देवगुरुप्रेषणम् (Himālaya Mission of the Gods’ Preceptor / The Gods Send Their Guru)
അധ്യായം 31-ൽ ബ്രഹ്മാവ് നാരദനോട് പറയുന്നു—ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ ഹിമാലയനും അവന്റെ പുത്രി പാർവതിയും ശിവനോടുള്ള അവ്യഭിചാരിണീ പരാഭക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ ഏകാഗ്രഭക്തിയോടെ കന്യയെ ത്രിശൂലധാരിയായ ശിവനു സമർപ്പിച്ചാൽ, അവന് ഉടൻ ദിവ്യത്വം, ശിവലോകപ്രാപ്തി, ഒടുവിൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്നു ദേവന്മാർ ആലോചിക്കുന്നു; ‘രത്നഗർഭാ’ ഭൂമിക്ക് അനന്ത രത്നങ്ങളുടെ ആധാരമായ ഹിമാലയം വിട്ടുപോകുന്നത് ലോകസമതുലിതാവസ്ഥയെ കുലുക്കുന്നതുപോലെ എന്നു പറഞ്ഞ് അവന്റെ മഹത്ത്വം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ സ്ഥാവരത്വം വിട്ട് ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു, കന്യയെ പിനാകധാരിക്ക് അർപ്പിച്ച്, മഹാദേവനോടു സാരൂപ്യം, വരഭോഗം, ഒടുവിൽ വിമോചനം നേടുമെന്നു അവർ തീരുമാനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ഗുരുവിനെ വിനയത്തോടെ സമീപിച്ച് ഹിമാലയവാസത്തിലേക്ക് പോയി ലക്ഷ്യം സാധിപ്പിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. തന്ത്രം വാക്കിനെ ആശ്രയിച്ചും പ്രതികൂലവുമാണ്—ഗുരു ശിവനെ നിന്ദിക്കണം; അതിലൂടെ വിപരീതഫലമായി ഹിമാലയൻ വേഗം വിവാഹത്തിന് സമ്മതിക്കും, കാരണം ദുര്ഗ ശിവനെ ഒഴികെ മറ്റാരെയും വരനായി സ്വീകരിക്കില്ല.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । तयोर्भक्तिं शिवे ज्ञात्वा परामव्यभिचारिणीम् । सर्वे शक्रादयो देवाश्चिचिन्तुरिति नारद
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, ആ രണ്ടുപേരുടെയും ശിവനിലേക്കുള്ള പരമവും അചഞ്ചലവുമായ ഭക്തി അറിഞ്ഞപ്പോൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഗാഢചിന്തയിൽ ആഴ്ന്നു।
Verse 2
देवा ऊचुः । एकान्तभक्त्या शैलश्चेत्कन्यां तस्मै प्रदास्यति । ध्रुवं निर्वाणता सद्यस्स प्राप्स्यति च भारते
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ, പർവ്വതരാജൻ (ഹിമാലയം) ഏകാന്തഭക്തിയോടെ തന്റെ പുത്രിയെ അവനു അർപ്പിച്ചാൽ, അവൻ തീർച്ചയായും ഉടൻ തന്നെ നിർവാണസ്ഥിതി (മോക്ഷം) പ്രാപിക്കും।
Verse 3
अनन्तरत्नाधारश्चेत्पृथ्वी त्यक्त्वा प्रयास्यति । रत्नगर्भाभिधा भूमिर्मिथ्यैव भविता ध्रुवम्
അനന്ത രത്നങ്ങളുടെ അധാരമായ ഭൂമി തന്റെ സ്വഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് മാറിപ്പോയാൽ, ‘രത്നഗർഭാ’ എന്ന പേരുള്ള ഭൂമി തീർച്ചയായും വെറും മിഥ്യാനാമമാകും।
Verse 4
स्थावरत्वं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय सः । कन्यां शूलभृते दत्त्वा शिवलोकं गमिष्यति
സ്ഥാവരത്വം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ ദിവ്യരൂപം ധരിക്കും; ശൂലധാരിയായ ശിവനു കന്യയെ അർപ്പിച്ച് ശിവലോകത്തിലേക്ക് ഗമിക്കും।
