ദുഃഖം വിട്ട് ശിവനെ ഭജിക്കൂ. മഹാനന്ദം ഉദിക്കും; നിന്റെ ക്ലേശങ്ങള്‍ പൂര്‍ണമായി ക്ഷയിക്കും।

Verse 98

ब्रह्मोवाच एवम्प्रबोधितायास्तु मेनकाया अभून्मुने । तस्यास्तु कोमलं किंचिन्मनो विष्णुप्रबोधितम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മുനേ, ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മേനക സ്വീകരണഭാവത്തിലായി. അവളുടെ কোমലഹൃദയം വിഷ്ണുവിന്റെ ഉപദേശത്താൽ കുറച്ചെങ്കിലും ഉണർന്നു.

Verse 99

परं हठं न तत्याज कन्यान्दातुं हराय न । स्वीचकार तदा मेना शिवमायाविमोहि ता

എങ്കിലും അവൾ തന്റെ ഹഠം വിട്ടില്ല; കന്യയെ ഹരൻ (ശിവൻ)ക്ക് നൽകാൻ സമ്മതിച്ചില്ല. പിന്നെ ശിവമായയിൽ വിമോഹിതയായ മേനാ സമ്മതം നൽകി.

Verse 100

उवाच च हरिं मेना किञ्चिद्बुद्ध्वा गिरिप्रिया । श्रुत्वा विष्णुवचो रम्यं गिरिजाजननी हि सा

അപ്പോൾ ഗിരിപ്രിയയും ഗിരിജയുടെ ജനനിയും ആയ മേനാ, വിഷ്ണുവിന്റെ മനോഹരവചനങ്ങൾ കേട്ട് കുറച്ചെങ്കിലും മനസ്സിലാക്കി, ഹരിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 101

यदि रम्यतनुस्स स्यात्तदा देया मया सुता । नान्यथा कोटिशो यत्नैर्वच्मि सत्यन्दृढं वचः

അവൻ സത്യമായും മനോഹരവും യോഗ്യവുമായ ദേഹധാരിയാണെങ്കിൽ, എന്റെ പുത്രിയെ ഞാൻ വിവാഹത്തിന് നൽകും. അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല—കോടിക്കണക്കിന് ശ്രമങ്ങളുണ്ടായാലും ഇല്ല; ഇത് എന്റെ ദൃഢ സത്യവചനം।

Verse 102

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं मेना तूष्णीमास दृढव्रता । शिवेच्छाप्रेरिता धन्या तथा याखिलमोहिनी

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ വചനം പറഞ്ഞ ശേഷം ദൃഢവ്രതയായ മേന മൗനമായി. ശിവേച്ഛയാൽ പ്രേരിതയായ അവൾ ധന്യയായിരുന്നു; എല്ലാവരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നവളായി നിലകൊണ്ടു.