Rig Veda 10.45.8 — Mandala 10, Sukta 45, Mantra 8
Sukta 10.45
Devata: Agni (with Dyauḥ as generative background power)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
दृशानो रुक्म उर्विया व्यद्यौद्दुर्मर्षमायुः श्रिये रुचानः । अग्निरमृतो अभवद्वयोभिर्यदेनं द्यौर्जनयत्सुरेताः ॥
Transliteration
dṛśānó rukmá urviyā́ vy àdyaut durmárṣam ā́yuḥ śríye rucānáḥ | agnír amṛ́to abhavad váyobhir yád enaṃ dyáur jánayat su-rétāḥ ||
Translation
സുവർണ തേജസ്സായി ദൃശ്യമാനനായി, അവൻ ഉർവീയാ വ്യാപകമായി പ്രകാശിച്ചു—ശ്രിയ്ക്കായി ദീപ്തൻ, ദുര്മർഷമായുഃ (അജേയ ജീവബലം) നിമിത്തം രുചമാനൻ. സുറേതസ്സായ ദ്യൗ അവനെ ജനിപ്പിച്ചപ്പോൾ, വയോഭിഃ (വളർച്ചാശക്തികളാൽ) അഗ്നി അമൃതനായി.
Word by Word
दृशानःseeing; appearing; manifest
दृशानः:
विशेषण (कर्तृपदस्य) / कर्ता-संबन्धी
TypeAdjective/Participle
Rootदृश् (धातु) → दृशान (कृदन्त-प्रातिपदिक) [=दृश् + शानच्]
रुक्मःthe golden ornament; the golden one
रुक्मः:
कर्तृ/विषय (दृशानः इत्यस्य विशेष्यः) अथवा अग्नेः उपमान/विशेषण
TypeNoun
Rootरुक्म (प्रातिपदिक)
उर्वियाwith broadness; with wide expanse
उर्विया:
करण (व्यद्यौत् इत्यस्य) / साधन
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
विapart; forth; widely
वि:
क्रियाविशेषक
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
अद्यौत्shone forth; flashed
अद्यौत्:
क्रिया (कर्तृ: रुक्मः/अग्निः)
TypeVerb
Rootद्युत् (धातु)
दुर्मर्षम्hard to endure; irresistible
दुर्मर्षम्:
कर्म (अद्यौत्/रुचानः इत्यस्य प्रकाश्य-वस्तु) / विशेषण
TypeAdjective
Rootदुर्मर्ष (प्रातिपदिक) [दुर्- + मर्ष ‘सहनीय’]
आयुःlife; vital power; lifetime
आयुः:
कर्म/विषय (प्रकाशित/प्रकटित)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
श्रियेfor splendor; for prosperity
श्रिये:
सम्प्रदान (उद्देश्य)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
रुचानःshining; radiant
रुचानः:
विशेषण (अग्निः) / कर्ता-संबन्धी
TypeAdjective/Participle
Rootरुच् (धातु) → रुचान (कृदन्त-प्रातिपदिक) [=रुच् + शानच्]
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्ता
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अमृतःimmortal
अमृतः:
विशेषण (अग्निः) / विधेय
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक) [अ- + मृत]
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वयॊभिःwith powers; with vital strengths
वयॊभिः:
करण (अभवत् इत्यस्य) / साधन
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक) [वैदिके ‘वयः’ = बल/यौवन/शक्ति]
यत्when; that
यत्:
सम्बन्ध/उपपद (उपवाक्य-प्रवर्तक)
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एनम्him
एनम्:
कर्म (जनयत् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एन
द्यौःHeaven; the Sky
द्यौः:
कर्ता (जनयत्)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
जनयत्generated; brought forth
जनयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु) [णिच्: जनय-]
सुरेताःof good seed; possessing good generative power
सुरेताः:
विशेषण (द्यौः) / कर्तृविशेषण
TypeAdjective
Rootसुरेतस् (प्रातिपदिक) [सु- + रेतस्]
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.