Verse 5
महादेवस्य सारूप्यं लप्स्यते नात्र संशयः । तत्र भुक्त्वा वरान्भोगांस्ततो मोक्षमवाप्स्यति
അവൻ സംശയമില്ലാതെ മഹാദേവന്റെ സാരൂപ്യം പ്രാപിക്കും. അവിടെ ആ നിലയിൽ ലഭിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം ശിവകൃപയാൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
Verse 6
ब्रह्मोवाच । इत्यालोच्य सुरास्सर्वे कृत्वा चामन्त्रणं मिथः । प्रस्थापयितुमैच्छंस्ते गुरुं तत्र सुविस्मिताः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് എല്ലാ ദേവന്മാരും പരസ്പരം വിടപറഞ്ഞു. പിന്നെ അവർ അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട്, ഗുരുവിനെ (ആ ദൗത്യത്തിന്) പുറപ്പെടുവിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
Verse 7
ततः शक्रादयो देवास्सर्वे गुरुनिकेतनम् । जग्मुः प्रीत्या सविनया नारद स्वार्थसाधकाः
അപ്പോൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും, ഓ നാരദാ, സന്തോഷത്തോടെയും വിനയത്തോടെയും, തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സാധിപ്പാൻ ഗുരുവിന്റെ നിവാസത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 8
गत्वा तत्र गुरुं नत्वा सर्वे देवास्सवासवाः । चक्रुर्निवेदनं तस्मै गुरवे वृत्तमादरात्
അവിടെ ചെന്നു, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ സംഭവിച്ച മുഴുവൻ കാര്യവും ഭക്തിയോടും ആദരവോടും കൂടി ആ ഗുരുവിന് അറിയിച്ചു.
Verse 9
देवा ऊचुः । गुरो हिमालयगृहं गच्छास्मत्कार्य्यसिद्धये । तत्र गत्वा प्रयत्नेन कुरु निन्दाञ्च शूलिनः
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗുരോ, ഞങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഹിമാലയന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പോകുക. അവിടെ ചെന്നു പരിശ്രമത്തോടെ ശൂലിനൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ)നെ നിന്ദിക്കുന്ന വചനങ്ങൾ പറയുക.
Verse 10
पिनाकिना विना दुर्गा वरं नान्यं वरिष्यति । अनिच्छया सुतां दत्त्वा फलं तूर्णं लभिष्यति
പിനാകിയായ ശിവനെ കൂടാതെ ദുർഗ്ഗ മറ്റൊരു വരനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയില്ല. അനിഷ്ടത്തോടെ പുത്രിയെ നൽകിയാലും അതിന്റെ ഫലം വേഗം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
Verse 11
कालेनैवाधुना शैल इदानीं भुवि तिष्ठतु । अनेकरत्नाधारं तं स्थापय त्वं क्षितौ गुरौ
കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ പർവതം ഇനി ഭൂമിയിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളട്ടെ. ഹേ ഗുരുവേ, അനേകരത്നങ്ങളുടെ ആധാരമായ അതിനെ ഭൂമിയിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിക്കൂ.
