Rig Veda 4.4.11: Mandala 4, Sukta 4, Mantra 11

Sukta 4.4

Rishi: Vāmadeva Gautama (self-referential lineage: Gotama)

Devata: Agni (as Hotṛ, Damūnāḥ)

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

महो रुजामि बन्धुता वचोभिस्तन्मा पितुर्गोतमादन्वियाय । त्वं नो अस्य वचसश्चिकिद्धि होतर्यविष्ठ सुक्रतो दमूनाः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.4.11

Transliteration

mahó rujāmi bandhutā́ vacóbhis tán mā pitúr gotamā́d ánv iyāya | tváṃ no asyá vácasaś cikiddhi hótar yaviṣṭha sukrato damūnāḥ ||

Translation

ഞാൻ വചനങ്ങളാൽ മഹത്തായ ബന്ധുത്വം (കുടുംബബന്ധം) ഭേദിച്ച് തുറക്കുന്നു; ഇത് എന്റെ പിതാവായ ഗൗതമനിൽ നിന്നു അനുഗമിച്ച് എനിക്കെത്തിയതാണ്. ഹേ ഹോതൃ, ഏറ്റവും യുവൻ, ശുദ്ധസങ്കൽപൻ, ഗൃഹാധിപൻ (ദമൂനാഃ), ഞങ്ങളുടെ ഈ വാക്കിനെ ശ്രദ്ധിച്ചു ഗ്രഹിക്കണമേ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महो: greatly; a great (deed/force)
• महो: Karma (अन्तर्निहितम्: ‘महद् [कार्यं/बलम्]’)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• रुजामि: I break; I shatter
• रुजामि: Kartā (अहम्)
• Type: Verb
• Root: रुज् (धातु) ‘भङ्गे/हिंसायाम्’

• बन्धुता: with kinship; by (the power of) relationship
• बन्धुता: Karaṇa
• Type: Noun (abstract)
• Root: बन्धुता (प्रातिपदिक) < बन्धु

• वचोभिः: with words; with utterances
• वचोभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: Karma (यत् ‘तत्’ = उक्तं कर्म/कार्यं)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मा: me
• मा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम) — enclitic form

• पितुः: of (my/our) father
• पितुः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• गोतमात्: from Gotama
• गोतमात्: Apādāna
• Type: Proper Noun
• Root: गोतम (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)

• अन्वियाय: I have followed; I went after
• अन्वियाय: Kartā (अहम्)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) ‘गत्यर्थः’ with अनु-

• त्वम्: you
• त्वम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: our
• नः: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम) — enclitic form

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वचसः: of the word/utterance
• वचसः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• चिकिद्धि: perceive; take notice; understand
• चिकिद्धि: Kriyā (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: चित् (धातु) ‘अवबोधने’ (वेदिक: किद्-आगम/विकल्प)

• होत॒र्: O Hotar (invoking priest)
• होत॒र्: Sambodhana
• Type: Noun (agent)
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• यविष्ठ: O youngest (most youthful)
• यविष्ठ: Sambodhana
• Type: Adjective
• Root: यविष्ठ (प्रातिपदिक; superlative, ‘युवा’/‘यव’ base in Vedic epithet)

• सुक्रतो: O of good resolve/wisdom
• सुक्रतो: Sambodhana
• Type: Adjective
• Root: सु-क्रतु (प्रातिपदिक)

• दमूनाः: O dweller in the house; O domestic (Agni)
• दमूनाः: Sambodhana
• Type: Adjective (epithet)
• Root: दमूनस्/दमूना (प्रातिपदिक; epithet, ‘house-dwelling/at home’)