हिमवतः सुमङ्गलोत्सव-नगररचना (Himavān’s Auspicious Festival Preparations and City Adornment)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शैलेश्वरः प्रीतो हिमवान्मुनि सत्तम । स्वपुरं रचयामास विचित्रं परमोत्सवम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! അപ്പോൾ ശൈലേശ്വരനായ ഹിമവാൻ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ പ്രീതിയോടെ തന്റെ നഗരത്തിൽ അതിവിസ്മയകരവും പരമ മംഗളകരവും ആയ മഹോത്സവം ഒരുക്കി.

Verse 2

सिक्तमार्गं संस्कृतं च शोभितं परमर्द्धिभिः । द्वारि द्वारि च रम्भादि मङ्गलं द्रव्यसंयुतम्

പാതകൾ വെള്ളം തളിച്ച് ശുദ്ധമാക്കി, നന്നായി ഒരുക്കി, പരമ ഐശ്വര്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഓരോ വാതിലിലും രംഭാദി അപ്സരസ്സുകളോടുകൂടി, സ്വാഗതോത്സവത്തിനുള്ള മംഗളദ്രവ്യങ്ങൾ ഒരുക്കിയിരുന്നു.

Verse 3

प्रांगणं रचयामास रम्भास्तंभसमन्वितम् । पट्टसूत्रैस्संनिबद्धरसालपल्लवान्वितम्

അവൾ വാഴത്തണ്ടുകളുടെ തൂണുകളാൽ അലങ്കരിച്ച ഒരു പ്രാങ്ഗണം ഒരുക്കി; വസ്ത്രസൂത്രങ്ങളാൽ ബന്ധിച്ച മാവിൻ പല്ലവങ്ങളാൽ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 4

मालतीमाल्यसंयुक्तं लसत्तोरणसुप्रभम् । शोभितम्मंगलद्रव्यैश्चतुर्दिक्षु स्थितैश्शुभैः

അത് മാലതി പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; തിളങ്ങുന്ന തോരണങ്ങളും കവാടശോഭയും കൊണ്ട് ദീപ്തമായി. നാലു ദിക്കുകളിലും ശുഭ മംഗളദ്രവ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചതിനാൽ അത് പൂജാർഹമായി അത്യന്തം ശോഭിച്ചു.

Verse 5

तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरीन्द्रस्स्वसुतार्थमेव । गर्गम्पुरस्कृत्य महाप्रभावं प्रस्तावयोग्यं च सुमंगलं हि

അതുപോലെ ഗിരിരാജൻ ഹിമാലയം പരമാനന്ദത്തോടെ തന്റെ പുത്രിയുടെ ഹിതത്തിനായി എല്ലാം ഒരുക്കി. മഹാപ്രഭാവനായ ഗർഗമുനിയെ മുൻപിൽ നിർത്തി, അവതരിപ്പിക്കാൻ യോജ്യമായ അത്യന്തം ശുഭമായ പ്രস্তാവവും ആരംഭിപ്പിച്ചു.

Verse 6

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मण्डपं च सुविस्तीर्णं वेदिकादिमनोहरम्

അദ്ദേഹം വിശ്വകർമ്മാവിനെ ആദരത്തോടെ വിളിച്ചു വരുത്തി, വിശാലമായ ഒരു മണ്ഡപം പണിയിച്ചു; വേദിക മുതലായ ശുഭക്രമങ്ങളാൽ അത് മനോഹരമായിരുന്നു.

Verse 7

अयुतेन सुरर्षे तद्योजनानां च विस्तृतम् । अनेकलक्षणोपेतं नानाश्चर्य्यसमन्वितम्

ഹേ ദേവർഷേ, ആ മണ്ഡപം പത്തായിരം യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു. അനേകം ലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും നാനാവിധ അത്ഭുതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു.