Verse 12
ब्रह्मोवाच । इति देववचः श्रुत्वा प्रददौ कर्णयोः करम् । न स्वीचकार स गुरुस्स्मरन्नाम शिवेति च
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഗുരു തന്റെ ചെവികളിൽ കൈ വെച്ചു. എങ്കിലും അദ്ദേഹം അംഗീകരിച്ചില്ല; കാരണം അന്തരത്തിൽ ‘ശിവ’ നാമം വീണ്ടും വീണ്ടും സ്മരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 13
अथ स्मृत्वा महादेवं बृहस्पतिरुदारधीः । उवाच देववर्यांश्च धिक्कृत्वा च पुनः पुनः
അപ്പോൾ ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി മഹാദേവനെ സ്മരിച്ചു. ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരെ പുനഃപുനഃ ധിക്കരിച്ച്, അവരുടെ വിവേകഭ്രംശത്തിന് കണക്കു ചോദിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരിച്ചു।
Verse 14
बृहस्पतिरुवाच । सर्वे देवास्स्वार्थपराः परार्थध्वंसकारकाः । कृत्वा शंकरनिंदा हि यास्यामि नरकं ध्रुवम्
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—“എല്ലാ ദേവന്മാരും സ്വാർത്ഥപരരായി, പരഹിതം നശിപ്പിക്കുന്നവരായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ശങ്കരനെ നിന്ദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ നിശ്ചയമായും നരകത്തിലേക്കു പോകും।”
Verse 15
कश्चिन्मध्ये च युष्माकं गच्छेच्छैलान्तिकं सुराः । संपादयेत्स्वाभिमतं शैलेन्द्रं प्रतिबोध्य च
ഹേ ദേവന്മാരേ! നിങ്ങളിൽ ഒരാൾ പർവതസമീപത്തേക്ക് പോകട്ടെ; ശൈലേന്ദ്രനെ ഉണർത്തി (വിവരം അറിയിച്ചു) നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യം സാധിപ്പിക്കട്ടെ.
Verse 16
अनिच्छया सुतां दत्त्वा सुखं तिष्ठतु भारते । तस्मै भक्त्या सुतां दत्त्वा मोक्षं प्राप्स्यति निश्चितम्
ഹേ ഭാരതാ! അനിഷ്ടത്തോടെയെങ്കിലും മകളെ ദാനം ചെയ്താൽ, പിന്നെ അവൻ സുഖത്തോടെ വസിക്കട്ടെ. എന്നാൽ ഭക്തിയോടെ ആ യോഗ്യനായ വരനു കന്യാദാനം ചെയ്യുന്നവൻ നിശ്ചയമായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
Verse 17
पश्चात्सप्तर्षयस्सर्वे बोधयिष्यन्ति पर्वतम् । पिनाकिना विना दुर्गा वरं नान्यं वरिष्यति
പിന്നീട് സപ്തർഷിമാർ എല്ലാവരും പർവതനെ (ഹിമാലയനെ) ബോധിപ്പിക്കും. പിനാകിയായ ശിവനെ കൂടാതെ ദുർഗ്ഗ മറ്റൊരു വരനെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുകയില്ല; അവനെയേ വരണം ചെയ്യും.
Verse 18
अथवा गच्छत सुरा ब्रह्मलोकं सवासवाः । वृत्तं कथयत स्वं तत्स वः कार्यं करिष्यति
അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ദേവന്മാരേ—ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ—ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പോകുവിൻ. സംഭവിച്ചതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി പറയുവിൻ; അവൻ തന്നേ നിങ്ങളുടെ ചെയ്യേണ്ട കാര്യം സാധിപ്പിക്കും.
Verse 19
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा ते समालोच्याजग्मुर्मम सभां सुराः । सर्वे निवेदयांचक्रुर्नत्वा तद्गतमादरात्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അതു കേട്ട് ദേവന്മാർ ആലോചിച്ചു എന്റെ സഭയിലേക്കു വന്നു. എല്ലാവരും ആദരത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥമായി അറിയിച്ചു.
