संन्यासाचारवर्णनम् (Description of the Conduct and Daily Discipline of Saṃnyāsa)

Verse 1

ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि संन्यासाह्निककर्म च । तव स्नेहान्महादेवि संप्रदायानुरोधतः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇനി, ഹേ മഹാദേവി, സന്ന്യാസിയുടെ ദിനചര്യാകർമ്മങ്ങളും നിയമാചാരങ്ങളും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; നിനക്കുള്ള സ്നേഹത്താലും സമ്പ്രദായാനുസരണത്താലും।

Verse 2

ब्राह्मे मुहूर्त्त उत्थाय शिरसि श्वेतपंकजे । सहस्रारे समासीनं गुरुं संचितयेद्यतिः

ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, യതി ശിരസ്സിലെ ശ്വേതപദ്മമായ സഹസ്രാരത്തിൽ ആസീനനായ ഗുരുവിനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 3

शुद्धस्फटिकसंकाशं द्विनेत्रं वरदाभये । दधानं शिवसद्भावमेवात्मनि मनोहरम्

അവൻ ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തൻ, ദ്വിനേത്രൻ, വരദവും അഭയവും എന്ന മുദ്രകൾ ധരിച്ച മനോഹരൻ—സ്വന്തം ആത്മാവിൽ ശിവന്റെ മംഗളസദ്ഭാവം തന്നെയേ ധരിക്കുന്നവൻ।

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां संन्यासाचारवर्णनंनाम चतुर्थोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ ആറാം ഗ്രന്ഥമായ കൈലാസസംഹിതയിൽ ‘സന്ന്യാസാചാരവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 5

प्रातःप्रभृति सायान्ते सायादिप्रातरं ततः । यत्करोमि महादेव तदस्तु तव पूजनम्

പ്രഭാതം മുതൽ സായാഹ്നം വരെ, സായാഹ്നം മുതൽ വീണ്ടും അടുത്ത പ്രഭാതം വരെ—ഹേ മഹാദേവാ, ഞാൻ ചെയ്യുന്ന എല്ലാം നിന്റെ പൂജനമായിരിക്കട്ടെ।

Verse 6

प्रतिविज्ञाप्य गुरवे लब्धानुज्ञस्ततो गुरोः । निरुद्धप्राण आसीनो विजितात्मा जितेन्द्रियः

ഗുരുവിനെ യഥാവിധി അറിയിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം നേടി, പിന്നെ പ്രാണനിരോധം ചെയ്ത് ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു—ആത്മസംയമിയും ഇന്ദ്രിയജയിയും ആയി.

Verse 7

मूलादिब्रह्मरंध्रांतं षट्चक्रं परिचिंतयेत् । विद्युत्कोटिसमप्रख्यं सर्वतेजोमयं परम्

മൂലാധാരത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മരന്ധ്രം വരെ വ്യാപിക്കുന്ന ഷട്ചക്രങ്ങളെ ധ്യാനിക്കണം—അത് പരമം, സർവ്വതേജോമയം, കോടിക്കണക്കിന് മിന്നലിന്റെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തമാണ്.

Verse 8

तन्मध्ये चिंतयेन्मां च सच्चिदानन्दविग्रहम् । निर्गुणं परमं ब्रह्म सदाशिवमनामयम्

അതിനുള്ളിൽ എന്നെ ധ്യാനിക്കണം—സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപനായ എന്നെ; ഗുണാതീതൻ, പരബ്രഹ്മം, സദാശിവൻ—നിർമലനും നിരാമയനും ആയ പ്രഭു.