Verse 8

स्थावरं जंगमं सर्वं सदृशन्तैर्मनोहरम् । सर्वतोऽद्भुतसर्वत्वं नानावस्तुचमत्कृतम्

സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—എല്ലാം—തത്തത്തായ യോജ്യരൂപസാദൃശ്യമാൽ മനോഹരമായി തോന്നി. എല്ലാടവും അത്ഭുതപരിപൂർണത വ്യാപിച്ചു; നാനാവസ്തുക്കളുടെ വിസ്മയത്തിൽ മനസ് അമ്പരന്നു.

Verse 9

जंगमं विजितन्तत्र स्थावरेण विशेषतः । जंगमेन च तत्रासीज्जितं स्थावरमेव हि

അവിടെ ജംഗമങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ച് സ്ഥാവരങ്ങളാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു; അതേ സന്ദർഭത്തിൽ ജംഗമങ്ങളാൽ തന്നേ സ്ഥാവരവും നിശ്ചയമായി ജയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 10

पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिर्न चान्यथा । जलं किं हि स्थलं किं हि न विदुः केऽपि कोविदाः

അവിടെ കരഭൂമിയും ജലത്താൽ തന്നേ ജയിക്കപ്പെട്ടു—മറ്റൊരു വിധമല്ല. ചിലർ പണ്ഡിതരെന്നു കരുതപ്പെട്ടിട്ടും, ജലം ഏത്, കര ഏത് എന്നതുപോലും തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

Verse 11

क्वचित्सिंहाः कृत्रिमाश्च क्वचित्सारसपंक्तयः । क्वचिच्छिखण्डिनस्तत्र कृत्रिमाश्च मनोहराः

ചിലിടങ്ങളിൽ കൃത്രിമ സിംഹങ്ങൾ, ചിലിടങ്ങളിൽ സാരസപ്പക്ഷികളുടെ നിരകൾ; മറ്റിടങ്ങളിൽ ശിഖണ്ഡമുള്ള മനോഹര കൃത്രിമ മയിലുകളും ദൃശ്യമായി.

Verse 12

क्वचित्स्त्रियः कृत्रिमाश्च नृत्यन्त्यः पुरुषैस्सह । मोहयन्त्यो जनान्सर्वान्पश्यन्त्यः कृत्रिमास्तथा

ചിലിടങ്ങളിൽ കൃത്രിമ സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്തു; എല്ലാവരെയും മോഹിപ്പിച്ച് ഭ്രമിപ്പിച്ച്, ആ വഞ്ചനാമയികൾ അതുപോലെ നടനദൃഷ്ടിയോടെ ഇങ്ങും അങ്ങും നോക്കി നിന്നു.

Verse 13

तथा तेनैव विधिना द्वारपाला मनोहराः । हस्तैर्धनूंषि चोद्धृत्य स्थावरा जंगमोपमाः

അതേ വിധിപ്രകാരം മനോഹരമായ ദ്വാരപാലകർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു; കൈകളിൽ ധനുസ്സുകൾ ഉയർത്തി, അവർ അചഞ്ചലരായിരുന്നിട്ടും ചലിക്കുന്ന ജീവികളെപ്പോലെ തോന്നി।

Verse 14

द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः कृत्रिमा रचिताद्भुता । सर्वलक्षणसंयुक्ता गताः साक्षत्पयोर्णवात

വാതിലിൽ മഹാലക്ഷ്മി നിലകൊണ്ടിരുന്നു—കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച അത്ഭുതരൂപം—സകല മംഗളലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നയായി, സാക്ഷാൽ ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ നിന്നെത്തിയതുപോലെ ദൃശ്യമാവുകയായിരുന്നു।

Verse 15

गजाश्चालङ्कृता ह्यासन्कृत्रिमा अकृतोपमाः । तथाश्वाः न सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

ആനകളും ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു—കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച, ഉപമയില്ലാത്തവ. അതുപോലെ കുതിരകളും കെട്ടുപകരണങ്ങളോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ആനകളോടൊപ്പം മഹാവത്തുകളും ആനയെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ നിപുണരുമുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 16

