Home›Rig Veda›Mandala 10›Sukta 45›Mantra 7
←Previous Mantra
Next Mantra→

Rig Veda 10.45.7: Mandala 10, Sukta 45, Mantra 7

Sukta 10.45

Devata: Agni (inner Fire/Will; also as purifier and guide)
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.45; verse-length and cadence fit triṣṭubh)
Samhita Patha (Devanagari)

उशिक्पावको अरतिः सुमेधा मर्तेष्वग्निरमृतो नि धायि । इयर्ति धूममरुषं भरिभ्रदुच्छुक्रेण शोचिषा द्यामिनक्षन् ॥

Transliteration

uśík-pāvákó aratíḥ su-medhā́ márteṣv agnír amṛ́to ní dhāyi | iyárti dhūmám aruṣáṃ bharíbhrad út śukréṇa śocíṣā dyā́m inakṣan ||

Translation

ഉശിക് പാവകനായ, അരതി—സുമേധയുള്ള, ദീപ്തബുദ്ധിരൂപനായ അമൃത അഗ്നി മർത്ത്യരിൽ നിക്ഷിപ്തനായി. അവൻ അരുണധൂമത്തെ മേലോട്ടുയർത്തി ഭാരമേറ്റു വഹിക്കുന്നു; തന്റെ ശുക്രശോചിഷാൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ ദ്യൗവിനെ എത്തി സ്പർശിക്കുന്നു.

Word by Word
उशिक्eager/ardent, glowing (Vedic epithet)
उशिक्:
विशेषण (कर्तृ-पद ‘अग्निः’ का)
TypeAdjective
Rootउशिक् (प्रातिपदिक; ‘उशिक्’ = उषस्-सम्बद्ध/दीप्त/उष्ण-भाव) अथवा उश्- (इच्छा/उष्णता) से व्युत्पन्न वैदिक विशेषण
पावकःthe Purifier (Agni)
पावकः:
कर्तृ (अग्नि का विशेषण/नाम)
TypeNoun/Adjective
Rootपावक (प्रातिपदिक; √पू (पूञ्) ‘शुद्धौ’ से ‘पावक’ = शुद्धिकारक/पवित्र)
अरतिःswift movement / active course
अरतिः:
कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण/उपपद (अग्नि के लिए ‘swift-moving’/‘active’)
TypeNoun
Rootअरति (प्रातिपदिक; वैदिक ‘अरति’ = गति/प्रवृत्ति/चाल, ‘swift course’)
सुमेधाःof good wisdom, very wise
सुमेधाः:
विशेषण (अग्निः का)
TypeAdjective
Rootसु-मेधा (प्रातिपदिक; सु- ‘good’ + मेधा ‘wisdom/skill’)
मर्तेषुamong mortals
मर्तेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक; ‘mortal’)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अमृतःimmortal
अमृतः:
विशेषण (अग्निः का)
TypeAdjective
Rootअ-मृत (प्रातिपदिक; नञ् + मृत ‘mortal’)
निdown, in; firmly
नि:
क्रिया-विशेषक
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
धायिwas placed/was established
धायि:
क्रिया (अग्निः कर्ता)
TypeVerb
Root√धा (धाञ्) ‘स्थापने/धारणे’
इयर्तिhe raises/sets in motion
इयर्ति:
क्रिया (अग्निः कर्ता)
TypeVerb
Root√ईर्/√इर् (ईरणे/प्रेरणे) ‘to set in motion, raise’
धूमम्smoke
धूमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधूम (प्रातिपदिक)
अरुषम्ruddy, tawny
अरुषम्:
विशेषण (धूमम् का)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक; ‘ruddy, tawny’)
भरिभ्रत्bearing/carrying (as he bears it)
भरिभ्रत्:
विशेषण (कर्तृ ‘अग्निः’ का)
TypeParticiple/Adjective
Root√भृ (भृञ्) ‘धारणे’ से कृत्-रूप; ‘भरि-’ (वैदिक अव्यय/उपपद ‘in bearing/while carrying’) + भ्रत् (भ्रत्/भ्रद् = भृ-धातु का वर्तमान कृदन्त/विशेषणात्मक रूप)
उत्up, forth
उत्:
क्रिया-विशेषक
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
शुक्रेणwith the bright (one)
शुक्रेण:
करण
TypeAdjective (instrumental used substantively)
Rootशुक्र (प्रातिपदिक; ‘bright, shining’)
शोचिषाwith (his) flame/radiance
शोचिषा:
करण
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक; ‘flame, blaze, radiance’)
द्याम्the sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक; ‘sky, heaven’)
इनक्षन्reached/attained
इनक्षन्:
क्रिया (अग्निः कर्ता)
TypeVerb
Root√नक्ष् (नक्षँ) ‘to reach, attain’
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
←Previous Mantra
Next Mantra→

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

App StoreGoogle Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
App StoreGoogle Play