Verse 9

सोहमस्मीति मतिमान्म दैक्यमनुभूय च । बहिर्निर्गत्य च ततो दूरं गच्छेद्यथासुखम्

“സോഽഹം—ഞാൻ തന്നേ ആ ശിവൻ” എന്ന ജ്ഞാനബുദ്ധിയാൽ എന്നോടുള്ള ഏകത്വം അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ അവിടെ നിന്ന് പുറത്തുകടന്ന് ദൂരേക്ക് പോയി സുഖമായി വിഹരിക്കട്ടെ।

Verse 10

वस्त्रेणाच्छाद्य मतिमाञ्छिरो नासिकया सह । विशोध्य देहं वि धिवत्तृणमाधाय भूतले

വസ്ത്രംകൊണ്ട് ശിരസ്സും നാസികയും മൂടി, ജ്ഞാനി വിധിപ്രകാരം ദേഹം ശുദ്ധീകരിച്ച്, പിന്നെ ഭൂതലത്തിൽ പവിത്ര കുശതൃണം വിരിയിക്കട്ടെ।

Verse 11

गृहीतशिश्न उत्थाय ततो गच्छेज्जलाशयम् । उद्धृत्य वार्यथान्यायं शौचं कुर्यादतन्द्रितः

അംഗം പിടിച്ച് എഴുന്നേറ്റ് പിന്നെ ജലാശയത്തിലേക്ക് പോകണം; വിധിപ്രകാരം വെള്ളം എടുത്ത് അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ശൗചശുദ്ധി ചെയ്യണം।

Verse 12

हस्तौ पादौ च संशोध्य द्विराचम्योमिति स्मरन् । उत्तराभिमुखो मौनी दन्तधावनमाचरेत्

കൈകളും കാലുകളും ശുദ്ധമാക്കി ‘ഓം’ സ്മരിച്ച് രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് ഉത്തരമുഖനായി മൗനം പാലിച്ച് ദന്തധാവനം ചെയ്യണം।

Verse 13

तृणपर्णैः सदा कुर्यादमामेकादशी विना । अपां द्वादशगण्डूषैर्मुखं संशोधयेत्ततः

പുല്ലും ഇലകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ എപ്പോഴും ശുദ്ധി ചെയ്യണം—അമാവാസിയും ഏകാദശിയും ഒഴികെ; തുടർന്ന് വെള്ളം പന്ത്രണ്ടു ഗണ്ഡൂഷം ചെയ്ത് വായ് ശുദ്ധമാക്കണം।

Verse 14

द्विराचम्य मृदा तोयैः कटिशौचं विधाय च । अरुणोदयकाले तु स्नानं कुर्यान्मृदा सह

രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്ത്, മണ്ണും വെള്ളവും കൊണ്ട് കടി-പ്രദേശം ശുദ്ധമാക്കി; അരുണോദയ സമയത്ത് മണ്ണോടുകൂടി സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 15

गुरुं संस्मृत्य मां चैव स्नानसंध्याद्यमाचरेत् । विस्तारभयतो नोक्तमत्र द्रष्टव्यमन्यतः

ഗുരുവിനെയും എന്നെയും—ശിവനെയും—സ്മരിച്ച് സ്നാനം, സന്ധ്യാദി നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കണം. അതിവിസ്താരഭയത്താൽ ഇവിടെ വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ല; മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 16

आबध्य शंखमुद्रां च प्रणवेनाभिषेचयेत् । शिरसि द्वादशावृत्त्या तदर्धं वा तदर्धकम्

ശംഖമുദ്ര ബദ്ധമാക്കി പ്രണവം ‘ഓം’ കൊണ്ടു അഭിഷേക-പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. ശിരസ്സിൽ പന്ത്രണ്ടു ആവർത്തനം, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പകുതി, അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും പകുതിയായി ചെയ്യാം।

Verse 17

तीरमागत्य कौपीनं प्रक्षाल्याचम्य च द्विधा । प्रोक्षयेत्प्रणवेनैव वस्त्रमंगोपमार्जनम्

തീരത്ത് എത്തി കൗപീനം കഴുകി രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പ്രണവം ‘ഓം’ മാത്രം ഉച്ചരിച്ച് പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത്, അതേ വസ്ത്രംകൊണ്ട് അംഗോപമാർജനം ചെയ്ത് ശുദ്ധി വരുത്തണം।