रथा रथिभिराकृष्टा महाश्चर्यसमन्विताः । वाहनानि तथान्यानि पत्तयः कृत्रिमास्तथा

രഥങ്ങൾ—സാരഥികൾ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതും മഹാ അത്ഭുതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായവ—അവിടെ ദൃശ്യമായി; അതുപോലെ മറ്റു വാഹനങ്ങളും, പാദസൈന്യവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ പലരും കൃത്രിമമായി നിർമ്മിതരായിരുന്നു।

Verse 17

एवं विमोहनार्थन्तु कृतं वै विश्वकर्मणा । देवानां च मुनीनां च तेन प्रीतात्मना मुने

ഹേ മുനേ, ഇങ്ങനെ മോഹിപ്പിക്കുവാൻ തന്നെയായി വിശ്വകർമ്മാവ്—ഹൃദയം പ്രീതിയോടെ—ഇത് നിർമ്മിച്ചു; ദേവന്മാരും മുനിമാരും ആ അത്ഭുതത്തിൽ ഭ്രമിക്കേണ്ടതിനായി।

Verse 19

तस्योपरि महादिव्यम्पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवैश्शुभ्रश्चामरैश्च सुशोभितम्

അതിന്റെ മുകളിൽ പരമദിവ്യമായ പുഷ്പച്ഛത്രം രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ദീപ്തിയായി നിലകൊണ്ടു; কোমലമായ ശുഭ്ര പല്ലവങ്ങളാലും പ്രകാശമുള്ള വെളുത്ത ചാമരങ്ങളാലും സുസോഭിതമായിരുന്നു।

Verse 20

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दन्तो षष्टिवर्षौ भेदमानौ महाप्रभौ

ഇടത് വശത്ത് രണ്ടു ആനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ശുദ്ധ കാശ്മീരി കുങ്കുമവർണ്ണംപോലെ; അവ ചതുര്ദന്തങ്ങൾ, അറുപത് വയസ്സുള്ളവ, മദോന്മത്തമായി, മഹാബലവും ദീപ്തിയും ഉള്ളവയായിരുന്നു।

Verse 21

तथैवार्कनिभौ तेन कृतौ चाश्वौ महाप्रभौ । चामरालंकृतौ दिव्यौ दिव्यालङ्कारभूषितौ

അതുപോലെ അവൻ രണ്ടു അശ്വങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവ സൂര്യസദൃശമായി ദീപ്തിയും മഹാപ്രഭയും ഉള്ളവ. അവ ദിവ്യമായവ, ചാമരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതമായും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 22

दंशिता वररत्नाढ्या लोकपालास्तथैव च । सर्वे देवा यथार्थं वै कृता वै विश्वकर्मणा

ശ്രേഷ്ഠ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും സമൃദ്ധരുമായ ലോകപാലന്മാരും, സത്യമായി സർവ്വ ദേവന്മാരും—വിശ്വകർമ്മാവ് യഥോചിത പരിപൂർണ്ണതയിൽ അവരെ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 23

तथा हि ऋषयस्सर्वे भृग्वाद्याश्च तपोधनाः । अन्ये ह्युपसुरास्तद्वत्सिद्धाश्चान्येऽपि वै कृताः

അതുപോലെ ഭൃഗു മുതലായ തപോധനരായ സർവ്വ ഋഷിമാരും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു; അതുപോലെ മറ്റു ഉപസുരന്മാരും മറ്റു സിദ്ധന്മാരും കൂടി അങ്ങനെ തന്നെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 24

विष्णुश्च पार्षदैस्सर्वैर्गरुडाख्यैस्समन्वितः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परमाश्चर्यरूपवान्

അതുപോലെ വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു കൃത്രിമ രൂപവും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു; ‘ഗരുഡ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അവന്റെ എല്ലാ പാർഷദന്മാരും അതോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. അത് പരമ അത്ഭുതരൂപമായി ദീപ്തമായി.

