Rig Veda 10.46.4 — Mandala 10, Sukta 46, Mantra 4
Sukta 10.46
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
मन्द्रं होतारमुशिजो नमोभिः प्राञ्चं यज्ञं नेतारमध्वराणाम् । विशामकृण्वन्नरतिं पावकं हव्यवाहं दधतो मानुषेषु ॥
Transliteration
mandráṃ hótāram uśíjo námo-bhiḥ prā́ñcaṃ yajñáṃ netā́ram adhvarā́ṇām | viśā́m akṛṇvann aratíṃ pāvakáṃ havya-vā́haṃ dádhato mā́nuṣeṣu ||
Translation
നമസ്കാരകർമ്മങ്ങളാൽ ഉശിജർ (അഗ്നിയെ തേടുന്നവർ) ആനന്ദകരനായ ഹോതൃനെ രൂപപ്പെടുത്തി—മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന യജ്ഞത്തെ, അധ്വരങ്ങളുടെ (അർപ്പണമാർഗങ്ങളുടെ) നേതാവിനെ. അവർ അവനെ വിശങ്ങൾ (ജനങ്ങൾ)ക്കായി പാവക ശുദ്ധികർത്താവും സത്യനേതാവുമായി ചെയ്തു; മനുഷ്യരിടയിൽ ഹവ്യവാഹനെ (ഹവിയെ വഹിക്കുന്ന അഗ്നിയെ) സ്ഥാപിച്ചു.
Word by Word
मन्द्रम्gladdening, pleasant
मन्द्रम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘होतारम्’ विशेषयति)
TypeAdjective
Rootमन्द्र- (प्रातिपदिक)
होतारम्the Hotṛ-priest (invoker)
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’)
उशिजःof the Uśij (name/epithet; often of Agni/Hotṛ)
उशिजः:
सम्बन्ध (होतारम्—‘उशिजः’ = उशिज्-सम्बद्धम्)
TypeNoun/Adjective
Rootउशिज्- (प्रातिपदिक)
नमोभिःwith obeisances, with reverences
नमोभिः:
करण
TypeNoun
Rootनमस्- (प्रातिपदिक)
प्राञ्चम्forward-facing, directed onward
प्राञ्चम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘यज्ञम्’ विशेषयति)
TypeAdjective
Rootप्राञ्च्- (प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice, ritual
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक; √यज्)
नेतारम्leader, guide
नेतारम्:
कर्म (अपि ‘होतारम्’ इत्यस्य समन्वयः—‘leader/guide’)
TypeNoun
Rootनेतृ- (प्रातिपदिक; √नी)
अध्वराणाम्of the rites/ceremonies
अध्वराणाम्:
सम्बन्ध (नेतारम्—कस्य? अध्वराणाम्)
TypeNoun
Rootअध्वर- (प्रातिपदिक)
विशाम्of the clans/peoples
विशाम्:
सम्बन्ध (अकृण्वन्—कस्य? विशाम्)
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक)
अकृण्वन्they made, they fashioned
अकृण्वन्:
क्रिया (कर्तृ-बहुवचन; ‘ते’/‘जनाः’ इत्यादि अव्यक्त-कर्तृ)
TypeVerb
Root√कृ
अरतिम्order/arrangement; (also) readiness/service
अरतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअरति- (प्रातिपदिक)
पावकम्purifying, bright
पावकम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘हव्यवाहम्’ विशेषयति)
TypeAdjective
Rootपावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘शोधने’)
हव्यवाहम्the oblation-carrier (Agni)
हव्यवाहम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootहव्यवाह- (प्रातिपदिक; हव्या + वाह)
दधतःof (those) placing/establishing
दधतः:
सम्बन्ध (मानुषेषु—‘of those placing/establishing’)
TypeVerb (participle)
Root√धा
मानुषेषुamong men, in human (dwellings)
मानुषेषु:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootमानुष- (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.