सत्यप्रतिज्ञा-तपःसंवादः (Pārvatī’s Vow of Truth and the Dialogue on Her Tapas)

Verse 1

पार्वत्युवाच । शृणु द्विजेन्द्र जटिल मद्वृत्तं निखिलं खलु । सख्युक्तं मेऽद्य यत्सत्यं तत्तथैव न चान्यथा

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ ജടാധാരീ! എന്റെ ജീവിതവൃത്താന്തം മുഴുവനായി കേൾക്കുക. ഇന്ന് സഖ്യഭാവത്തോടെ ഞാൻ പറയുന്നത് സത്യം—അങ്ങനെ തന്നേ, മറ്റെങ്ങനെ അല്ല.

Verse 2

मनसा वचसा साक्षात्कर्म्मणा पतिभावतः । सत्यं ब्रवीमि नोऽसत्यं वृतो वै शंकरो या

മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ, നേരിട്ടുള്ള കര്‍മ്മത്താൽ—പതിഭാവത്തോടെ—ഞാൻ സത്യം തന്നെയാണ് പറയുന്നത്, അസത്യം അല്ല: ഞാൻ വരണിച്ചത് ശങ്കരനെയത്രേ.

Verse 3

जानामि दुर्ल्लभं वस्तु कथम्प्राप्यं मया भवेत् । तथापि मन औत्सुक्यात्तप्यतेऽद्य तपो मया

ഞാൻ തേടുന്ന ലക്ഷ്യം അത്യന്തം ദുർലഭമാണെന്ന് അറിയുന്നു—അത് എനിക്ക് എങ്ങനെ ലഭിക്കും? എങ്കിലും ആകാംക്ഷയിൽ മനസ്സ് ദഹിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഇന്നും ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनन्तस्मै स्थिता सा गिरिजा तदा । उवाच ब्राह्मणस्तत्र तच्छ्रुत्वा पार्वतीवचः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവനോട് ഇങ്ങനെ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞ ശേഷം ഗിരിജ (പാർവതി) അവിടെ തന്നേ നിന്നു. പിന്നെ അവിടെ ആ ബ്രാഹ്മണൻ പാർവതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 5

ब्राह्मण उवाच । एतावत्कालपर्य्यन्तम्ममेच्छा महती ह्यभूत् । किं वस्तु कांक्षती देवी कुरुते सुमहत्तपः

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഇത്രകാലം വരെ എന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരു മഹത്തായ ആഗ്രഹം ഉണർന്നു. ദേവി ഏതു വസ്തുവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അതിനായിട്ടാണ് അവൾ ഇത്ര മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നത്?

Verse 6

तज्ज्ञात्वा निखिलं देवि श्रुत्वा त्वन्मुखपंकजात् । इतो गच्छाम्यहं स्थानाद्यथेच्छसि तथा कुरु

ഹേ ദേവീ, നിന്റെ മുഖപങ്കജത്തിൽ നിന്നു എല്ലാം ശ്രവിച്ചു അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഈ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്നു. നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതു പോലെ ചെയ്യുക.

Verse 7

न कथ्यते त्वया मह्यं मित्रत्वं निष्फलम्भवेत् । यथा कार्य्यं तथा भावि कथनीयं सुखेन च

നീ എനിക്കു പറയാതിരുന്നാൽ നമ്മുടെ സൗഹൃദം ഫലഹീനമാകും. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ചെയ്യേണ്ടതും ഇനി സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്നതും സുലഭമായി വ്യക്തമായി പറയുക.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं तस्य यावद्गन्तुमियेष सः । तावच्च पार्वती देवी प्रणम्योवाच तं द्विजम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണൻ പോകുവാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ, അതേ നിമിഷം ദേവി പാർവതി നമസ്കരിച്ചു ആ ദ്വിജനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 9

पार्वत्युवाच । किं गमिष्यसि विप्रेन्द्र स्थितो भव हितं वद । इत्युक्ते च तया तत्र स्थित्वोवाच स दण्डधृक्

പാർവതി പറഞ്ഞു: ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, എന്തിന് പോകുന്നു? ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കുക; ഹിതകരമായ വാക്കുകൾ പറയുക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദണ്ഡധാരി തപസ്വി അവിടെ തന്നെ നിന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 10

द्विज उवाच । यदि श्रोतुमना देवि मां स्थापयसि भक्तितः । वदामि तत्त्वं तत्सर्वं येन ते वयुनम्भवेत्

ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവീ, ശ്രവിക്കുവാൻ മനസ്സോടെ ഭക്തിയാൽ എന്നെ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ നിലനിർത്തുന്നുവെങ്കിൽ, നിനക്കു യഥാർത്ഥബോധവും വിവേകവും ഉദിക്കുവാൻ കാരണമാകുന്ന ആ സമസ്ത തത്ത്വവും ഞാൻ പറയും.