Verse 18

मुखम्प्रथमतो मृज्य शिर आरभ्य सर्वतः । तेनैव मार्जयेद्देहं स्थित्वा च गुरुसन्निधौ

ആദ്യം മുഖം ശുദ്ധമാക്കണം; പിന്നെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് എല്ലാടവും തുടയ്ക്കണം. ഗുരുസന്നിധിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അതേ രീതിയിൽ സമസ്ത ദേഹം മാർജനം ചെയ്ത് ശുദ്ധി വരുത്തണം।

Verse 19

आबध्याद्वामतः शुद्धं कौपीनं च सडोरकम् । ततः संधारयेद्भस्म तद्विधिः प्रोच्यतेऽद्रिजे

ഇടത്തുവശത്ത് ഡോറയോടുകൂടിയ ശുദ്ധ കൗപീനം ഉറപ്പായി കെട്ടണം. തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം ഭസ്മം ധരിച്ചു നിലകൊള്ളണം. ഹേ അദ്രിജേ (പർവ്വതകുമാരീ), ഇതാണ് ഉപദേശിക്കുന്ന നിയമം।

Verse 20

द्विराचम्य समादाय भस्म सद्यादिमंत्रतः । अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैरभिमंत्र्य स्पृशेत्तनुम्

രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്ത് ‘സദ്യോജാത’ മന്ത്രത്തോടെ ഭസ്മം സ്വീകരിക്കണം. തുടർന്ന് ‘അഗ്നി’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാൽ അതിനെ അഭിമന്ത്രിച്ച് ദേഹം സ്പർശിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം॥

Verse 21

आपोवेत्यभिमंत्र्याथ जलं तेनैव सेचयेत् । ओमापोज्योतिरित्युक्त्वा मानस्तोकेति मंत्रतः

ആദ്യം “ആപോ വാ…” മന്ത്രം ചൊല്ലി ജലം അഭിമന്ത്രിച്ച് അതേ ജലത്താൽ പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് “ഓം—ആപഃ; ജ്യോതിഃ” എന്നു ഉച്ചരിച്ച് “മാ നസ്തോക്കെ…” മന്ത്രാനുസാരമായി വിധിപൂർവ്വം ശുദ്ധി-പ്രോക്ഷണം സമാപിപ്പിക്കണം.

Verse 22

समद्य कमलद्वन्द्वं कुर्या केकं तु पंचधा । शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु परमेश्वरि

അതിനുശേഷം കമല-ദ്വന്ദ്വ മുദ്ര സ്വീകരിച്ച് ‘കേക’ ന്യാസം അഞ്ചുവിധമായി ചെയ്യണം—ശിരസ്സിൽ, മുഖത്തിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, ഗുഹ്യസ്ഥാനത്ത്, പാദങ്ങളിൽ; ഹേ പരമേശ്വരി.

Verse 23

ईशानादिसमारभ्य सद्यान्तं पंचभिः क्रमात् । उद्धूल्य कवलं पश्चात्प्रणवेनाभिषेचयेत्

ഈശാനത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അഞ്ചിന്റെ ക്രമത്തിൽ സദ്യ വരെ, കവലം (ജലഗ്രഹണം) ഉരച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം. തുടർന്ന് പ്രണവം ‘ഓം’ കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്ത് അതിനെ പാവനമാക്കണം.

Verse 24

सर्वांगं च ततो हस्तौ प्रक्षाल्यान्यत्समाहरेत् । समर्च्य पूर्वत्तत्तु त्रिपुण्ड्रांस्तेन धारयेत्

പിന്നീട് ശരീരമൊട്ടാകെയും കൈകളെയും കഴുകി, ശേഷിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ സമാഹരിക്കണം. മുൻപുപോലെ ആരാധിച്ച്, അതേ (അഭിമന്ത്രിത) ഭസ്മംകൊണ്ട് വിധിപ്രകാരം ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.

