
Sukta 4.4
Vāmadeva Gautama (attributed for RV 4.4)
Triṣṭubh (probable)
ഋഗ്വേദം 4.4-ൽ അഗ്നിയെ ശക്തമായി ആഹ്വാനം ചെയ്ത്, തന്റെ ജ്വലനശക്തി വിപുലീകരിക്കാനും രാജസൈന്യത്തെപ്പോലെ മുന്നേറാനും, ശത്രു രാക്ഷസന്മാരെയും ഹാനികരമായ അന്ധകാരത്തിന്റെ എല്ലാ രൂപങ്ങളെയും തകർക്കാനും അപേക്ഷിക്കുന്നു. കവി-പുരോഹിതനായ വാമദേവൻ പാട്ടും ഇന്ധനവുംകൊണ്ട് അഗ്നിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘മിനുക്കി’ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു; സ്തുതിഗാനം സ്വീകരിക്കാനും, വഞ്ചനയും അപവാദവും നിന്ന് ആരാധകരെ കാക്കാനും, ദിവസങ്ങളിലുടനീളം അവരുടെ ക്ഷത്രം (ആധിപത്യം, ഫലപ്രദമായ ശക്തി) നിലനിർത്താനും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीं याहि राजेवामवाँ इभेन । तृष्वीमनु प्रसितिं द्रूणानोऽस्तासि विध्य रक्षसस्तपिष्ठैः ॥
ഹേ (അഗ്നേ), നിന്റെ പാജഃ—ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്—വളർത്തുക; ഭൂമിയെപ്പോലെ വിശാലമായ പ്രസിതി (വ്യാപക പാദചാരം/വിസ്താരം) സൃഷ്ടിക്കുക. രാജാവുപോലെ, ഇഭേന—ആനബലത്തോടെ—മുന്നോട്ട് പോവുക. തൃഷ്വീ (ദാഹമുള്ള) പാഞ്ഞുചാട്ടത്തെ അനുഗമിച്ച്, ദ്രൂണാനഃ—വേഗത്തിൽ കുതിച്ച്—നീ അസ്താ (അമ്പെയ്യുന്നവൻ/ശസ്ത്രധാരി); തപിഷ്ഠൈഃ—അത്യുദ്ഗ്ര ദഹനശക്തികളാൽ—രക്ഷസുകളെ തുളച്ചുകീറുക.
Mantra 2
तव भ्रमास आशुया पतन्त्यनु स्पृश धृषता शोशुचानः । तपूंष्यग्ने जुह्वा पतंगानसंदितो वि सृज विष्वगुल्काः ॥
നിന്റെ ചുറ്റിത്തിരിയുന്ന ജ്വാലകൾ അതിവേഗത്തിൽ പറക്കുന്നു; ഹേ ധീരനേ, ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് നീ മുന്നോട്ടു സ്പർശിച്ചുകൊൾക. ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ ജുഹ്വാ (ഹവിർലഡിൽ) കൊണ്ട് ദഹിക്കുന്ന പതംഗങ്ങളെപ്പോലെ ചിറകുള്ള കണങ്ങളെ പുറത്തേക്കെറിഞ്ഞു വിടുക; അഖണ്ഡനായി, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നിന്റെ അഗ്നി-അംഗാരങ്ങളെ ചിതറിക്ക.
Mantra 3
प्रति स्पशो वि सृज तूर्णितमो भवा पायुर्विशो अस्या अदब्धः । यो नो दूरे अघशंसो यो अन्त्यग्ने माकिष्टे व्यथिरा दधर्षीत् ॥
ശത്രുവിനെതിരെ സ്പശങ്ങളെ (കാവൽക്കാരെ) പുറത്ത് വിടുക; നീ ഏറ്റവും വേഗവാനായി, ഈ ജനത്തിന്റെ അദബ്ധ രക്ഷകനായി പായുവായി നിലകൊൾക. ഞങ്ങളുടെ അഘശംസൻ (ദുഷ്ടാശയി) ദൂരെയായാലും അടുത്തായാലും—ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ യാതൊരു വ്യഥയും ഞങ്ങളെ ആക്രമിക്കാതിരിക്കട്ടെ.