Verse 11

जानाम्यहं महादेवं सर्वथा गुरुधर्म्मतः । प्रवदामि यथार्थं हि सावधानतया शृणु

ഗുരുധർമ്മപ്രകാരം ഞാൻ സർവ്വവിധത്തിലും മഹാദേവനെ അറിയുന്നു. അതുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥം പറയുന്നു—സാവധാനത്തോടെ കേൾക്കുക.

Verse 12

वृषध्वजो महादेवो भस्मदिग्धो जटाधरः । व्याघ्रचर्म्मांबरधरः संवीतो गजकृत्तिना

വൃഷധ്വജനായ മഹാദേവൻ ഭസ്മം പുരട്ടി ജടാധാരിയായി. വ്യാഘ്രചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ഗജചർമ്മത്താലും പൊതിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 13

कपालधारी सर्पौघैस्सर्वगात्रेषु वेष्टितः । विषदिग्धोऽभक्ष्यभक्षो विरूपाक्षो विभीषणः

അവൻ കപാലപാത്രം ധരിക്കുന്നു; സർപ്പസമൂഹങ്ങൾ അവന്റെ സർവ്വാംഗവും ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു. വിഷം പുരട്ടിയവൻ, അഭക്ഷ്യവും ഭക്ഷിക്കുന്നു; വിരൂപാക്ഷനും വിഭീഷണരൂപനും.

Verse 14

अव्यक्तजन्मा सततं गृहभोगविवर्जितः । दिगंबरो दशभुजो भूत प्रेतान्वितस्सदा

അവന്റെ ജന്മം അവ്യക്തം; അവൻ എപ്പോഴും ഗൃഹഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തൻ. ദിഗംബരൻ, ദശഭുജൻ—സദാ ഭൂതപ്രേതങ്ങളോടുകൂടി വസിക്കുന്നു.

Verse 15

केन कारणेन त्वं तं भर्तारं समीहसे । क्व ज्ञानं ते गतं देवि तद्वदाद्य विचारतः

ഹേ ദേവീ, ഏതു കാരണത്താൽ നീ ആ ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? നിന്റെ വിവേകം എവിടെ പോയി? നന്നായി ചിന്തിച്ച് ഇപ്പോൾ പറയുക.

Verse 16

पूर्वं श्रुतं मया चैव व्रतन्तस्य भयंकरम् । शृणु ते निगदाम्यद्य यदि ते श्रवणे रुचिः

വ്രതാന്തത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഭയങ്കര ഫലം ഞാനും മുമ്പേ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. നിനക്ക് ശ്രവണത്തിൽ രുചിയുണ്ടെങ്കിൽ കേൾക്കുക—ഇന്ന് ഞാൻ അത് നിനക്കു വിവരിക്കുന്നു.

Verse 17

दक्षस्य दुहिता साध्वी सती वृषभवाहनम् । वव्रे पतिं पुरा दैवात्तत्संभोगः परिश्रुतः

പുരാതനകാലത്ത് ദക്ഷന്റെ സാദ്ധ്വിയായ പുത്രി സതി ദൈവയോഗത്താൽ വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവനെ ഭർത്താവായി വരിച്ചു. അവരുടെ ദിവ്യ സംഗമം സർവത്ര പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 18

कपालिजायेति सती दक्षेण परिवर्जिता । यज्ञे भागप्रदानाय शंभुश्चापि विवर्जितः

ദക്ഷൻ സതിയെ “കപാലിയുടെ ഭാര്യ” എന്നു പരിഹസിച്ച് തള്ളിക്കളഞ്ഞു. യജ്ഞത്തിൽ ഭാഗവിതരണത്തിനായി ശംഭുവായ ശിവനെയും ഒഴിവാക്കി.

Verse 19

सा तथैवापमानेन भृशं कोपाकुला सती । तत्याजासून्प्रियांस्तत्र तया त्यक्तश्च शंकरः

ആ അപമാനത്താൽ സതി അത്യന്തം കോപാകുലയായി. അവിടെത്തന്നെ അവൾ പ്രിയമായ പ്രാണൻ ത്യജിച്ചു; ശങ്കരനും അവൾ വിട്ടുപോയവനായി ശേഷിച്ചു.

Verse 20

त्वं स्त्रीरत्नं तव पिता राजा निखिल भूभृताम् । तथाविधं पतिं कस्मादुग्रेण तपसेहसे

നീ സ്ത്രീരത്നമാണ്; നിന്റെ പിതാവ് സർവ്വ ഭൂഭൃതന്മാരിലും രാജാവാണ്. അങ്ങനെ ആയിരിക്കെ അത്തരം ഭർത്താവിനെ നീ ഉഗ്രതപസ്സിലൂടെ എന്തിന് തേടുന്നു?

Verse 21

दत्त्वा सुवर्णमुद्रां च ग्रहीतुं काचमिच्छसि । हित्वा च चंदनं शुभ्रं कर्दमं लेप्तुमिच्छसि

സ്വർണ്ണമുദ്ര നൽകി കഴിഞ്ഞിട്ടും നീ ഗ്ലാസ് മാത്രമേ എടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുള്ളൂ. ശുദ്ധമായ വെളുത്ത ചന്ദനം വിട്ട് ചെളി പുരട്ടാൻ നീ മോഹിക്കുന്നു.

Verse 22

सूर्य्यतेजः परित्यज्य खद्योतद्युतिमिच्छसि । चीनांशुकं विहायैव चर्म्मांबरमिहेच्छसि

സൂര്യന്റെ തേജസ് ഉപേക്ഷിച്ച് നീ മിന്നാമിനുങ്ങിന്റെ മങ്ങിയ പ്രകാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഉത്തമ വസ്ത്രം വിട്ട് ഇവിടെ ചർമ്മവസ്ത്രം ധരിക്കാൻ നീ ഇച്ഛിക്കുന്നു.

Verse 23

गृहवासम्परित्यज्य वनवासं समीहसे । लोहमिच्छसि देवेश त्यक्त्वा शेवधिमुत्तमम्

ഗൃഹവാസം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ വനവാസം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ദേവേശാ, അത്യുത്തമ നിധി ത്യജിച്ച് ഇരുമ്പ് തേടുന്നതുപോലെയാണിത്.

Verse 24

इन्द्रादिलोकपालांश्च हित्वा शिवमनु व्रता । नैतत्सूक्तं हि लोकेषु विरुद्धं दृश्यतेऽधुना

ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലന്മാരെയും വിട്ട് ശിവവ്രതികൾ ശിവനെയേ അനുഗമിക്കുന്നു. ഈ ഉപദേശം ഇന്നും ലോകങ്ങളിൽ എവിടെയും വിരുദ്ധമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 25

क्व त्वं कमलपत्राक्षी क्वासौ वै त्रिविलोचनः । शशांकवदना त्वं च पंचवक्त्रः शिवस्स्मृतः

എവിടെ നീ, ഹേ കമലപത്രാക്ഷീ, എവിടെ ആ ത്രിലോചന പ്രഭു? നീ ശശാങ്കവദന; അവൻ പഞ്ചവക്ത്രനായ ശിവനെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 26

वेणी शिरसि ते दिव्या सर्पिणीव विभासिता । जटाजूटं शिवस्येव प्रसिद्धम्परिचक्षते

നിന്റെ ശിരസ്സിലെ ദിവ്യ വേണി സർപ്പിണിപോലെ ദീപ്തമാണ്; അതിനെ ജനങ്ങൾ സ്വയം ശിവന്റെ ജടാജൂടംപോലെ പ്രസിദ്ധമെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 27

इतिश्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे ब्रह्मचारिप्रतारणवाक्यवर्णनं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “ബ്രഹ്മചാരിയുടെ പ്രതാരണവാക്യവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 28

भूषणानि दिव्यानि क्व सर्पाश्शंकरस्य च । क्व चरा देवतास्सर्वाः क्व च भूतबलिप्रियः

“എവിടെ ദിവ്യാഭൂഷണങ്ങൾ, എവിടെ ശങ്കരന്റെ സർപ്പങ്ങൾ? എവിടെ സകല ചരദേവതകൾ, എവിടെ ഭൂതബലിക്ക് പ്രിയനായ ആ പ്രഭു? (ഇവ വിരുദ്ധങ്ങൾ ഒത്തു ചേരുന്നില്ല.)”

Verse 29

क्व वा मृदंगवादश्च क्व च तड्डमरुस्तथा । क्व च भेरीकलापश्च क्व च शृंगरवोऽशुभः

“എവിടെ മൃദംഗവാദ്യം, എവിടെ ആ ഡമരു? എവിടെ ഭേരീനാദങ്ങളുടെ കൂട്ടം, എവിടെ അശുഭമായ ശൃംഗരവം?”

