Rig Veda Sukta 114
Mandala 10Sukta 1149 Mantras

Sukta 114

Sukta 10.114

Devata

Mātariśvan / ritual Fire principle; also Viśve Devāḥ as knowing powers

ഋഗ്വേദം 10.114 യജ്ഞത്തിന്റെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ചോദ്യോത്തര-രൂപത്തിലുള്ള (രഹസ്യസൂചനകളുള്ള) സൂക്തമാണ്. ഇവിടെ അഗ്നി (മാതരിശ്വൻ)യും അറിവിന്റെ ശക്തികളായ വിശ്വേദേവാഃയും ഛന്ദസ്, സംഖ്യ, പ്രചോദിത വാക്ക് എന്നിവയിലൂടെ ക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്നതായി പറയുന്നു. പ്രവൃത്തി ‘അളന്ന്’ ക്രമപ്പെടുത്തൽ—ഛന്ദസ് നിശ്ചയിക്കൽ, ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ എണ്ണപ്പാടുകൾ ക്രമീകരിക്കൽ, ഋക്-സാമൻ മുഖേന യജ്ഞരഥത്തെ മുന്നോട്ട് നീക്കൽ—ഇവയിലൂടെ സ്വർഗീയ പോഷണവും, തൊഴിലും വിധിയും യുക്തമായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നതും ഉറപ്പാകുന്നു എന്ന് സൂക്തം പറയുന്നു.

Mantras

Mantra 1

घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुस्तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम । दिवस्पयो दिधिषाणा अवेषन्विदुर्देवाः सहसामानमर्कम् ॥

രണ്ട് ഘർമപാത്രങ്ങൾ എല്ലാദിക്കുകളിലും ത്രിവൃതമായ ആവരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു; അവയുടെ പ്രിയമായ തൃപ്തിക്കായി മാതരിശ്വൻ എത്തി. ദിവ്യപയം (സ്വർഗ്ഗപാൽ) ആഗ്രഹിച്ച് അവർ അതിനെ തേടി; ദേവന്മാർ സഹസാൽ അളക്കപ്പെട്ട അർക്ക്—ജ്വലിക്കുന്ന സ്തോത്രഗാനം—അറിയുകയുണ്ടായി.

Mantra 2

तिस्रो देष्ट्राय निॠतीरुपासते दीर्घश्रुतो वि हि जानन्ति वह्नयः । तासां नि चिक्युः कवयो निदानं परेषु या गुह्येषु व्रतेषु ॥

വിധാതാവായ (ദേഷ്ടാ) ആജ്ഞാപകനെ സമീപിച്ച് മൂന്നു നിരൃതികൾ ഉപാസന ചെയ്യുന്നു; ദീർഘശ്രുതരായ, അഗ്നിവാഹകരായ വഹ്നികൾ അവരെ നന്നായി അറിയുന്നു. കവിയായ ഋഷികൾ അവരുടെ നിദാനം—മൂലാധാരം—കണ്ടറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു: പരത്തിലുള്ള, ഗുഹ്യവ്രതങ്ങളിൽ (രഹസ്യനിയമങ്ങളിൽ) നിലകൊള്ളുന്നവരെ.

Mantra 4

एकः सुपर्णः स समुद्रमा विवेश स इदं विश्वं भुवनं वि चष्टे । तं पाकेन मनसापश्यमन्तितस्तं माता रेळ्हि स उ रेळ्हि मातरम् ॥

ഒരുവനാണ് സുപർണൻ; അവൻ സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഈ സമസ്ത വിശ്വവും സകല ഭുവനങ്ങളും അവൻ ദർശിക്കുന്നു. പാകമായ മനസ്സോടെ ഞാൻ അവനെ സമീപത്തിൽ നിന്നു കണ്ടു; മാതാവ് അവനെ പോഷിക്കുന്നു, അവനും മാതാവിനെ പോഷിക്കുന്നു.

Mantra 5

सुपर्णं विप्राः कवयो वचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । छन्दांसि च दधतो अध्वरेषु ग्रहान्त्सोमस्य मिमते द्वादश ॥

വിപ്രന്മാരായ കവിയ ഋഷികൾ വചനങ്ങളാൽ സുപർണനായ ആ ഏകനെ—ഏകനായിരുന്നാലും—പലവിധമായി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അധ്വരങ്ങളിൽ ഛന്ദസ്സുകളെ സ്ഥാപിച്ച്, അവർ സോമത്തിന്റെ ദ്വാദശ ഗ്രഹങ്ങളെ (പാത്രങ്ങളെ) അളക്കുന്നു.