Mantra 4
उदग्ने तिष्ठ प्रत्या तनुष्व न्यमित्राँ ओषतात्तिग्महेते । यो नो अरातिं समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्यतसं न शुष्कम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, എഴുന്നേൽക്കുക; പ്രതികരണമായി നീ മുന്നോട്ടു വ്യാപിക്ക—നിന്റെ തീക്ഷ്ണ ആയുധം കൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ താഴേക്ക് തള്ളുക. നീ ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് അരാതി (അപകാരം/അനിഷ്ടം) ഒരുക്കിയവൻ ആരായാലും, അവനെ താഴെയാക്കി ദഹിപ്പിക്ക—ഉണങ്ങിയ ശണത്തെപ്പോലെ.
Mantra 5
ऊर्ध्वो भव प्रति विध्याध्यस्मदाविष्कृणुष्व दैव्यान्यग्ने । अव स्थिरा तनुहि यातुजूनां जामिमजामिं प्र मृणीहि शत्रून् ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഊർദ്ധ്വമായി ഉയർന്നു പ്രതിഘാതമായി ഭേദിക്ക; ഞങ്ങളിൽ നിന്നു ദൈവ്യശക്തികളെ വെളിപ്പെടുത്തുക. യാതുജനാം (യാതു-ബലങ്ങളുടെ) ചലനങ്ങളെ താഴെയിറക്കി ദൃഢമായി നീട്ടി നിഗ്രഹിക്ക; ശത്രുക്കളെ—ജാമി (ബന്ധുവെന്നപോലെ) ആയാലും അജാമി (പരനായാലും)—പൂർണ്ണമായി തകർത്തുകളയുക.
Mantra 6
स ते जानाति सुमतिं यविष्ठ य ईवते ब्रह्मणे गातुमैरत् । विश्वान्यस्मै सुदिनानि रायो द्युम्नान्यर्यो वि दुरो अभि द्यौत् ॥
ഹേ യവിഷ്ഠ (ഏറ്റവും യുവ) അഗ്നേ, ബ്രഹ്മ (പവിത്ര വാക്ക്) നു വേണ്ടി ഗതി/മാർഗം കണ്ടെത്തിയവൻ നിന്റെ സുമതി—ശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം—അറിയുന്നു. അവനുവേണ്ടി ആര്യശക്തി പ്രകാശിക്കുന്നു: സമൃദ്ധിയുടെ എല്ലാ ശുഭദിനങ്ങളും ദ്യുമ്നങ്ങളായ ദീപ്തവിജയങ്ങളും, വാതിലുകൾ വിശാലമായി തുറന്ന് തിളങ്ങുന്നു.
Mantra 7
सेदग्ने अस्तु सुभगः सुदानुर्यस्त्वा नित्येन हविषा य उक्थैः । पिप्रीषति स्व आयुषि दुरोणे विश्वेदस्मै सुदिना सासदिष्टिः ॥
ഹേ അഗ്നേ, അവൻ നിശ്ചയമായും സുഭഗൻ ആകട്ടെ, സുദാനു (ഉദാരദാനവാൻ) ആകട്ടെ—നിത്യഹവിഷാൽയും ഉക്ഥൈഃ (സ്തുതി-മന്ത്രങ്ങളാൽ)യും നിന്നെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, തന്റെ ആയുഷ്സിലും ഗൃഹ-ദുരോണെയിലും നിന്നെ പരിപൂർണ്ണമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ. അവനുവേണ്ടി എല്ലാ സുദിനവും, യജ്ഞത്തിന്റെ എല്ലാ സിദ്ധിയും വന്ന് ഇരിക്കട്ടെ.
Mantra 8
अर्चामि ते सुमतिं घोष्यर्वाक्सं ते वावाता जरतामियं गीः । स्वश्वास्त्वा सुरथा मर्जयेमास्मे क्षत्राणि धारयेरनु द्यून् ॥
ഹേ (അഗ്നി), നിന്റെ സുമതി—ശ്രേഷ്ഠമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം—ഞാൻ ഉച്ചത്തിൽ, സമീപത്തായി പാടുന്നു; ഈ ഗീതി പ്രായം ചെന്നാലും നിനക്കായി തുടർച്ചയായി മുഴങ്ങുന്നു. നല്ല അശ്വങ്ങളുമുള്ളതും സു-രഥമുള്ളതുമായ നിന്നെ ഞങ്ങൾ മിനുക്കി ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ; ഞങ്ങൾക്കായി ക്ഷത്രാണി—ആധിപത്യശക്തികൾ—ദിവസംതോറും നീ ധരിക്കട്ടെ.
