युद्धप्रसङ्गः—देवगणयुद्धे शिवविष्णुसंयोगः / Battle Episode—Śiva–Viṣṇu Convergence in the Devas’ Conflict

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशानो भक्तानुग्रहकारकः । त्वद्वाचा युदकामोभूत्तेन बालेन नारद

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ടപ്പോൾ ഭക്താനുഗ്രഹകാരകനായ മഹേശാനൻ, ഹേ നാരദാ, നിന്റെ വചനങ്ങളാലും ആ ബാലനാലും യുദ്ധകാംക്ഷിയായി.

Verse 2

विष्णुमाहूय संमंत्र्य बलेन महता युतः । सामरस्सम्मुखस्तस्याप्यभूद्देवस्त्रिलोचनः

വിഷ്ണുവിനെ വിളിച്ചു ആലോചിച്ച്, മഹാബലസമ്പന്നനായ സാമരൻ അവന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു; അവന്റെ മുമ്പിൽ ത്രിലോചനനായ ദേവൻ (ശിവൻ)യും പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 3

देवाश्च युयुधुस्तेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । महाबला महोत्साहाश्शिवसद्दृष्टिलोकिताः

ശിവന്റെ പാദപദ്മം സ്മരിച്ച് ദേവന്മാർ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. അവർ മഹാബലവും മഹോത്സാഹവും ഉള്ളവർ; ശിവന്റെ മംഗളദൃഷ്ടിയാൽ അവർ ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 4

युयुधेऽथ हरिस्तेन महाबलपराक्रमः । महादेव्यायुधो वीरः प्रवणः शिवरूपकः

അതിനുശേഷം മഹാബലപരാക്രമനായ ഹരി അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. മഹാദേവിയുടെ ആയുധങ്ങളാൽ സജ്ജനായ ആ വീരൻ ശിവസദൃശ രൂപം ധരിച്ചു, ശിവനിൽ ഭക്തിയോടെ പ്രവണനായിരുന്നു.

Verse 5

यष्ट्या गणाधिपस्सोथ जघानामरपुङ्गवान् । हरिं च सहसा वीरश्शक्तिदत्तमहाबलः

അപ്പോൾ ശക്തിയാൽ ലഭിച്ച മഹാബലമുള്ള വീരനായ ഗണാധിപൻ തന്റെ യഷ്ടിയാൽ ദേവശ്രേഷ്ഠനെ വീഴ്ത്തി; കൂടാതെ പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ ഹരിയെയും (വിഷ്ണുവിനെയും) പ്രഹരിച്ചു।

Verse 6

सर्वेऽमरगणास्तत्र विकुंठितबला मुने । अभूवन् विष्णुना तेन हता यष्ट्या पराङ्मुखाः

ഹേ മുനേ, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളുടെയും ബലം തകർന്നു; ആ യഷ്ടിയുടെ പ്രഹാരത്തിൽ പെട്ട് അവർ മുഖം തിരിച്ച് ഓടിപ്പോയി।

Verse 7

शिवोपि सह सैन्येन युद्धं कृत्वा चिरं मुने । विकरालं च तं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः

ഹേ മുനേ, ശിവനും തന്റെ സൈന്യത്തോടുകൂടെ ദീർഘകാലം യുദ്ധം ചെയ്ത്, ആ ഭീകരനെ കണ്ടപ്പോൾ പരമ വിസ്മയത്തിലായി।

Verse 8

छलेनैव च हंतव्यो नान्यथा हन्यते पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय सैन्यमध्ये व्यवस्थितः

അവനെ തന്ത്രത്തിലൂടെ മാത്രമേ വധിക്കാൻ കഴിയൂ, മറ്റൊന്നിനാലും സാധ്യമല്ല. ഈ നിശ്ചയത്തോടെ അവൻ സൈന്യത്തിന് നടുവിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു.

Verse 9

शिवे दृष्टे तदा देवे निर्गुणे गुणरूपिणि । विष्णौ चैवाथ संग्रामे आयाते सर्वदेवताः

നിർഗുണനെങ്കിലും സഗുണരൂപം ധരിച്ച ശിവദേവനെ ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിഷ്ണുവുമായുള്ള യുദ്ധം ആരംഭിച്ചതോടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 10

गणाश्चैव महेशस्य महाहर्षं तदा ययुः । सर्वे परस्परं प्रीत्या मिलित्वा चक्रुरुत्सवम्

അപ്പോൾ മഹേശ്വരന്റെ ഗണങ്ങൾ അത്യധികം സന്തോഷിച്ചു; അവരെല്ലാവരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടെ ഒത്തുചേർന്ന് ഒരു ഉത്സവം ആഘോഷിച്ചു.