Verse 20
देवानां तद्वचः श्रुत्वा शिवनिन्दाकरं तदा । वेदवक्ता विलप्याहं तानवोचं सुरान्मुने
ഹേ മുനേ, ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ—അവ അന്ന് ശിവനിന്ദയാകുന്നവയായിരുന്നു—ഞാൻ, വേദവക്താവ്, വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ആ സുരന്മാരോട് പറഞ്ഞു।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । नाहं कर्तुं क्षमो वत्साः शिवनिन्दां सुदुस्सहाम् । संपद्विनाश रूपाञ्च विपदां बीजरूपिणीम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഹേ വത്സങ്ങളേ, അത്യന്തം അസഹ്യമായ ശിവനിന്ദ ഞാൻ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവൻ അല്ല; അത് സമ്പത്തിന്റെ വിനാശരൂപവും, വിപത്തുകളുടെ ബീജരൂപവും ആകുന്നു।
Verse 22
सुरा गच्छत कैलासं सन्तोषयत शंकरम् । प्रस्थापयत तं शीघ्रं हिमालयगृहं प्रति
ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ കൈലാസത്തിലേക്ക് ചെന്നു ശങ്കരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുവിൻ. അവനെ शीഘ്രം ഹിമാലയഗൃഹത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുവാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുവിൻ.
Verse 23
स गच्छेदुपशैलेशमात्मनिन्दां करोतु वै । परनिन्दाविनाशाय स्वनिन्दा यशसे मता
അവൻ പർവ്വതാധീശന്റെ സമീപം ചെന്നു നിശ്ചയമായി ആത്മനിന്ദ ചെയ്യട്ടെ; പരനിന്ദ നശിപ്പാൻ സ്വനിന്ദ തന്നെയാണ് യശസ്സിന്റെ കാരണമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
Verse 24
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वेति मद्वचो देवा मां प्रणम्य मुदा च ते । कैलासं प्रययुः शीघ्रं शैलानामधिपं गिरिम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ എന്റെ വചനം കേട്ട് ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ എന്നെ നമസ്കരിച്ചു, പർവ്വതങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ഗിരിരാജൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 25
तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा प्रणम्य नतमस्तकाः । सुकृतांजलयस्सर्वे तुष्टुवुस्तं सुरा हरम्
അവിടെ ചെന്നു ശിവനെ ദർശിച്ച് ദേവന്മാർ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു. കൃതാഞ്ജലിയോടെ എല്ലാവരും ഹരനായ ശിവനെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 26
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । वयं त्वां शरणापन्नाः कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ദേവദേവ മഹാദേവ, കരുണാകര ശങ്കരാ! ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു; കൃപ ചെയ്യണമേ. നമസ്കാരം.
Verse 27
त्वं भक्तवत्सलः स्वामिन्भक्तकार्यकरस्सदा । दीनोद्धरः कृपासिन्धुर्भक्तापद्विनिमोचकः
ഹേ സ്വാമീ! നീ ഭക്തവത്സലൻ; ഭക്തരുടെ കാര്യങ്ങൾ സദാ സഫലമാക്കുന്നവൻ. നീ ദീനോദ്ധാരകൻ, കൃപാസിന്ധു, ഭക്താപത്തുകളിൽ നിന്ന് വിമോചകൻ.
Verse 28
ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं सर्वे देवास्सवासवाः । सर्वं निवेदयांचक्रुस्तद्वृत्तं तत आदरात्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ മഹേശാനനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും സംഭവിച്ച മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും ആദരത്തോടെ അവനോട് നിവേദിച്ചു.
Verse 29
तच्छ्रुत्वा देववचनं स्वीचकार महेश्वरः । देवान् सुयापयामास तानाश्वास्य विहस्य सः
ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശ്വരൻ അവരുടെ അപേക്ഷ സ്വീകരിച്ചു. പുഞ്ചിരിയോടെ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ദേവന്മാരെ ശാന്തരാക്കി അവരുടെ ആശങ്ക നീക്കി.
Verse 30
देवा मुमुदिरे सर्वे शीघ्रं गत्वा स्वमंदिरम् । सिद्धं मत्वा स्वकार्य्यं हि प्रशंसन्तस्सदाशिवम्
എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദിച്ചു. വേഗത്തിൽ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി, തങ്ങളുടെ കാര്യം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതി, സദാശിവനെ—സർവമംഗളപ്രഭുവിനെ—സ്തുതിച്ചു.