Verse 26

नाभौ बाह्वौः संधिषु च पृष्ठ चैव यथाक्रमम् । प्रक्षाल्य हस्तौ च ततो द्विराचम्य यथाविधि

ക്രമമായി നാഭി, ഭുജങ്ങൾ, സന്ധികൾ, പിന്നെ പുറംഭാഗം എന്നിവ കഴുകണം. തുടർന്ന് കൈകൾ കഴുകി, വിധിപ്രകാരം രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 27

पंचीकरणमुच्चार्य भावयेत्स्वगुरुं बुधः । वक्ष्यमाणप्रकारेण प्राणायामान्षडाचरेत्

പഞ്ചീകരണ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ജ്ഞാനി সাধകൻ തന്റെ ഗുരുവിനെ മനസ്സിൽ ഭാവിക്കണം. തുടർന്ന് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്ന രീതിപ്രകാരം ആറു പ്രാണായാമങ്ങൾ ആചരിക്കണം.

Verse 28

दक्षहस्तेन संगृह्य जलं वामेन पाणिना । समाच्छाद्य द्विषड्वारं प्रणवे नाभिमंत्रयेत्

വലങ്കൈയിൽ ജലം എടുത്ത് ഇടങ്കൈയുടെ കൈപ്പത്തിയാൽ മൂടണം. തുടർന്ന് ശരീരത്തിലെ രണ്ട്-ആറ് ദ്വാരങ്ങൾ മറച്ച് പ്രണവം ‘ഓം’ കൊണ്ട് ആ ജലം അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം.

Verse 29

एवं त्रिवारं संप्रोक्ष्य शिरसि त्रिः पिबेत्ततः । समाहितेन मनसा ध्यायन्नोंकारमीश्वरम्

ഇങ്ങനെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത്, ശിരസ്സിലും മൂന്നു പ്രാവശ്യം തളിക്കണം. തുടർന്ന് മൂന്നു പ്രാവശ്യം പാനം ചെയ്ത്, സമാഹിതചിത്തത്തോടെ ഈശ്വരനെ ഓംകാരരൂപമായി ധ്യാനിക്കണം.

Verse 30

सौरमण्डलमध्यस्थं सर्वतेजोमयं परम् । अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्द्धनारीकमद्भुतम्

അവൻ സൂര്യമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതനായിരിക്കുന്നു—പരമൻ, എല്ലാ പ്രകാശങ്ങളുടെയും തേജസ്സാൽ തേജോമയൻ. അത്ഭുതദർശനീയൻ, അഷ്ടഭുജനും ചതുര്മുഖനും ആയി, അർദ്ധനാരീശ്വരന്റെ വിസ്മയരൂപത്തിൽ ദീപ്തനാകുന്നു.

Verse 31

सर्वाश्चर्य्यगुणोपेतं सर्वालंकारशोभितम् । एवं ध्यात्वाथ विधिवद्दद्यादर्घ्यत्रयं ततः

സകല അത്ഭുതഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനും എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളാലും ശോഭിതനുമായ പ്രഭുവിനെ ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച ശേഷം, വിധിപ്രകാരം ത്രിവിധ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.

Verse 32

अष्टोत्तरशतं जप्त्वा द्विषड्वारं तु तर्पयेत् । पुनराचम्य विधिवत्प्राणायामत्रयं चरेत्

മന്ത്രം നൂറ്റെട്ട് പ്രാവശ്യം ജപിച്ച്, തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടു പ്രാവശ്യം തർപ്പണം ചെയ്യണം. പിന്നെ വീണ്ടും വിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത്, നിയമാനുസാരം ത്രിവിധ പ്രാണായാമം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 33

पूजासदनमागच्छेन्मनसा संस्मरञ्च्छिवम् । द्वारमासाद्य प्रक्षाल्य पादौ मौनी द्विराचमेत्

മനസ്സിൽ ശിവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് പൂജാമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകണം. വാതിലിലെത്തി പാദങ്ങൾ കഴുകി മൗനമായി രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 34

प्रविशेद्विधिना तत्र दक्षपादपुरस्स रम् । मण्डपान्तस्सुधीस्तत्र मण्डलं रचयेत्क्रमात्

അനന്തരം വിധിപ്രകാരം ദക്ഷിണപീഠത്തിന്റെ മുൻവശത്തുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണം. മണ്ഡപത്തിനകത്ത് ബുദ്ധിമാൻ ക്രമമായി മണ്ഡലം ഒരുക്കണം.