Mantra 6

षट्त्रिंशाँश्च चतुरः कल्पयन्तश्छन्दांसि च दधत आद्वादशम् । यज्ञं विमाय कवयो मनीष ऋक्सामाभ्यां प्र रथं वर्तयन्ति ॥

അവർ മുപ്പത്താറിനെയും നാലിനെയും ക്രമപ്പെടുത്തി, ഛന്ദസ്സുകളെ അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ദ്വാദശവിധ ക്രമം ഉറപ്പിക്കുന്നു. യജ്ഞത്തെ അളന്ന് നിർണ്ണയിച്ച്, കവി-ഋഷികൾ തേജോമയമായ മണീഷയാൽ ഋക്-സാമൻ ശക്തികളിലൂടെ കർമത്തിന്റെ രഥത്തെ മുന്നോട്ട് നീക്കുന്നു.

Mantra 7

चतुर्दशान्ये महिमानो अस्य तं धीरा वाचा प्र णयन्ति सप्त । आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचद्येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य ॥

ഈ (രഹസ്യ)ത്തിന്റെ അധിക മഹിമകൾ പതിനാലാണ്; വാക്കിലൂടെ ധീര ഋഷികൾ അതിനെ ഏഴായി മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു. ഇവിടെ എത്തിച്ചേരുന്ന തീർത്ഥം—ആ പാത—ആർ പ്രസ്താവിക്കും? ഏത് മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അവർ പിഷിത സോമത്തെ ആഴത്തിൽ പാനം ചെയ്യുന്നു?

Mantra 8

सहस्रधा पञ्चदशान्युक्था यावद्द्यावापृथिवी तावदित्तत् । सहस्रधा महिमानः सहस्रं यावद्ब्रह्म विष्ठितं तावती वाक् ॥

സഹസ്രവിധത്തിൽ പതിനഞ്ച് യുക്ത (സ്തുതി)ഗീതങ്ങൾ ഉണ്ട്—ദ്യാവാ-പൃഥിവി എത്ര വ്യാപിക്കുന്നുവോ, അത്ര തന്നെ വ്യാപിക്കുന്നു ആ തത്. സഹസ്രവിധത്തിൽ അതിന്റെ മഹിമകൾ, സഹസ്രഗുണം; ബ്രഹ്മം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്ര ദൂരത്തോളം വാക് വ്യാപിക്കുന്നു.

Mantra 9

कश्छन्दसां योगमा वेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित् ॥

ഛന്ദസ്സുകളുടെ യോഗം (സംയോജനം) ഏത് ധീരൻ അറിയുന്നു? വാണിയെ അഭിമുഖീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ധിഷണ്യമായ പവിത്രാസനത്തിലേക്ക് ആര് എത്തിച്ചേർന്നു? ഋത്വിജന്മാരിൽ എട്ടാമത്തെ ശൂരൻ എന്നു അവർ ആരെയാണു വിളിക്കുന്നത്? ഇന്ദ്രന്റെ രണ്ടു ഹരികൾ (താമ്രവർണ്ണ അശ്വങ്ങൾ) ആരാണ് വാസ്തവത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞത്?

Mantra 10

भूम्या अन्तं पर्येके चरन्ति रथस्य धूर्षु युक्तासो अस्थुः । श्रमस्य दायं वि भजन्त्येभ्यो यदा यमो भवति हर्म्ये हितः ॥

ചിലർ ഭൂമിയുടെ അറ്റം (പരിധി) ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു; രഥത്തിന്റെ ധൂരുകളിൽ യുക്തരായി അവർ നില്ക്കുന്നു. ശ్రమത്തിന്റെ പങ്ക് അവർ ഇവർക്കു വിഭജിച്ചു നൽകുന്നു—യമൻ ഗൃഹത്തിൽ (ഹർമ്യത്തിൽ) സ്ഥാപിതനായി അകത്ത് നിവാസമാകുമ്പോൾ.

Frequently Asked Questions

Mātariśvan is a Vedic figure closely linked with bringing and kindling Agni (Fire). In this hymn he represents the force that makes the ritual fire and the mantra’s heat effective.

Because it treats the sacrifice as something that must be precisely “measured out.” Correct metres and ordered divisions are presented as the hidden framework that lets the rite work properly.

The chariot is a symbol for the sacrifice in motion. The seers move it forward by coordinating Ṛk (recited verse) and Sāman (sung chant), meaning speech and song together drive the ritual action.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App