Mantra 9
इह त्वा भूर्या चरेदुप त्मन्दोषावस्तर्दीदिवांसमनु द्यून् । क्रीळन्तस्त्वा सुमनसः सपेमाभि द्युम्ना तस्थिवांसो जनानाम् ॥
ഇവിടെ നിന്റെ അടുക്കലേക്ക് ധാരാളം ബലം നീങ്ങട്ടെ; ഹേ ദീപ്തിമാനേ, രാത്രികളും ദിവസങ്ങളും അനുഗമിച്ച് അത് ആത്മസമീപത്തേക്ക് വരട്ടെ. സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ നിന്നോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ പിന്തുടരട്ടെ—മനുഷ്യരിൽ ദ്യുമ്നങ്ങൾ (പ്രകാശമഹിമകൾ) ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരായി.
Mantra 10
यस्त्वा स्वश्वः सुहिरण्यो अग्न उपयाति वसुमता रथेन । तस्य त्राता भवसि तस्य सखा यस्त आतिथ्यमानुषग्जुजोषत् ॥
ഹേ അഗ്നി, നല്ല അശ്വങ്ങളോടും ദീപ്തമായ ഹിരണ്യ-സമ്പത്തോടും കൂടി, വസുമതമായ രഥത്തിൽ നിന്റെ അടുക്കലേക്ക് വരുന്നവനു—നീ അവന്റെ ത്രാതാ (രക്ഷകൻ) ആകുന്നു; അവന്റെ സഖാ (സുഹൃത്ത്) ആകുന്നു; മനുഷ്യരീതിയിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്റെ ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ച് നിന്നെ പ്രസാദിപ്പിച്ചവനു.
Mantra 11
महो रुजामि बन्धुता वचोभिस्तन्मा पितुर्गोतमादन्वियाय । त्वं नो अस्य वचसश्चिकिद्धि होतर्यविष्ठ सुक्रतो दमूनाः ॥
ഞാൻ വചനങ്ങളാൽ മഹത്തായ ബന്ധുത്വം (കുടുംബബന്ധം) ഭേദിച്ച് തുറക്കുന്നു; ഇത് എന്റെ പിതാവായ ഗൗതമനിൽ നിന്നു അനുഗമിച്ച് എനിക്കെത്തിയതാണ്. ഹേ ഹോതൃ, ഏറ്റവും യുവൻ, ശുദ്ധസങ്കൽപൻ, ഗൃഹാധിപൻ (ദമൂനാഃ), ഞങ്ങളുടെ ഈ വാക്കിനെ ശ്രദ്ധിച്ചു ഗ്രഹിക്കണമേ.
Mantra 12
अस्वप्नजस्तरणयः सुशेवा अतन्द्रासोऽवृका अश्रमिष्ठाः । ते पायवः सध्र्यञ्चो निषद्याग्ने तव नः पान्त्वमूर ॥
ജാഗ്രതയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ, വേഗവാന്മാർ, ക്ഷേമസൗഖ്യസമ്പന്നർ, അക്ഷീണർ, ‘വൃക’ (വൃക)രഹിതർ—ഏറ്റവും കുറച്ച് ക്ഷീണിക്കുന്നവർ—ആ കാവൽക്കാർ ചേർന്നു ചേർന്നു ഇരുന്ന്, ഹേ അഗ്നി, ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ. അവർ നിന്റേതാണ്; അവർ മോഹമില്ലാതെ ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 13
ये पायवो मामतेयं ते अग्ने पश्यन्तो अन्धं दुरितादरक्षन् । ररक्ष तान्त्सुकृतो विश्ववेदा दिप्सन्त इद्रिपवो नाह देभुः ॥
ഹേ അഗ്നി, നിന്റെ ആ കാവൽക്കാർ—മമതയുടെ പുത്രനെ—അന്ധസ്ഥാനവും കണ്ടറിഞ്ഞ്—ദുരിതത്തിൽ നിന്നു കാത്തു. ഹേ വിശ്വവേദാ (സർവ്വജ്ഞ), അവരുടെ സുകൃതം (സത്കർമ്മം) മൂലം നീ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു; ശത്രുക്കൾ ഹാനി ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും അവർ ഒരിക്കലും വിജയിച്ചില്ല.