Verse 25

तथैवाहं सुतैवेदैस्सिद्धैश्च परिवारितः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्पठन्सूक्तानि नारद

അതുപോലെ, ഹേ സൂതാ, ഞാനും വേദങ്ങളാലും സിദ്ധഗണങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നെ കൃത്രിമരൂപമായി നിർമ്മിച്ചു; ഹേ നാരദാ, ഞാനും അതുപോലെ പുണ്യസൂക്തങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്തു।

Verse 26

ऐरावतगजारूढश्शक्रस्स्वदलसंयुतः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परिपूर्णेन्दुसंनिभः

ഐരാവത ഗജത്തിൽ ആരൂഢനായി, സ്വന്തം ദളത്തോടുകൂടിയ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവിടെയും കൃത്രിമരൂപമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു—സകലാംഗസമ്പൂർണ്ണനായി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തൻ।

Verse 27

किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वो वै विश्वकर्मणा । हिमागप्रेरितेनाशु क्लृप्तस्सुरसमाजकः

ഹേ ദേവർഷേ, അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ഹിമാലയന്റെ പ്രേരണയാൽ വിശ്വകർമ്മാവ് ക്ഷിപ്രമായി എല്ലാം ഒരുക്കി—സമ്പൂർണ്ണ ദേവസമൂഹത്തെ ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 28

एवंभूतः कृतस्तेन मण्डपो दिव्यरूपवान् । अनेकाश्चर्यसम्भूतो महान्देवविमोहनः

ഇങ്ങനെ അവനാൽ ആ മണ്ഡപം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു—ദിവ്യരൂപസമ്പന്നം, അനേകം അത്ഭുതങ്ങളാൽ ഉദ്ഭവിച്ചത്, മഹാവൈഭവമുള്ളത്, ദേവന്മാരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നത്ര മനോഹരം।

Verse 29

अथाज्ञप्तो गिरीशेन विश्वकर्मा महामतिः । निवासार्थं सुरादीनां तत्तल्लोकाम् हि यत्नतः

അപ്പോൾ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) ആജ്ഞാപിച്ചതിനാൽ മഹാമതിയായ വിശ്വകർമ്മാവ് ദേവന്മാർ മുതലായവരുടെ വാസത്തിനായി അവരുടെ അവരുടെ ലോകങ്ങൾ പരിശ്രമത്തോടെ ഒരുക്കി.

Verse 30

तत्रैव च महामञ्चाः सुप्रभाः परमाद्भुताः । रचितास्सुखदा दिव्या स्तेषां वै विश्वकर्मणा

അവിടെയേ തന്നെ വിശ്വകർമ്മാവ് അവരുടെ വേണ്ടി അത്യന്തം അത്ഭുതകരവും പ്രകാശമാനവും ദിവ്യവും സുഖദായകവുമായ മഹാമഞ്ചങ്ങൾ (ശയ്യാ-ആസനങ്ങൾ) നിർമ്മിച്ചു.

Verse 31

तथाप्तसप्तलोकं वै विरेचे क्षणतोऽद्भुतम् । दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः

അപ്പോൾ സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് ഒരു ക്ഷണത്തിൽ അത്ഭുതമായി സമസ്ത സപ്തലോകവും സൃഷ്ടിച്ചു; പരമ ദീപ്തിയാൽ യുക്തമായത് ദേഹധാരികളുടെ നിവാസാർത്ഥമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 32

तथैव विष्णोस्त्वपरं वैकुण्ठाख्यं महोज्ज्वलम् । विरेचे क्षणतो दिव्यं नानाश्चर्यसमन्वितम्

അതുപോലെ വിഷ്ണുവിനായി ‘വൈകുണ്ഠം’ എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു പരമോജ്ജ്വല ലോകം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് ഒരു ക്ഷണത്തിൽ ദിവ്യമായി പ്രകാശിച്ചു, നാനാവിധ അത്ഭുതങ്ങളാൽ സമന്വിതമായി.