Verse 31
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवमायावर्णनं नामैकत्रिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ മൂന്നാം പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “ശിവമായാവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 32
यदा शैलस्सभामध्ये समुवास मुदान्वितः । बन्धुवर्गैः परिवृतः पार्वतीसहितस्स्वयम्
ശൈലരാജൻ ഹിമാലയൻ സഭാമദ്ധ്യേ ആനന്ദത്തോടെ ഉപവിഷ്ടനായപ്പോൾ, അദ്ദേഹം സ്വയം ബന്ധുവർഗ്ഗം ചുറ്റിനിന്നവനായി, പാർവതിയും സമീപത്ത് ഇരുന്നിരുന്നു।
Verse 33
एतस्मिन्नन्तरे तत्र ह्याजगाम सदाशिवः । दण्डी छत्री दिव्यवासा बिभ्रत्तिलकमुज्ज्वलम्
അന്നേരം തന്നെയവിടെ സദാശിവൻ എത്തി—ദണ്ഡവും ഛത്രവും ധരിച്ച്, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, ലലാടത്തിൽ ദീപ്തമായ തിലകം ധരിച്ചവനായി।
Verse 34
करे स्फटिकमालाञ्च शालग्रामं गले दधत् । जपन्नाम हरेर्भक्त्या साधुवेषधरौ द्विजः
കയ്യിൽ സ്ഫടികമാലയും കഴുത്തിൽ ശാലഗ്രാമവും ധരിച്ചു, സാദുവേഷധാരിയായ ആ ദ്വിജൻ ഭക്തിയോടെ ഹരിനാമം ജപിച്ചു നിന്നു।
Verse 35
तं च दृष्ट्वा समुत्तस्थौ सगणोऽपि हिमालयः । ननाम दण्डवद्भूमौ भक्त्यातिथिमपूर्वकम्
അവനെ കണ്ട ഉടൻ ഹിമാലയം തന്റെ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ എഴുന്നേറ്റ്, ഭക്തിയോടെ നിലത്ത് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് ആ ദിവ്യ അതിഥിക്ക് അപൂർവ ആദരം അർപ്പിച്ചു।
Verse 36
ननाम पार्वती भक्त्या प्राणेशं विप्ररूपिणम् । ज्ञात्वा तं मनसा देवी तुष्टाव परया मुदा
പാർവതി ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ച തന്റെ പ്രാണേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു; ഉള്ളിൽ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ദേവി പരമാനന്ദത്തോടെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 37
आशिषं युयुजे विप्रस्सर्वेषां प्रीतितश्शिवः । शिवाया अधिकं तात मनोभिलषितं हृदा
എല്ലാവരിലും പ്രസന്നനായ ശിവൻ വിപ്രന്മാർക്ക് ആശീർവാദം നൽകി; എന്നാൽ താത, ശിവാ (പാർവതി)ക്ക് അതിലും അധികമായി—അവളുടെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിച്ച വരം തന്നേ—അനുഗ്രഹിച്ചു।
Verse 38
मधुपर्कादिकं सर्वं जग्राह ब्राह्मणो मुदा । दत्तं शैलाधिराजेन हिमांगेन महादरात्
ബ്രാഹ്മണൻ സന്തോഷത്തോടെ മധുപർകം മുതലായ എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളും സ്വീകരിച്ചു; അവയെ പർവതരാജനായ ഹിമാലയം മഹാദരത്തോടെ സമർപ്പിച്ചതായിരുന്നു।
Verse 39
पप्रच्छ कुशलं चास्य हिमाद्रिः पर्वतोत्तमः । तं द्विजेन्द्रं महाप्रीत्या सम्पूज्य विधिवन्मुने
ഹേ മുനേ, പർവതോത്തമനായ ഹിമാദ്രി ആ ദ്വിജേന്ദ്രനെ വിധിപൂർവ്വം മഹാപ്രീതിയോടെ പൂജിച്ച് അവന്റെ കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു।