Mantra 14
त्वया वयं सधन्यस्त्वोतास्तव प्रणीत्यश्याम वाजान् । उभा शंसा सूदय सत्यतातेऽनुष्ठुया कृणुह्यह्रयाण ॥
ഹേ (അഗ്നി), നിന്നോടുകൂടെ ഞങ്ങൾ സധന്യർ—ശരിയായ വിജയം നേടാൻ ശേഷിയുള്ളവർ; നിന്റെ സംരക്ഷണത്താലും നിന്റെ മുന്നേറ്റനേതൃത്വത്താലും ഞങ്ങൾ ബലത്തിന്റെ സമൃദ്ധമായ വാജങ്ങളെ പ്രാപിക്കട്ടെ. സത്യതാതെയുടെ പുത്രനേ, ഞങ്ങളുടെ ഇരുപ്രശംസകളും സമൃദ്ധിപ്പെടുത്തുക; യഥാക്രമമായി, അതിവേഗമോ ഇടറലോ കൂടാതെ, അത് നിർവഹിക്കു.
Mantra 15
अया ते अग्ने समिधा विधेम प्रति स्तोमं शस्यमानं गृभाय । दहाशसो रक्षसः पाह्यस्मान्द्रुहो निदो मित्रमहो अवद्यात् ॥
ഹേ അഗ്നി, ഈ സമിധയാൽ ഞങ്ങൾ നിന്നെ സേവിക്കട്ടെ; പ്രതിഫലമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്ന സ്തോമം സ്വീകരിക്കു. രക്ഷസിന്റെ ദാഹകശക്തികളെ ദഹിപ്പിക്കു; മഹാമിത്രനേ, ഞങ്ങളെ ദ്രുഹ (വഞ്ചകൻ) നിന്ദകൻ എന്നിവരിൽ നിന്നുമും, സത്യത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിവീഴുന്ന കുറ്റാരോപ്യമായ എല്ലാറ്റിൽ നിന്നുമും കാത്തുകൊൾക.
Agni is urged to enlarge his blazing force and stride widely, advancing like a king with elephant-like power to confront threats.
The poet intensifies praise and proximity—song is made to resound, Agni is ‘polished’ and equipped with good steeds and chariot imagery, and the request for enduring kṣatra is repeated.
Agni becomes the archer/executor: he is asked to pierce and burn the Rakṣasas with the most scorching powers, establishing safety for the sacrificers.
The hymn closes with a formal exchange—fuel and hymn are offered; Agni accepts, burns hostile darkness, and guards the community from deceiver and slander, preserving what is true and blameless.
कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीं याहि राजेवामवाँ इभेन । तृष्वीमनु प्रसितिं द्रूणानोऽस्तासि विध्य रक्षसस्तपिष्ठैः ॥अर्चामि ते सुमतिं घोष्यर्वाक्सं ते वावाता जरतामियं गीः । स्वश्वास्त्वा सुरथा मर्जयेमास्मे क्षत्राणि धारयेरनु द्यून् ॥अया ते अग्ने समिधा विधेम प्रति स्तोमं शस्यमानं गृभाय । दहाशसो रक्षसः पाह्यस्मान्द्रुहो निदो मित्रमहो अवद्यात् ॥It asks Agni to increase his fiery power, move forward like a royal force, destroy Rakṣasas (harmful powers), and protect the worshippers from deception and slander.
Because Agni is invoked not only as the ritual fire but also as a guardian power—able to lead, conquer obstacles, and enforce order by burning what is hostile to the sacrifice.
It can be recited during a simple fire offering (with ghee and kindling) or as a protective prayer at dawn/evening, focusing on inner purification and removal of negative influences.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.