Rig Veda 5.11.1: Mandala 5, Sukta 11, Mantra 1

Sukta 5.11

Devata: Agni

Samhita Patha (Devanagari)

जनस्य गोपा अजनिष्ट जागृविरग्निः सुदक्षः सुविताय नव्यसे । घृतप्रतीको बृहता दिविस्पृशा द्युमद्वि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥

Transliteration

jánasya gopā́ ajaniṣṭa jā́gṛvir agníḥ su-dákṣaḥ suvitā́ya návyase | ghṛtá-pratīko bṛhatā́ divi-spṛ́śā dyu-mád ví bhāti bháratebhyaḥ śúciḥ ||

Translation

ജനത്തിന്റെ ഗോപാ (രക്ഷകൻ) ജനിച്ചിരിക്കുന്നു—അഗ്നി, ജാഗ്രതനായ, സുദക്ഷ (സുനിപുണൻ)—പുതിയതും സദാ നവ്യവുമായ സുവിതായ (സുമാർഗ്ഗനയ)ത്തിനായി. ഘൃതപ്രതീക (ഘൃത-തേജസ്സുള്ള മുഖമുള്ളവൻ), മഹത്തായ, ദ്യൗവിനെ സ്പർശിക്കുന്നവൻ, ദ്യുമത് (പ്രകാശമാന)മായി ദീപ്തിക്കുന്നു—ഭാരതർക്കായി ശുചി (പവിത്രൻ) ആയി.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• जनस्य: of the people / of men
• जनस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक) < √जन्

• गोपा: protector, guardian
• गोपा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘रक्षक’) < √पा (पालने)

• अजनिष्ट: was born / came into being
• अजनिष्ट: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने)

• जागृविः: wakeful, vigilant
• जागृविः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: जागृव् (प्रातिपदिक; परिपूर्ण/वर्तमान-भाव विशेषण) < √जागृ (जागरणे)

• अग्निः: Agni (Fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• सुदक्षः: skilful, capable
• सुदक्षः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सुदक्ष (प्रातिपदिक; सु- + दक्ष) < √दक्ष/दश् (दक्षत्वे/कुशलत्वे)

• सुविताय: for good passage / welfare
• सुविताय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सुवित (प्रातिपदिक; सु- + वित ‘मार्ग/कल्याण’)

• नव्यसे: for the new (one), for the ever-fresh
• नव्यसे: सम्प्रदान (अग्नेः/देवस्य)
• Type: Adjective
• Root: नव्य (प्रातिपदिक) < √नु/नव (नूतने)

• घृतप्रतीकः: whose face/form is ghee-bright
• घृतप्रतीकः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: घृतप्रतीक (प्रातिपदिक; घृत + प्रतीक ‘मुख/रूप’)

• बृहता: with the great (might) / by greatness
• बृहता: करण/सहचर्य (विशेषण-तृतीया)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक) < √बृह् (वर्धने)

• दिविस्पृशा: touching heaven
• दिविस्पृशा: करण/सहचर्य (विशेषण-तृतीया)
• Type: Adjective
• Root: दिविस्पृश् (प्रातिपदिक; दिवि + स्पृश् ‘स्पर्श’) < √स्पृश् (स्पर्शने)

• द्यु मत्: brightly, with splendour
• द्यु मत्: कर्म/क्रियाविशेषण (प्रकाशस्य वस्तु/फलम्)
• Type: Adjective
• Root: द्यु मत् (प्रातिपदिक; द्युत्/द्युमन् ‘तेज’ + मत्) < √द्युत् (दीप्तौ)

• वि: apart, forth, widely
• वि: (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• भाति: shines
• भाति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भा (दीप्तौ)

• भरतेभ्यः: for the Bharatas
• भरतेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक; ‘भरत-जनाः’) < √भृ (भरणे)

• शुचिः: pure, bright
• शुचिः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) < √शुच् (शौचे/दीप्तौ)