Rig Veda 1.103.6: Mandala 1, Sukta 103, Mantra 6

Sukta 1.103

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution)

Devata: Indra (Soma-offering addressed to Indra)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

भूरिकर्मणे वृषभाय वृष्णे सत्यशुष्माय सुनवाम सोमम् । य आदृत्या परिपन्थीव शूरोऽयज्वनो विभजन्नेति वेदः ॥

Transliteration

bhū́rikarmaṇe vṛṣabhā́ya vṛ́ṣṇe satyáśuṣmāya sunavā́ma sómam | yá ādṛ́tyā paripanthī́va śūró ’yájvano vibhájan néti védāḥ ||

Translation

ബഹുകർമ്മനായ, വൃഷഭനായ, ബലവാനായ—സത്യശുഷ്മ (സത്യ തേജസ്/ഉത്സാഹം) ഉള്ളവനായി നമുക്ക് സോമം പിഴിയാം. ജാഗ്രതയോടെ, പാതകളെ കാക്കുന്ന ശൂരനെപ്പോലെ, അയജ്വന്മാരെ (യജ്ഞം ചെയ്യാത്തവരെ) വേർതിരിച്ച് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അറിയുന്നവൻ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• भूरिकर्मणे: to/for the much-working (one)
• भूरिकर्मणे: सम्प्रदान (दत्तव्य-प्रयोजनः: ‘उसके लिए’)
• Type: Noun (compound)
• Root: भूरि-कर्मन् (प्रातिपदिक) + -e (चतुर्थी एकवचन)

• वृषभाय: to/for the bull (mighty one)
• वृषभाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• वृष्णे: to/for the vigorous/strong one
• वृष्णे: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक)

• सत्यशुष्माय: to/for him of true might
• सत्यशुष्माय: सम्प्रदान
• Type: Adjective (compound)
• Root: सत्य-शुष्म (तत्पुरुष समास; शुष्म = ‘बल/तेज’)

• सुनवाम: let us press/prepare
• सुनवाम: (वाक्यस्य) क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सु (सवने/प्रसवे) — ‘to press/prepare (Soma)’

• सोमम्: Soma (the pressed drink)
• सोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आदृत्या: having respected; with due regard
• आदृत्या: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया/भाव)
• Type: Gerund
• Root: आ-√दृ (आदर/मान) → ‘आदृत्य’ (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययीभाव)

• परिपन्थीव: like a waylayer/obstructor
• परिपन्थीव: कर्तृ-विशेषण (उपमा)
• Type: Noun + Indeclinable
• Root: परि-पन्थिन् (प्रातिपदिक) + इव (उपमा-अव्यय)

• शूरः: the hero
• शूरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शूर (प्रातिपदिक)

• अयज्वनः: of the non-sacrificer
• अयज्वनः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अ-यज्वन् (नञ्-समास; यज्वन् ‘sacrificer’)

• विभजन्: apportioning; distributing
• विभजन्: कर्तृ-विशेषण (सहक्रिया)
• Type: Participle
• Root: वि-√भज् (विभागे) → ‘विभजत्’ (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• एति: goes
• एति: (वाक्यस्य) क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इ (गत्यर्थ)

• वेदः: knows
• वेदः: (वाक्यस्य) क्रिया (सम्बन्धवाक्ये)
• Type: Verb (Vedic finite use) / Noun-form
• Root: √विद् (ज्ञान) → ‘वेद’ (नामरूप/कृदन्त-निष्पन्नः; here as finite verb-form in Vedic usage)