Verse 40
पुनः पप्रच्छ शैलेशस्तं ततः को भवानिति । उवाच शीघ्रं विप्रेन्द्रो गिरीद्रं सादरं वचः
അപ്പോൾ ശൈലേശൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു—“താങ്കൾ ആരാണ്?” അതിനുത്തരമായി വിപ്രേന്ദ്രൻ ഗിരീന്ദ്രനോട് ആദരപൂർവ്വം വേഗത്തിൽ വചനം പറഞ്ഞു।
Verse 41
विप्रेन्द्र उवाच । ब्राह्मणोऽहं गिरिश्रेष्ठ वैष्णवो बुधसत्तमः । घटिकीं वृतिमाश्रित्य भ्रमामि धरणीतले
വിപ്രേന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗിരിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ബ്രാഹ്മണൻ, വൈഷ്ണവൻ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. ഒരു ഘടികമാത്രം ജീവികയെ ആശ്രയിച്ച് ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു।
Verse 42
मनोयायी सर्व गामी सर्वज्ञोहं गुरोर्बलात् । परोपकारी शुद्धात्मा दयासिन्धुर्विकारहा
ഗുരുബലത്താൽ ഞാൻ മനസ്സുപോലെ വേഗഗാമി, സർവ്വത്രഗാമി, സർവ്വജ്ഞൻ. ഞാൻ പരോപകാരി, ശുദ്ധാത്മാവ്, കരുണാസമുദ്രം, അന്തർവികാര‑മല നാശകൻ.
Verse 43
मया ज्ञातं हराय त्वं स्वसुतां दातुमिच्छसि । इमां पद्मसमां दिव्यां वररूपां सुलक्षणाम्
നീ നിന്റെ സ്വന്തം പുത്രിയെ ഹരൻ (ശിവൻ)에게 നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്ന് ഞാൻ അറിഞ്ഞു. ഈ കന്യക പദ്മസമ, ദിവ്യ, ഉത്തമരൂപിണി, ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നയാണ്.
Verse 44
निराश्रयायासंगाय कुरूपायागुणाय च । श्मशानवासिने व्यालग्राहिरूपाय योगिने
ആശ്രയമില്ലാത്തവനും അസക്തനുമായ, ഭയാനകരൂപനും ഗുണാതീതനും; ശ്മശാനവാസിയും സർപ്പഗ്രാഹിരൂപനും ആയ പരമയോഗി ശിവനു നമസ്കാരം।
Verse 45
दिग्वाससे कुगात्राय व्यालभूषणधारिणे । अज्ञातकुलनाम्ने च कुशीलायाविहारिणे
ദിഗംബരനും രൂക്ഷദേഹധാരിയും സർപ്പങ്ങളെ ആഭരണമായി ധരിക്കുന്നവനും; കുലനാമം അജ്ഞാതനായി, സ്വച്ഛന്ദമായി ചട്ടങ്ങളെ മറികടന്ന് തപസ്വിയെപ്പോലെ വിഹരിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം।
Verse 46
विभूतिदिग्धदेहाय संक्रुद्धायाविवेकिने । अज्ञातवयसेऽतीव कुजटाधारिणे सदा
വിഭൂതി പുരട്ടിയ ദേഹവുമായി, അത്യന്തം ക്രുദ്ധനും വിവേകരഹിതനെന്നപോലെ തോന്നുന്നവനും; വയസ്സുതന്നെ അജ്ഞാതനായി, സദാ ജടാധാരിയായവനും—അവൻ ആ അതിവിശേഷ വേഷത്തിലായിരുന്നു।
Verse 47
सर्वाश्रयाय भ्रमिणे नागहाराय भिक्षवे । कुमार्गनिरतायाथ वेदाऽध्वत्यागिने हठात्
സകലത്തിന്റെയും ആശ്രയനായ, സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിക്കുന്ന, നാഗഹാരം ധരിച്ച ഭിക്ഷുരൂപ മഹാദേവനു നമസ്കാരം. അഹങ്കാരികളെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ കുമാർഗത്തിൽ രതനായെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, സ്വന്തം ഇച്ഛാശക്തിയാൽ വൈദിക കർമ്മകാണ്ഡമാർഗം ഹഠാത് ഉപേക്ഷിക്കുന്ന അവനുമെ നമഃ।
