Dashati 5
Viṣṇu’s cosmic stride (trivikrama) as the paradigm of world-order and protection, adapted to Sāman praise within Soma worship
Viṣṇu
Expansive majestic and stabilizing—suited to cosmic imagery and protective prayer
The dashati draws on RV-tradition material with mixed/unspecified seer attributions in the supplied data; where Dīrghatamas is cited it reflects an Aṅgiras-linked poetic current often used for cosmic-order themes.
ഈ ദശതിയിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ത്രിവിക്രമം—മൂന്ന് പാദങ്ങളാൽ ലോകങ്ങളെ അളന്ന് സ്ഥാപിച്ച ആദിമ കോസ്മിക പ്രവർത്തി—യജ്ഞത്തിന്റെയും ലോകക്രമത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനം എന്ന നിലയിൽ സാമഗാനത്തിൽ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. മറഞ്ഞ/ആവൃതമായ ദിവ്യസാന്നിധ്യം സ്മരിച്ച്, ഇന്ദ്ര–വായുവിനെ വേഗവും ബലവും നൽകുന്ന സഹചാരികളായി സോമപാനത്തിനായി शीഘ്രം വരുവാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ മാതൃകയെ ആധാരമാക്കി സമസ്ത ദേവന്മാരോട് ‘ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളുക’ (അവന്തു) എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച്, യജമാനന് സംരക്ഷണവും സ്ഥിരതയും സോമയാഗഫലസിദ്ധിയും ഉറപ്പാക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
त्वमङ्ग प्र शुंसिषो देवः शविष्ठ मर्त्यम् न त्वदन्यो मघवन्नस्ति मर्डितेन्द्र ब्रवीमि ते वचः
ഹേ ദേവാ, നീയേ അത്യുത്തമമായി പ്രശസ്തൻ; ഹേ ശവിഷ്ഠ, നീ അത്യന്തം ശക്തിമാൻ. ഹേ മഘവൻ, നിനക്കല്ലാതെ മർത്ത്യനെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന മറ്റാരുമില്ല. ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഞാൻ നിനക്കായി ഈ വചനം—സ്തുതി-ഗീതം—ഉച്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 2
मा ते राधांसि मा त ऊतयो वसो ऽस्मान्कदा चना दभन् विश्वा च न उपमिमीहि मानुष वसूनि चर्षणिभ्य आ
ഹേ വസു, നിന്റെ രാധാംസി (ദാന-ബക്ഷിസുകൾ)യും നിന്റെ ഊതയഃ (സഹായങ്ങൾ)യും ഒരിക്കലും ഞങ്ങളെ വിട്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ; ഞങ്ങളെ ഒരിക്കലും വഞ്ചിക്കരുതേ. മനുഷ്യർക്കു യോജ്യമായ എല്ലാ വസൂനി (സമ്പത്ത്) ഞങ്ങൾക്ക് അളന്ന് പങ്കുവെച്ചു തരിക; അവയെ ജനവിഭാഗങ്ങളിലേക്കു (ചർഷണി) ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
Mantra 3
वायविन्द्रश्च शुष्मिणा सरथं शवसस्पती नियुत्वन्ता न ऊतय आ यातं सोमपीतये
ഹേ വായുവും ഇന്ദ്രനും—ശക്തിയുടെ അധിപതികളേ, പ്രചണ്ഡ ബലത്തോടെ യുക്തരായി—ഒരേ രഥത്തിൽ ഒന്നിച്ചു വരുവിൻ; നിയുത്വന്തർ (യുക്ത അശ്വങ്ങളോടുകൂടെ), ഉപാസകനു സഹായങ്ങളെന്നപോലെ, സോമപാനത്തിനായി ഇവിടെ വരുവിൻ.
Mantra 4
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः दिवीव चक्षुराततम्
വിഷ്ണുവിന്റെ ആ പരമ പദം സൂരികൾ (ജ്ഞാനികൾ) സദാ ദർശിക്കുന്നു; ദിവ്യാകാശത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുപോലെ ദൂരത്തേക്കും ദൃഷ്ടി വ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ—ആ പദം ധ്യാനാർഥം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 5
तद्विप्रासो विपन्युवो जागृवांसः समिन्धते विष्णोर्यत्परमं पदम्
ആ (പദം) വിപ്രർ (പ്രേരിത ഋത്വിജർ), സ്തുതിപ്രിയർ, ജാഗ്രതരായവർ—സ്തോത്രംകൊണ്ട് പ്രകാശിപ്പിച്ച് പ്രജ്വലിപ്പിക്കുന്നു; കാരണം അതാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമ പദം.
Mantra 6
अतो देवा अवन्तु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे पृथिव्या अधि सानवि
അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ—വിഷ്ണു ഭൂമിയുടെ ശിഖരത്തിന്മേൽ പാദം വെച്ച് വിക്രമിച്ച ആ മഹാക്രിയയിൽ നിന്നു (ഉദ്ഭവിച്ച സംരക്ഷണത്തിൽ).
Frequently Asked Questions
It centers on Viṣṇu’s famous ‘three strides’—a cosmic act that establishes the worlds and order—and turns that remembrance into a prayer for protection and ritual success.
Sāman collections often combine related stotra materials: alongside Viṣṇu’s cosmic foundation, Indra–Vāyu are invited as powerful, swift helpers to come together for the Soma-drinking, strengthening the sacrifice.
Traditional explanation takes it as a step that is not easily perceived (gūḍha/samūḍha): Viṣṇu’s presence pervades even subtle or concealed regions, indicating divine reach beyond what is obvious.