Verse 33

अमरेशगृहन्दिव्यं तथैवाद्भुतमुत्तमम् । विरेचे विश्वकर्मासौ सर्वैश्वर्यसमन्वितम्

വിശ്വകർമ്മാവ് അമരേശന്റെ ദിവ്യ ഭവനം നിർമ്മിച്ചു; അത് അത്ഭുതകരവും ഉത്തമവും ആയിരുന്നു, സർവ ഐശ്വര്യസമ്പത്തുകളാൽ സമന്വിതം.

Verse 34

गृहाणि लोकपालानां विरेचे सुन्दराणि च । तद्वत्स प्रीतितो दिव्यान्यद्भुतानि महान्ति च

സ്നേഹത്താൽ, ഹേ വത്സാ, അവൻ ലോകപാലന്മാരുടെ മനോഹരമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു; അതുപോലെ പ്രീതിയോടെ അനേകം മഹത്തായ, അത്ഭുതകരമായ, ദിവ്യമായ ആവാസങ്ങളും വിസ്മയങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 35

अन्येषाममराणां च सर्वेषां क्रमशस्तथा । सदनानि विचित्राणि रचितानि च तेन वै

അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ അമരദേവന്മാർക്കും ക്രമമായി അത്ഭുതകരമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ അവൻ തന്നെ നിശ്ചയമായി നിർമ്മിച്ചു।

Verse 36

विश्वकर्मा महाबुद्धिः प्राप्तशम्भुमहावरः । विरेचे क्षणतः सर्वं शिवतुष्ट्यर्थमेव च

മഹാബുദ്ധിയുള്ള വിശ്വകർമ്മ ശംഭുവിൽ നിന്നു പരമവരം ലഭിച്ചവനായി, ശിവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുവാൻ മാത്രം ക്ഷണത്തിൽ എല്ലാം നിർമ്മിച്ചു।

Verse 37

तथैव चित्रं परमं महोज्ज्वलं महाप्रभन्देववरैस्सुपूजितम् । गिरीशचिह्नं शिवलोकसंस्थितं सुशोभितं शम्भुगृहं चकार

അതുപോലെ അവൻ പരമ അത്ഭുതകരവും അത്യന്തം ദീപ്തിമാനുമായ മഹാപ്രഭയുള്ള—ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ സുവിധമായി പൂജിച്ച—ഗിരീശന്റെ ചിഹ്നധാരിയായ, ശിവലോകത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ, സുസജ്ജിതമായ ശംഭുവിന്റെ ഗൃഹം നിർമ്മിച്ചു।

Verse 38

एवम्भूता कृता तेन रचना विश्वकर्मणा । विचित्रा शिवतुष्ट्यर्थं पराश्चर्या महोज्ज्वला

ഇങ്ങനെ വിശ്വകർമ്മയാൽ അത്തരം നിർമ്മിതി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു—അതീവ വിചിത്രമായത്, ശിവതൃപ്തിക്കായി മാത്രം ചെയ്തതു, പരമ അത്ഭുതകരവും മഹാദീപ്തിമാനുമായതു।

Verse 39

एवं कृत्वाखिलं चेदं व्यवहारं च लौकिकम् । पर्य्यैक्षिष्ट मुदा शम्भ्वागमनं स हिमाचलः

ഇങ്ങനെ എല്ലാ ക്രമീകരണങ്ങളും ലോകാചാരങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, ഹിമാചലൻ ആനന്ദത്തോടെ ശംഭു—ഭഗവാൻ ശിവന്റെ—ആഗമനം കാത്തിരുന്നു.

Verse 40

इति प्रोक्तमशेषेण वृत्तान्तम्प्रमुदावहम् । हिमालयस्य देवर्षे किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

ഹേ ദേവർഷേ! ഹിമാലയനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ആനന്ദകരമായ വൃത്താന്തം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞു. ഇനി നീ എന്തുകൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?