Verse 48
इयं ते बुद्धिरचल न हि मंगलदा खलु । विबोध ज्ञानिनां श्रेष्ठ नारायणकुलोद्भव
ഹേ അചലാ! നിന്റെ ഈ ബുദ്ധി സത്യത്തിൽ മംഗളദായകമല്ല. സമ്യക് വിവേകത്തോടെ ഉണരുക; ഹേ ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നാരായണകുലോത്ഭവനേ।
Verse 49
न ते पात्रानुरूपश्च पार्वतीदानकर्मणि । महाजनः स्मेरमुखः श्रुतमात्राद्भविष्यति
പാർവതിയുടെ ദാനകർമ്മത്തിൽ നിന്റെ പ്രവർത്തനം പാത്രാനുരൂപമല്ല. ജനങ്ങൾ കേട്ടമാത്രത്തിൽ തന്നെ പുഞ്ചിരിമുഖത്തോടെ—പരിഹാസത്തോടെ—ആകും।
Verse 50
पश्य शैलाधिप त्वं च न तस्यैकोस्ति बान्धवः । महारत्नाकरस्त्वञ्च तस्य किञ्चिद्धनं न हि
നോക്കുക, ഹേ ശൈലാധിപാ! അവന് ഒരാളും ബന്ധുവില്ല. നീ മഹാരത്നാകരനായിട്ടും അവന് അല്പം ധനവും ഇല്ല.
Verse 51
बान्धवान्मेनकां कुध्रपते शीघ्रं सुतांस्तथा । सर्वान्पृच्छ प्रयत्नेन पण्डितान्पार्वती विना
വേഗത്തിൽ നിന്റെ ബന്ധുക്കളോടും മേനകയോടും പുത്രന്മാരോടും ചോദിക്ക. പരിശ്രമത്തോടെ എല്ലാ പണ്ഡിതരെയും ആലോചിക്ക—എന്നാൽ പാർവതിയെ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തരുത്।
Verse 52
रोगिणो नौषधं शश्वद्रोचते गिरिसत्तम । कुपथ्यं रोचतेऽभीक्ष्णं महादोषकरं सदा
ഹേ ഗിരിശ്രേഷ്ഠാ! രോഗിക്ക് യഥാർത്ഥ ഔഷധം എപ്പോഴും രുചിക്കില്ല; എന്നാൽ കുപഥ്യം വീണ്ടും വീണ്ടും ഇഷ്ടമായി തോന്നും—അതോ സദാ മഹാദോഷം വരുത്തും।
Verse 53
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणः शीघ्रं स वै भुक्त्वा मुदान्वितः । जगाम स्वालयं शान्तो नानालीलाकर श्शिवः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണൻ വേഗത്തിൽ ഭോജനം ചെയ്ത് ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു, ശാന്തനായി തന്റെ വസതിയിലേക്കു പോയി. നാനാലീലാകരനായ ശിവനും തന്റെ വഴിയിൽ നീങ്ങി।
Frequently Asked Questions
The devas, realizing Himālaya and Pārvatī’s steadfast devotion to Śiva, decide to send their guru to Himālaya’s home to expedite the offering of Pārvatī to Śiva, even employing strategic criticism of Śiva as a persuasive tactic.
The chapter frames ekānta-bhakti as immediately transformative: devotion leads to divine proximity (Śiva-loka), sārūpya with Mahādeva, and culminates in mokṣa—showing a graded soteriology grounded in Śaiva theism.
Śiva is invoked as Śūlin and Pinākin, emphasizing his iconic martial-ascetic sovereignty; these names function as theological identifiers while the narrative insists that Durgā/Pārvatī will accept no other vara, reinforcing Śiva’s singular status.