Rig Veda 6.16.46: Mandala 6, Sukta 16, Mantra 46

Sukta 6.16

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.16; needs recension-specific confirmation)

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (likely; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

वीती यो देवं मर्तो दुवस्येदग्निमीळीताध्वरे हविष्मान् । होतारं सत्ययजं रोदस्योरुत्तानहस्तो नमसा विवासेत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 6.16.46

Transliteration

vītī yó deváṃ márto duvasyéd agním īḷītādhvaré havíṣmān | hótāraṃ satya-yájaṃ ródasyor uttānà-hasto námasā vivāset ||

Translation

ദൈവത്തെ സേവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ, ഹവിഷ്മാൻ ആയി അധ്വര യാഗത്തിൽ അഗ്നിയെ സ്തുതിച്ചു ആരാധിക്കട്ടെ. ആ അഗ്നി—ഹോതൃ, സത്യയജ്, ഇരുലോകങ്ങളുടെ മധ്യസ്ഥൻ—കൈകൾ ഉയർത്തി നമസ്കരിച്ചു ഭക്തിയോടെ സ്വയം സമർപ്പിക്കട്ടെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वीती: (at the) invitation/approach; at the rite of calling
• वीती: अधिकारण (समय/अवसर: ‘वीतौ/वीत्याम्’ के अर्थ में) / वाक्य-प्रवर्तक पद
• Type: Noun
• Root: वीति- (प्रातिपदिक; √वे/√वी ‘to pursue, enjoy, seek’ से व्युत्पन्न) अथवा ‘वीति’ (आह्वान/आगमन) संज्ञा

• यः: who
• यः: कर्ता (सापेक्ष-उपवाक्य का) / सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म (दुवस्येत् का) / लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• मर्तः: a mortal
• मर्तः: कर्ता (दुवस्येत्/विवासेत् का)
• Type: Noun
• Root: मर्त- (प्रातिपदिक)

• दुवस्येत्: should serve / should honor
• दुवस्येत्: क्रिया (मुख्य) — कर्ता: मर्तः; कर्म: देवम्
• Type: Verb
• Root: √दुवस् (दुवस्यति ‘to serve, honor, worship’)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म (ईळीत का) / स्तुत्य-देवता
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• ईळीत: let him praise / should he invoke
• ईळीत: क्रिया (आदेश/विधि) — कर्ता: (मर्तः/यः) निहित
• Type: Verb
• Root: √ईळ्/√इल् (ईळते ‘to praise, invoke’)

• अध्वरे: in the sacrifice
• अध्वरे: अधिकारण (स्थान/अवसर)
• Type: Noun
• Root: अध्वर- (प्रातिपदिक)

• हविष्मान्: possessing oblation; with offerings
• हविष्मान्: कर्ता-विशेषण (मर्तः का) / साधन-संपन्न
• Type: Adjective
• Root: हविष्मन्त्- (प्रातिपदिक; हविस् + मन्त्)

• होतारम्: the Hotṛ-priest (invoker)
• होतारम्: कर्म (विवासेत् का) / अग्नि का विशेषण
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक)

• सत्ययजम्: who sacrifices truly; true in worship
• सत्ययजम्: कर्म-विशेषण (होतारम्/अग्निम् का)
• Type: Adjective
• Root: सत्ययज- (प्रातिपदिक; सत्य + यज ‘true-sacrificing’)

• रोदस्योः: of the two worlds (heaven and earth)
• रोदस्योः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the two worlds’
• Type: Noun
• Root: रोदसी- (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘द्यावापृथिवी’)

• उत्तानहस्तः: with hands outstretched upward
• उत्तानहस्तः: कर्ता-विशेषण (मर्तः का) / मुद्रा-सूचक
• Type: Adjective
• Root: उत्तानहस्त- (प्रातिपदिक; उत्तान + हस्त)

• नमसा: with reverence; with homage
• नमसा: करण (विवासेत् का)
• Type: Noun
• Root: नमस्- (प्रातिपदिक)

• विवासेत्: should do reverence / should worship
• विवासेत्: क्रिया (मुख्य) — कर्ता: मर्तः; करण: नमसा
• Type: Verb
• Root: √विवास् (विवासयति/विवासते ‘to do reverence, to worship, to honor’)