
Sukta 5.12
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.12)
Triṣṭubh
അഗ്നിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ഈ ചെറുതായ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തുതിയിൽ, ദർശകന്റെ “നന്നായി ശുദ്ധീകരിച്ച” വാക്ക് ഹവിയായി സമർപ്പിക്കുന്നു. യജ്ഞത്തിൽ ഋതത്തെ സ്ഥാപിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന, സത്യഭാരവാഹിയായ വിശാല വൃഷഭൻ (വൃഷൻ) എന്ന നിലയിൽ അഗ്നിയെ പുകഴ്ത്തുന്നു. വൈരശക്തികളെ ആരാണ് ബന്ധിക്കുന്നത്? അസത്യത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയുടെ പങ്കിനെ ആരാണ് കാക്കുന്നത്? “വാക്ക്/വചനം” ആരാണ് സുരക്ഷിതമായി നിലനിർത്തുന്നത്? എന്ന ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ, ശരിയായ ക്രമത്തിലുള്ള യജ്ഞവും ശാസിതമായ വാക്കും ദൈവിക കാവലും ചേർന്നാൽ ജയവും ആരാധകനു സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലവും ഉറപ്പാകുന്നു എന്ന സൂചന നൽകുന്നു.
Mantra 1
प्राग्नये बृहते यज्ञियाय ऋतस्य वृष्णे असुराय मन्म । घृतं न यज्ञ आस्ये सुपूतं गिरं भरे वृषभाय प्रतीचीम् ॥
വിശാലനും യജ്ഞാർഹനുമായ അഗ്നിയിലേക്കു ഞാൻ മുന്നേറുന്നു—ഋതത്തിന്റെ വൃഷഭൻ, അസുര (ദിവ്യാധിപത്യം) സ്വാമി—എന്റെ മന്മം അർപ്പിക്കുന്നു. യജ്ഞത്തിന്റെ വായിൽ ഘൃതംപോലെ സുവിശുദ്ധമാകുന്നവണ്ണം, വൃഷഭ-ശക്തിയിലേക്കു അന്തർമുഖമായി ഞാൻ സുഷുദ്ധ വാക്ക് വഹിക്കുന്നു.
Mantra 2
ऋतं चिकित्व ऋतमिच्चिकिद्ध्यृतस्य धारा अनु तृन्धि पूर्वीः । नाहं यातुं सहसा न द्वयेन ऋतं सपाम्यरुषस्य वृष्णः ॥
ഹേ ഋതത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഋതത്തെ അറിയുക; തീർച്ചയായും ഋതത്തെയേ അറിയുക. ഋതത്തിന്റെ അനേകം പുരാതന ധാരകളെ അനുഗമിച്ച് നിന്റെ വഴി വെട്ടുക. ഞാൻ അതിനെ ബലത്താൽ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയില്ല; ദ്വൈത/വിഭജിത മാർഗ്ഗത്താലും അല്ല; അരുഷ (രുദ്രവർണ്ണ) വൃഷഭൻ—അഗ്നിയുടെ ദീപ്തശക്തി—അവന്റെ ഋതത്തെ പിന്തുടർന്ന് ഞാൻ അതിനെ നേടുന്നു.
Mantra 3
कया नो अग्न ऋतयन्नृतेन भुवो नवेदा उचथस्य नव्यः । वेदा मे देव ऋतुपा ऋतूनां नाहं पतिं सनितुरस्य रायः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ—ഋതംകൊണ്ടുതന്നെ ഋതത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച്—നീ ഞങ്ങൾക്കായി സ്തുതിയുടെ സദാ-പുതിയ വേദാ (ജ്ഞാതാവ്) ആകും? ദേവൻ, ഋതുപാ (ഋതുക്കളുടെ രക്ഷകൻ), എനിക്കായി ഋതുക്കളെ അറിയുന്നു; എങ്കിലും ഈ സിദ്ധി-സമ്പത്തിന്റെ (രായഃ) അധിപനായ സനിതാവിനെ ഞാൻ ഇനിയും നേടുന്നില്ല.