Verse 11

अथ शक्तिसुतो वीरो वीरगत्या स्वयष्टितः । प्रथम पूजयामास विष्णुं सर्वसुखावहम्

പിന്നീട് ശക്തിയുടെ വീരപുത്രൻ, വീരഭാവത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നുകൊണ്ട് തന്റെ അച്ചടക്കമുള്ള പരിശ്രമത്താൽ, ആദ്യം സർവ്വ സുഖങ്ങളും നൽകുന്ന വിഷ്ണുവിനെ പൂജിച്ചു.

Verse 12

अहं च मोहयिष्यामि हन्यतां च त्वया विभो । छलं विना न वध्योऽयं तामसोयं दुरासदः

"ഞാനും അവനെ മോഹിപ്പിക്കും; അപ്പോൾ ഹേ വിഭോ, അങ്ങ് അവനെ വധിച്ചാലും. തന്ത്രമില്ലാതെ ഇവനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല—ഇവൻ താമസ സ്വഭാവമുള്ളവനും കീഴടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനുമാണ്."

Verse 13

इति कृत्वा मतिं तत्र सुसंमंत्र्य च शंभुना । आज्ञां प्राप्याऽभवच्छैवी विष्णुर्मोहपरायणः

ഇങ്ങനെ അവിടെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയമാക്കി, ശംഭുവുമായി നന്നായി ആലോചിച്ച്, അവിടുത്തെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചതോടെ വിഷ്ണു ശൈവഭാവം സ്വീകരിച്ചു; ശിവന്റെ ദിവ്യസങ്കൽപ്പപ്രകാരം മോഹകാര്യത്തിൽ തൽപരനായി.

Verse 14

शक्तिद्वयं तथा लीनं हरिं दृष्ट्वा तथाविधम् । दत्त्वा शक्तिबलं तस्मै गणेशायाभवन्मुने

ഹേ മുനേ! ഹരിയെ അങ്ങനെ രണ്ടു ശക്തികളും ലീനമായ നിലയിൽ കണ്ടു, അവൻ ആ ശക്തിയുടെ ബലം ഗണേശനു ദാനം ചെയ്തു; അതിനാൽ ഗണേശൻ ബലവാനായി.

Verse 15

शक्तिद्वयेऽथ संलीने यत्र विष्णुः स्थितस्स्वयम् । परिघं क्षिप्तवांस्तत्र गणेशो बलवत्तरः

ആ രണ്ടു ശക്തികളും ലീനമായപ്പോൾ—സ്വയം വിഷ്ണു നിന്നിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്ത്—കൂടുതൽ ബലവാനായ ഗണേശൻ അവിടെ പരിഘം (ഇരുമ്പുകദ) എറിഞ്ഞു.

Verse 16

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशयुद्धगणेशशिरश्छेदन वर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ ചതുര്ഥ കുമാരഖണ്ഡത്തിൽ “ഗണേശയുദ്ധവും ഗണേശശിരശ്ഛേദനവിവരണവും” എന്ന പേരിലുള്ള ഷോഡശ അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 17

एकतस्तन्मुखं दृष्ट्वा शंकरोप्याजगाम ह । स्वत्रिशूलं समादाय सुक्रुद्धो युद्धकाम्यया

ആ മുഖം ഒരു വശത്ത് കണ്ടിട്ട് ശങ്കരനും മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. സ്വന്തം ത്രിശൂലം കൈയിലെടുത്ത്, അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ, യുദ്ധാഭിലാഷത്തോടെ അദ്ദേഹം മുന്നേറി।

Verse 18

स ददर्शागतं शंभुं शूलह्स्तं महेश्वरम् । हंतुकामं निजं वीरश्शिवापुत्रो महाबलः

അപ്പോൾ മഹാബലവാനായ വീരൻ—ശിവാപുത്രൻ—ശൂലഹസ്തനായ മഹേശ്വരൻ ശംഭു തன்னை വധിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വരുന്നതു കണ്ടു।