Verse 30

क्व च ढक्कामयः शब्दो गलनादः क्व चाशुभः । भवत्याश्च शिवस्यैव न युक्तं रूपमुत्तमम्

ഒരു വശത്ത് ഢക്കാ-വാദ്യത്തിന്റെ നാദം, മറുവശത്ത് ഈ കഠിനമായ അശുഭ ഗലഗല—ഹേ ശിവാ, നിന്റെ പരമമംഗളമായ ഉത്തമസ്വരൂപത്തിന് ഇത്തരമൊരു അമംഗളസ്വരം യോജിക്കുന്നില്ല।

Verse 31

यदि द्रव्यं भवेत्तस्य कथं स्यात्स दिगम्बरः । वाहनं च बलीवर्दस्सामग्री कापि तस्य न

അവന് ധനം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, അവൻ എങ്ങനെ ദിഗംബര തപസ്വിയാകും? അവന്റെ വാഹനം കാളയായതിനാൽ, അവന് മറ്റേതെങ്കിലും സാമഗ്രിയോ ലോകോപകരണങ്ങളോ ഒന്നുമില്ല।

Verse 32

वरेषु ये गुणाः प्रोक्ता नारीणां सुखदायकाः । तन्मध्ये हि विरूपाक्षे एकोपि न गुणः स्मृतः

വരന്മാരിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സുഖം നൽകുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഗുണങ്ങളിൽ, വിരൂപാക്ഷനിൽ ഒരു ഗുണവും പോലും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 33

तवापि कामो दयितो दग्धस्तेन हरेण च । अनादरस्तदा दृष्टो हित्वा त्वामन्यतो गतः

നിന്റെ പ്രിയനായ കാമനും ആ ഹരനാൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ അവന്റെ അനാദരം വ്യക്തമായി കണ്ടു—അവൻ നിന്നെ വിട്ട് മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി।

Verse 34

जातिर्न दृश्यते तस्य विद्याज्ञानं तथैव च । सहायाश्च पिशाचा हि विषं कण्ठे हि दृश्यते

അവനിൽ ജാതി കാണപ്പെടുന്നില്ല; വിദ്യാ-ജ്ഞാനവും ഇല്ല. അവന്റെ സഹചാരികൾ പിശാചുകൾ; അവന്റെ കണ്ഠത്തിൽ വിഷവും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 35

एकाकी च सदा नित्यं विरागी च विशेषतः । तस्मात्त्वं हि हरे नैव मनो योक्तुं तु चार्हसि

അവൻ സദാ ഏകാകി, നിത്യ സ്വയംസിദ്ധൻ, പ്രത്യേകിച്ച് പരമവൈരാഗ്യവാൻ. അതിനാൽ, ഹേ ഹരി, അവനെക്കുറിച്ച് സാധാരണ പ്രതീക്ഷകളിൽ മനസ്സിനെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ നീ ഒരിക്കലും ശ്രമിക്കരുത്.

Verse 36

क्व च हारस्त्वदीयो वै क्व च तन्मुण्डमालिका । अंगरागः क्व ते दिव्यः चिताभस्म क्व तत्तनौ

നിന്റെ സ്വന്തം ഹാരം എവിടെ, അവന്റെ മുണ്ഡമാല എവിടെ? നിന്റെ ദിവ്യ അങ്കരാഗം എവിടെ, അവന്റെ ദേഹത്തിലെ ചിതാഭസ്മം എവിടെ? (ഇവ എത്ര വ്യത്യസ്തം!)

Verse 37

सर्वं विरुद्धं रूपादि तव देवि हरस्य च । मह्यं न रोचते ह्येतद्यदिच्छसि तथा कुरु

ഹേ ദേവീ, രൂപം മുതലായ എല്ലാം നിനക്കും ഹരൻ (ശിവൻ)ക്കും തമ്മിൽ പരസ്പരം വിരുദ്ധമായി തോന്നുന്നു. ഇത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല. എങ്കിലും, നിനക്ക് ഇതേ ആഗ്രഹമാണെങ്കിൽ, നീ ഇച്ഛിക്കുന്നതുപോലെ ചെയ്യുക.

Verse 38

असद्वस्तु च यत्किंचित् तत्सर्वं स्वयमीहसे । निर्वर्तय मनस्तस्मान्नोचेदिच्छसि तत्कुरु

അസത്യമോ ക്ഷണഭംഗുരമോ ആയ എന്തും, അതെല്ലാം നീ നിന്റെ സ്വന്തം ഇച്ഛാശക്തിയാൽ തന്നെ പിന്തുടരുന്നു. അതിനാൽ മനസ്സിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി ഉറച്ച തീരുമാനമെടുക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ, നിനക്ക് അതേ ആഗ്രഹമാണെങ്കിൽ, അതുപോലെ ചെയ്യുക (ഫലവും സ്വീകരിക്കുക).

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तस्य विप्रस्य पार्वती । उवाच क्रुद्धमनसा शिवनिन्दापरं द्विजम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ വിപ്രന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട പാർവതി, ധർമ്മോചിതമായ ക്രോധത്തിൽ മനസ്സ് ജ്വലിച്ച്, ശിവനിന്ദയിൽ ലീനനായ ആ ദ്വിജനോട് സംസാരിച്ചു.