Mantra 4
के ते अग्ने रिपवे बन्धनासः के पायवः सनिषन्त द्युमन्तः । के धासिमग्ने अनृतस्य पान्ति क आसतो वचसः सन्ति गोपाः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിനക്കായി ശത്രുവിനെ ബന്ധനത്തിൽ ആരാണ് കെട്ടുന്നത്? ജയിക്കുന്ന ദ്യുമന്ത പായവഃ (രക്ഷകർ) ആരാണ്? ഹേ അഗ്നേ, അനൃത (അസത്യം) മുതൽ നിന്റെ ധാസി (ഭാഗം/ഹിസ്സ) ആരാണ് കാക്കുന്നത്? വചനത്തിന്റെ ഗോപാഃ (കാവൽക്കാരൻമാർ/ഗോപാലർ) ആരാണ്, അതിനെ അസത്യത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നവർ?
Mantra 5
सखायस्ते विषुणा अग्न एते शिवासः सन्तो अशिवा अभूवन् । अधूर्षत स्वयमेते वचोभिॠजूयते वृजिनानि ब्रुवन्तः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ഈ സഖാക്കൾ വേർപിരിഞ്ഞവരായി; ശിവർ (സൗമ്യർ) എന്നു തോന്നിയിട്ടും അവർ അശിവർ (അസൗമ്യർ) ആയി മാറി. അവർ സ്വയം തന്നെ തങ്ങളുടെ വചനങ്ങളോടെ പാഞ്ഞുവന്ന്, നേരെ പോകുന്നവനോടു വക്രതകൾ (വൃജിന) പറഞ്ഞു.
Mantra 6
यस्ते अग्ने नमसा यज्ञमीट्ट ऋतं स पात्यरुषस्य वृष्णः । तस्य क्षयः पृथुरा साधुरेतु प्रसर्स्राणस्य नहुषस्य शेषः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ആരെങ്കിലും നമസ്കാരത്തോടെ ഋതത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ യജ്ഞത്തെ ജ്വലിപ്പിക്കുകയും സേവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവോ—അവനെ അരുഷ (ചുവന്ന-തേജസ്സുള്ള), വൃഷൺ (പ്രചണ്ഡശക്തി) കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു. അവനു വിശാലവും സ്ഥിരവുമായ വാസസ്ഥലം (ക്ഷയ) വരട്ടെ; സദാ അമർത്തി മുന്നേറുന്ന മനുഷ്യ-അന്വേഷകനായ നഹുഷന്റെ ധാർമിക ശേഷം (യോഗ്യ അവശിഷ്ടം/ഫലം) ലഭിക്കട്ടെ.
The hymn begins by sending the seer’s thought and purified utterance toward Agni, praised as vast and truth-bearing, with imagery of ghee in the mouth of the sacrifice (RV 5.12.1).
It turns to protection and integrity: who restrains enemies, who are the shining guardians, and who keeps Agni’s share and the Word safe from anṛta (falsehood/disorder) (RV 5.12.4).
The central revelation is that alignment with Ṛta through reverent service of the yajña brings Agni’s active protection—the red, impetuous Bull-power guarding the worshipper (RV 5.12.6).
The hymn resolves in a concrete boon: a wide, stable dwelling and enduring support for the sincere sacrificer—fruition grounded not in mere gain, but in truth-ordered living.
ghṛtaṃ na yajña āsye supūtaṃ giram bhare
vacasas santi gopāḥ
यस्ते अग्ने नमसा यज्ञमीट्ट ऋतं स पात्यरुषस्य वृष्णः । तस्य क्षयः पृथुरा साधुरेतु प्रसर्स्राणस्य नहुषस्य शेषः ॥It teaches that when the sacrifice is done in harmony with Ṛta (truth-order) and with purified speech and reverence, Agni protects the worshipper, restrains hostile forces, and grants stable well-being.
In Vedic thought, speech is powerful and must be kept truthful and ritually pure. The hymn asks for protectors who keep the mantra and Agni’s share safe from anṛta—falsehood, confusion, and disorder.
It can be recited at the lighting of a sacred fire (or lamp) with a small ghee offering, focusing on truthful intention, careful speech, and asking for inner protection and steadiness in daily life.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.