Verse 19

शक्त्या जघान तं हस्ते स्मृत्वा मातृपदांबुजम् । स गणशो महावीरश्शिवशक्तिप्रवर्द्धितः

മാതാവിന്റെ പദാംബുജം സ്മരിച്ച് അവൻ തന്റെ കൈയിലെ ശക്തിയാൽ അവനെ പ്രഹരിച്ചു. ഗണങ്ങളിൽ ആ മഹാവീരൻ ശിവശക്തിയാൽ വർദ്ധിതനായി മേല്പ്പെട്ടു।

Verse 20

त्रिशूलं पतितं हस्ताच्छिवस्य परमात्मनः । दृष्ट्वा सदूतिकस्तं वै पिनाकं धनुराददे

പരമാത്മാവായ ശിവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ത്രിശൂലം വീണത് കണ്ടപ്പോൾ, സദൂതികൻ അപ്പോൾ പിനാകധനുസ്സ് എടുത്തു।

Verse 21

तमप्यपातयद्भूमौ परिघेण गणेश्वरः । हताः पंच तथा हस्ताः पञ्चभिश्शूलमाददे

അപ്പോൾ ഗണേശ്വരൻ ഇരുമ്പുകോലാൽ അവനെയും നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി. അവന്റെ അഞ്ചു കൈകൾ മുറിഞ്ഞു വീണു; ശേഷിച്ച അഞ്ചു കൈകളാൽ അവൻ ത്രിശൂലം പിടിച്ച് യുദ്ധം തുടർന്നു।

Verse 22

अहो दुःखतरं नूनं संजातमधुना मम । भवेत्पुनर्गणानां किं भवाचारी जगाविति

അയ്യോ! നിശ്ചയമായും ഇപ്പോൾ എനിക്ക് കൂടുതൽ ദുഃഖം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. പിന്നെ ഗണങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും എന്താകും?—എന്ന് ഭവാചാരീ പറഞ്ഞു.

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे वीरः परिघेण गणेश्वरः । जघान सगणान् देवान्शक्तिदत्तबलान्वितः

ആ ഏറ്റുമുട്ടലിന്റെ നടുവിൽ വീരനായ ഗണേശ്വരൻ, ശക്തി പ്രസാദിച്ച ബലം കൈവരിച്ചു, ഇരുമ്പുപരിഘം കൊണ്ട് ദേവന്മാരെ അവരുടെ ഗണങ്ങളോടുകൂടി പ്രഹരിച്ചു വീഴ്ത്തി।

Verse 24

गता दशदिशो देवास्सगणा परिघार्द्दिताः । न तस्थुस्समरे केपि तेनाद्भुतप्रहा रिणा

ആ അത്ഭുത പ്രഹാരിയുടെ പരിഘപ്രഹാരങ്ങളിൽ തകർന്ന ദേവന്മാർ ഗണങ്ങളോടുകൂടി പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി; യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവന്റെ മുമ്പിൽ ഒരാളും നിലകൊള്ളാനായില്ല।

Verse 25

विष्णुस्तं च गणं दृष्ट्वा धन्योयमिति चाब्रवीत् । महाबलो महावीरो महाशूरो रणप्रियः

ആ ഗണത്തെ കണ്ട ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു—“ഇവൻ ധന്യൻ; മഹാബലവാൻ, മഹാവീരൻ, മഹാശൂരൻ, രണപ്രിയൻ.”

Verse 26

बहवो देवताश्चैव मया दृष्टास्तथा पुनः । दानवा बहवो दैत्या यक्षगंधर्वराक्षसाः

“ഞാൻ പലവട്ടം അനേകം ദേവന്മാരെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ അനേകം ദാനവന്മാരെയും ദൈത്യന്മാരെയും, യക്ഷന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും കണ്ടിട്ടുണ്ട്।”

Verse 27

नैतेन गणनाथेन समतां यांति केपि च । त्रैलोक्येऽप्यखिले तेजो रूपशौर्यगुणादिभिः

ഈ ഗണനാഥനോടു സമത്വം ആരും പ്രാപിക്കുകയില്ല. സമസ്ത ത്രിലോകത്തിലും തേജസ്, രൂപം, ശൗര്യം മുതലായ ഗുണങ്ങളിൽ അവനോടു തുല്യൻ ആരുമില്ല.

Verse 28

एवं संब्रुवतेऽमुष्मै परिघं भ्रामयन् स च । चिक्षेप विष्णवे तत्र शक्तिपुत्रो गणेश्वरः

അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ശക്തിപുത്രനായ ഗണേശ്വരൻ ഇരുമ്പുകോൽ ചുഴറ്റി അവിടെയേ വിഷ്ണുവിന്മേൽ എറിഞ്ഞു.

Verse 29

चक्रं गृहीत्वा हरिणा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । तेन चक्रेण परिघो द्रुतं खंडीकृतस्तदा

അപ്പോൾ ഹരി (വിഷ്ണു) ചക്രം കൈക്കൊണ്ട് ശ്രീശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ സ്മരിച്ചു; അതേ ചക്രംകൊണ്ട് ഇരുമ്പുപരിഘം വേഗത്തിൽ തകർത്ത് ഖണ്ഡങ്ങളാക്കി।

Verse 30

खंडं तु परिघस्यापि हरये प्राक्षिपद्गणः । गृहीत्वा गरुडेनापि पक्षिणा विफलीकृतः

പിന്നീട് ഗണൻ പരിഘത്തിന്റെ ഒരു ഖണ്ഡം ഹരിയിലേക്കെറിഞ്ഞു; എന്നാൽ പക്ഷിരാജൻ ഗരുഡൻ അത് പിടിച്ച് ആ പ്രഹാരം വ്യർത്ഥമാക്കി।

Verse 31

एवं विचरितं कालं महावीरावुभावपि । विष्णुश्चापि गणश्चैव युयुधाते परस्परम्

ഇങ്ങനെ കാലം കടന്നു; ആ രണ്ടു മഹാവീരന്മാർ—വിഷ്ണുവും ശിവഗണനും—പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി യുദ്ധം തുടർന്നു।

Verse 32

पुनर्वीरवरश्शक्तिसुतस्स्मृतशिवो बली । गृहीत्वा यष्टिमतुलां तया विष्णुं जघान ह

വീണ്ടും ആ വീരശ്രേഷ്ഠൻ—ശക്തിസുതൻ, ‘സ്മൃതശിവൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ബലവാൻ—അനുപമമായ ദണ്ഡം പിടിച്ച് അതുകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിനെ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 33

अविषह्य प्रहारं तं स भूमौ निपपात ह । द्रुतमुत्थाय युयुधे शिवापुत्रेण तेन वै

ആ പ്രഹാരം സഹിക്കാനാവാതെ അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു; പിന്നെ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ആ ശിവപുത്രനോടു വീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 34

एतदंतरमासाद्य शूलपाणिस्तथोत्तरे । आगत्य च त्रिशूलेन तच्छिरो निरकृंतत

ആ സമയത്ത് ശരിയായ അവസരം കണ്ട് ശൂലപാണിയായ ശിവൻ മുന്നോട്ട് വന്ന് തന്റെ ത്രിശൂലം കൊണ്ട് അവന്റെ ശിരസ്സ് അറുത്തുമാറ്റി.

Verse 35

छिन्ने शिरसि तस्यैव गणनाथस्य नारद । गणसैन्यं देवसैन्यमभवच्च सुनिश्चलम्

ഹേ നാരദ, ആ ഗണനാഥന്റെ ശിരസ്സ് അറുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ശിവഗണങ്ങളുടെയും ദേവന്മാരുടെയും സൈന്യം പൂർണ്ണമായും നിശ്ചലമായിത്തീർന്നു.

Verse 36

नारदेन त्वयाऽऽगत्य देव्यै सर्वं निवेदितम् । मानिनि श्रूयतां मानस्त्याज्यो नैव त्वयाधुना

നാരദനോടൊപ്പം വന്ന് നീ ദേവിയോട് എല്ലാം അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹേ മാനനീയെ, കേൾക്കൂ: ഈ സമയത്ത് നീ നിന്റെ അഭിമാനവും നിശ്ചയദാർഢ്യവും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

Verse 37

इत्युक्त्वाऽन्तर्हितस्तत्र नारद त्वं कलिप्रियः । अविकारी सदा शंभुर्मनोगतिकरो मुनिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. “ഹേ നാരദാ, നീ കലിയുഗത്തിന് പ്രിയൻ.” മുനി പറഞ്ഞു—“ശംഭു സദാ നിർവികാരൻ; മനസ്സിന്റെ വേഗംപോലെ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ.”