Rig Veda 2.23.6: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 6

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Bṛhaspati (with allied force Harasvatī in the closing pāda)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥

Transliteration

tváṃ no gopā́ḥ pathi-kṛ́d vi-cakṣaṇas táva vratā́ya matí-bhir jarāmahe | bṛ́haspate yó no abhí hvøró dadhé svā́ táṃ marmartu ducchúnā hárasvatī ||

Translation

നീ ഞങ്ങളുടെ ഗോപാ (രക്ഷകൻ), പഥികൃത് (മാർഗ്ഗനിർമ്മാതാവ്), വിചക്ഷണൻ (സ്പഷ്ടദർശി) ആകുന്നു; ഞങ്ങളുടെ മതി (ചിന്ത)കളാൽ നിന്റെ വ്രതം (പവിത്രനിയമം/കർമ്മവിധി) ഉള്ളിൽ വളരാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ബൃഹസ്പതേ! ഞങ്ങളോടു വിരുദ്ധമായി വക്രഹാനി സ്ഥാപിക്കുന്നവനെ നിന്റെ തന്നെ ബലം ഭയങ്കര ദുച്ഛുനയാൽ തകർത്തുകളയട്ടെ—ഹേ ഹരസ്വതീ!

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: to/for us; of us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गो-पाः: protector of cattle (protector)
• गो-पाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गो + पा (√पा ‘to protect’) (समास-प्रातिपदिक)

• पथि-कृत्: path-maker; guide
• पथि-कृत्: कर्तृ
• Type: Noun/Agent
• Root: पथिन् + कृत् (√कृ ‘to make/do’) (उपपद-समास; कृत्-प्रातिपदिक)

• वि-चक्षणः: clear-sighted, discerning
• वि-चक्षणः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: चक्ष्/चक्ष् (√चक्ष् ‘to see’) → चक्षण (प्रातिपदिक) with वि-

• तव: of thee, thy
• तव: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• व्रताय: for (thy) ordinance/vow; for thy sacred order
• व्रताय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• मतिभिः: with thoughts/prayers
• मतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• जारामहे: we praise/celebrate
• जारामहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जर्/√जॄ (Vedic: ‘to praise/celebrate’; here middle)

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: to/for us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अभि: against; towards
• अभि: उपसर्ग
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• ह्वरः: harm, malice, hostile intent
• ह्वरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ह्वर (प्रातिपदिक; ‘crookedness, malice, harm’)

• दधे: has set/placed (upon)
• दधे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा ‘to place/put’

• स्वाः: his own (people/kinsmen)
• स्वाः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantive)
• Root: स्व (प्रातिपदिक; ‘own, one’s own’)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मर्मर्तु: let (her/it) crush/destroy
• मर्मर्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मृद्/√मृ (Vedic: ‘to crush, to destroy’; intensive/iterative nuance)

• दुच्छुना: with evil harm; by mischief
• दुच्छुना: करण
• Type: Noun
• Root: दुश्छुना/दुच्छुना (प्रातिपदिक; ‘evil hurt, mischief’)

• हरस्वती: Harasvatī (goddess/river), the smiter
• हरस्वती: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: हरस्वती (प्रातिपदिक; a goddess/river-name; lit. ‘having haras/strength’)