Rig Veda 10.65.13 — Mandala 10, Sukta 65, Mantra 13

Sukta 10.65

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Viśve Devāḥ with Sarasvatī prominently invoked

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

पावीरवी तन्यतुरेकपादजो दिवो धर्ता सिन्धुरापः समुद्रियः । विश्वे देवासः शृणवन्वचांसि मे सरस्वती सह धीभिः पुरंध्या ॥

Transliteration

pāvī́ravī tanyatúr éka-pād ajó divó dhartā́ síndhur ā́paḥ samudríyaḥ | víśve devā́saḥ śṛṇaván vacā́ṃsi me sá rasvatī sahá dhībhíḥ puráṃdhyā ||

Translation

പാവീരവീ—ഗർജനശക്തി; ഏകപാദ്—ഏകപദി ശക്തി; അജ—അജന്മ; ദിവോ ധർത്താ—സ്വർഗത്തിന്റെ ധാരകൻ; സിന്ധുവും സമുദ്രീയ അപഃ (ജലങ്ങളും)—ഈ എല്ലാ ദേവശക്തികളും എന്റെ വചനങ്ങൾ കേൾക്കട്ടെ. ദീപ്ത ധീകളോടും പുരന്ധി (പരിപൂർണ്ണ വിവേകം) യോടും കൂടെ സരസ്വതിയും ഞങ്ങളോടൊപ്പം ഇരിക്കട്ടെ.

Word by Word

• पावीः: the purifying (one)/purifier
• पावीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पावीर्- (प्रातिपदिक; ‘शुद्धि/पवित्रता/शुद्ध करने वाली शक्ति’)

• अवीः: you/it protected
• अवीः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु; ‘रक्षा/पालन’)

• तन्यतुः: the thunder/roar
• तन्यतुः: कर्तृ/विशेष्य
• Type: Noun
• Root: तन्/तनी (धातु; ‘ध्वनि/गर्जना, तड़ित-गर्जन’)

• एकपादजः: one-footed-born; the One-footed (mythic epithet)
• एकपादजः: विशेषण (तन्यतुः/धर्ता आदि का)
• Type: Adjective/Noun
• Root: एक-पाद-ज (समास; ‘एक’ + ‘पाद’ + ‘ज’ < √जन् ‘जन्म’)

• दिवः: of heaven/sky
• दिवः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘द्यौ/दिव्’)

• धर्ता: the supporter/bearer
• धर्ता: कर्तृ
• Type: Agent Noun (Kṛdanta)
• Root: √धृ (धातु; ‘धारण’), कर्तृ-प्रत्यय -तृ

• सिन्धुः: the river; Sindhu
• सिन्धुः: कर्तृ/विशेष्य
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ/समुच्चय
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक; ‘जल’)

• समुद्रियः: oceanic; belonging to the sea
• समुद्रियः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: समुद्रिय (प्रातिपदिक; ‘समुद्र-सम्बन्धी’)

• विश्वे: all
• विश्वे: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• देवासः: the gods
• देवासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• शृणवन्: hearing; may they hear
• शृणवन्: कर्तृ (क्रियाविशेषणात्मक)
• Type: Participle (Kṛdanta)
• Root: √श्रु (धातु; ‘श्रवण’), वर्तमान कृदन्त (शृण्वत्/शृण्वन्)

• वचांसि: words; utterances
• वचांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• मे: my; to/for me
• मे: सम्बन्ध/सम्प्रदान (contextual)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: कर्तृ (समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक; देवी/नदी)

• सह: together with
• सह: सहकार (associative)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)

• धीभिः: with insights/prayers
• धीभिः: करण/सहकार
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• पुरंध्या: Purandhyā (the bestowing/fulfilling power)
• पुरंध्या: कर्तृ (सरस्वती के साथ समुच्चय)
• Type: Noun
• Root: पुरंध्या (प्रातिपदिक; ‘समृद्धि/पूरण-शक्ति’, देवी/शक्ति)