Rig Veda 5.38.3 — Mandala 5, Sukta 38, Mantra 3

Sukta 5.38

Devata: Indra (with a dual-allied deity implied by devāu; exact pair uncertain from isolated verse)

Chandas: Gayatri (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

शुष्मासो ये ते अद्रिवो मेहना केतसापः । उभा देवावभिष्टये दिवश्च ग्मश्च राजथः ॥

Transliteration

śúṣmāso yé te adrivo mehánā ketá-sāpaḥ | ubhā́ devā́v abhiṣṭáye diváś ca gmáś ca rājathaḥ ||

Translation

ഹേ അദ്രിവോ (വജ്രധാരി), നിന്റെ ശുഷ്മങ്ങൾ—ബലത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡ ശക്തികൾ—മേഹനാ (വർഷിപ്പിക്കുന്നവ)യും കേതസാ (ചേതനസൂചനയാൽ) പിടിച്ചടക്കുന്നതും ആകുന്നു; അവയാൽ നിങ്ങൾ ഇരുദേവന്മാർ, ഞങ്ങളുടെ അഭിഷ്ടി (രക്ഷാ-സഹായം)ക്കായി, ദ്യൗ (ആകാശം)യും ഗ്മ (ഗമിക്കുന്ന ഭൂമിക്ഷേത്രം)യും—ഇരണ്ടും—രാജ്യം നടത്തുന്നു.

Word by Word

• शुष्मासः: mighty powers/impulses
• शुष्मासः: कर्तृ (विशेष्य-सम्बन्धः; ‘ये’ इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: शुष्म (प्रातिपदिक)

• ये: who/which
• ये: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: those (of you)
• ते: कर्तृ (सम्बन्धः; ‘ये’ इत्यस्य अन्वयः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्रिवो: O wielder of the stone/pressing-stone (Indra)
• अद्रिवो: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: अद्रिवन् (प्रातिपदिक; ‘अद्रि’+‘वन्’)

• मेहनाः: pourers/emitters; vigorous ones
• मेहनाः: कर्तृ (शुष्मासः…मेहनाः—समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: मेहन् (प्रातिपदिक)

• केतसापः: having/attaining insight (wise, purposeful)
• केतसापः: कर्तृ (पूर्वपदानां विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: केतसाप् (प्रातिपदिक; केतस- + आप्/आप्- ‘to attain/obtain’ से व्युत्पन्न बहुव्रीहिः/तत्पुरुषः)

• उभा: both
• उभा: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवौ: the two gods
• देवौ: कर्तृ (उभा देवौ)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अभिष्टये: for help/assistance
• अभिष्टये: सम्प्रदान (for the aid/help)
• Type: Noun
• Root: अभिष्टि (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven/sky
• दिवः: सम्बन्ध (genitive: ‘of heaven/sky’)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• ग्मः: of earth/ground
• ग्मः: सम्बन्ध (genitive: ‘of earth/ground’)
• Type: Noun
• Root: ग्म (प्रातिपदिक; ‘ग्म’ = पृथिवी/भूमि, वैदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• राजथः: you two rule/reign
• राजथः: क्रिया (कर्तृ: उभा देवौ)
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु)