
Sukta 1.102
Kutsa Āṅgirasa (standard attribution for this Indra hymn cluster)
Indra
Triṣṭubh
ഈ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രം ഇന്ദ്രനെ അപരിമിതനും അനേകം സഹായങ്ങളാൽ ശക്തനായവനുമായി സ്തുതിക്കുന്നു—അവൻ തടസ്സങ്ങൾ തകർക്കുന്നു, “പ്രകാശമുള്ള കൂട്ടങ്ങളെ” (പശുക്കൾ/സമ്പത്ത്) ജയിക്കുന്നു, പ്രവർത്തിയുടെ ഓരോ ഉയർച്ച-താഴ്ചയിലൂടെയും യജമാനനെ കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു. കവി പ്രചോദിതമായ ധീ (അന്തര്ദൃഷ്ടി/ചിന്ത)യെ സ്തുതിയായി അർപ്പിച്ച്, ഇന്ദ്രന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ ശക്തിയെ അവൻ ആവർത്തിച്ച് ചെയ്ത കര്മ്മങ്ങളിൽ സ്മരിക്കുന്നു; അവസാനം വിജയംയും പൂർണ്ണതയും (വാജ) ലഭിക്കാനായി സംരക്ഷണപ്രാർത്ഥനയോടെ സമാപിക്കുന്നു—മിത്ര–വരുൺ, അദിതി, സിന്ധു, ഭൂമി, ദ്യൗസ് (ആകാശം) എന്നിവയുടെ പിന്തുണയാൽ അത് കൂടുതൽ വിപുലമാകുന്നു.
Mantra 1
इमां ते धियं प्र भरे महो महीमस्य स्तोत्रे धिषणा यत्त आनजे । तमुत्सवे च प्रसवे च सासहिमिन्द्रं देवासः शवसामदन्ननु ॥
മഹാനായവനായി മഹാനായ ഇന്ദ്രനേ, ഞാൻ നിനക്കായി ഈ പ്രകാശധീ അർപ്പിക്കുന്നു—സ്തോത്രകർമ്മത്തിൽ ധിഷണാ (പ്രേരിത ബുദ്ധി) യോജിക്കുമ്പോൾ. ആ ജയശാലിയായ ഇന്ദ്രനെ, ഉത്സവത്തിലും പ്രസവത്തിലും (ഉയർച്ചയിലും മുന്നോട്ടുതള്ളുന്ന പ്രേരണയിലും), ദേവന്മാർ അവന്റെ ശക്തിയനുസരിച്ച് പിന്തുടർന്ന് ആനന്ദിക്കുന്നു.
Mantra 2
अस्य श्रवो नद्यः सप्त बिभ्रति द्यावाक्षामा पृथिवी दर्शतं वपुः । अस्मे सूर्याचन्द्रमसाभिचक्षे श्रद्धे कमिन्द्र चरतो वितर्तुरम् ॥
ഏഴ് നദികൾ അവന്റെ കീർത്തി വഹിക്കുന്നു; ദ്യാവാ-ക്ഷമാ (ആകാശവും പൃഥിവിയും)യും വിശാലമായ പൃഥിവിയും അവന്റെ ദർശനീയ രൂപം ധരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾക്കായി സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നോക്കുന്നു; ഹേ ശ്രദ്ധേ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ആരെയാണവർ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്—സഞ്ചരിച്ച് പാത വിശാലമാക്കുന്ന ആ ഇരുവരും?
Mantra 3
तं स्मा रथं मघवन्प्राव सातये जैत्रं यं ते अनुमदाम संगमे । आजा न इन्द्र मनसा पुरुष्टुत त्वायद्भ्यो मघवञ्छर्म यच्छ नः ॥
ഹേ മഘവൻ (ഉദാരദാതാവേ), ആ ജയരഥത്തെ ഞങ്ങളുടെ വിജയം നേടുവാൻ മുന്നോട്ട് നയിക്കണമേ; സംഘാമത്തിന്റെ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ നിന്റെ സമീപത്ത് ഞങ്ങൾ ആ ജൈത്രരഥത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു. ഹേ ഇന്ദ്ര, മനസ്സിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഞങ്ങളിലേക്കു വരിക; ഹേ ബഹുസ്തുത, നിന്നിലേക്കു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഞങ്ങൾക്ക് ശർമ (ആശ്രയം/രക്ഷ) നൽകുക.
Mantra 4
वयं जयेम त्वया युजा वृतमस्माकमंशमुदवा भरेभरे । अस्मभ्यमिन्द्र वरिवः सुगं कृधि प्र शत्रूणां मघवन्वृष्ण्या रुज ॥
ഞങ്ങൾ നിനക്കൊപ്പം യുജ (സഹയോദ്ധാവ്) ആയി വൃത്ര (മൂടിപ്പൂട്ടുന്ന തടസ്സം)യെ ജയിക്കട്ടെ; ഓരോ ഭാരവഹനത്തിലും ഞങ്ങളുടെ ന്യായമായ അംശം ഉയർത്തുക. ഹേ ഇന്ദ്ര, ഞങ്ങൾക്ക് വിശാലവും സുഖകരവും ആയ പാത ഒരുക്കുക; ഹേ മഘവൻ, നിന്റെ വൃഷണ്യാ (വീര്യപ്രഭുത്വശക്തി) കൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ തകർക്കുക.
Mantra 5
नाना हि त्वा हवमाना जना इमे धनानां धर्तरवसा विपन्यवः । अस्माकं स्मा रथमा तिष्ठ सातये जैत्रं हीन्द्र निभृतं मनस्तव ॥
ഹേ ധനധാരക ഇന്ദ്ര, അനേകം ജനങ്ങൾ നിന്നെ വിളിക്കുന്നു—സ്തുതിഭരിത വാക്കുകളാലും നിന്റെ സഹായത്തിന്റെ ആശയാലും. എങ്കിലും, വിജയം നേടുവാൻ ഞങ്ങളുടെ രഥത്തിൽ കയറുക; ആ ജൈത്ര രഥത്തിൽ—കാരണം, ഹേ ഇന്ദ്ര, നിന്റെ മനസ് (സങ്കൽപം) അചഞ്ചലമായി സ്ഥിരമാണ്.
Mantra 6
गोजिता बाहू अमितक्रतुः सिमः कर्मन्कर्मञ्छतमूतिः खजंकरः । अकल्प इन्द्रः प्रतिमानमोजसाथा जना वि ह्वयन्ते सिषासवः ॥
അവന്റെ ഭുജങ്ങൾ ഗോജിത—പ്രകാശമുള്ള ഗോവൃന്ദങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവ—ആകുന്നു; അവന്റെ ക്രതു (ഇച്ഛാശക്തി) അമിതമാണ്. കര്മം കര്മമായി അവന് ശതമൂതി—നൂറു സഹായങ്ങളുള്ള, ബഹുരൂപ സഹായകന്—യും ഖജങ്കര—കഠിന കുരുക്കുകള് പൊട്ടിക്കുന്നവന്—യും ആകുന്നു. ഇന്ദ്രന് അകല്പ—അനുപമന്—; ഓജസ്സാല് പ്രതിമാനം, മാനദണ്ഡംപോലെ. അതുകൊണ്ട് ജയമാഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യര് പലവിധത്തില് അവനെ വിളിച്ചപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 7
उत्ते शतान्मघवन्नुच्च भूयस उत्सहस्राद्रिरिचे कृष्टिषु श्रवः । अमात्रं त्वा धिषणा तित्विषे मह्यधा वृत्राणि जिघ्नसे पुरंदर ॥
ഹേ മഘവൻ, നിന്റെ ശ്രവസ് നൂറുകളേക്കാളും ഉയരം, അതിലും കൂടുതലേക്കാളും ഉയരം; ആയിരങ്ങളെ മറികടന്ന് ജനങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞൊഴുകുന്നു. അമാത്ര—അപരിമിത—നിന്നെ ധിഷണാ (പ്രേരിത ബുദ്ധി) മഹത്വത്തിലേക്ക് ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ, ഹേ പുരന്ദര, നീ വൃത്രങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നു.
Mantra 8
त्रिविष्टिधातु प्रतिमानमोजसस्तिस्रो भूमीर्नृपते त्रीणि रोचना । अतीदं विश्वं भुवनं ववक्षिथाशत्रुरिन्द्र जनुषा सनादसि ॥
ഹേ നൃപതേ, ത്രിവിഷ്ടിധാതു—മൂന്നു ആസനങ്ങളിലിരിക്കുന്ന ധാരകൻ—, ഓജസ്സാൽ പ്രതിമാനം; നീ മൂന്നു ഭൂമികളെയും മൂന്നു രോചനകളെയും (പ്രകാശലോകങ്ങളെ) ധരിക്കുന്നു. നീ ഈ സർവ്വ ഭുവനത്തെ അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു; ഹേ ഇന്ദ്ര, ജന്മത്താലും സനാതനത്താലും നീ ശത്രുവില്ലാത്തവൻ.
Mantra 9
त्वां देवेषु प्रथमं हवामहे त्वं बभूथ पृतनासु सासहिः । सेमं नः कारुमुपमन्युमुद्भिदमिन्द्रः कृणोतु प्रसवे रथं पुरः ॥
ദേവന്മാരിൽ ആദ്യം ഞങ്ങൾ നിന്നെയേ വിളിക്കുന്നു; യുദ്ധങ്ങളിൽ നീ ജയിച്ചവൻ, സമരജേതാവായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ഞങ്ങളുടെ ഈ കാരു (ഗായകൻ)നെ ക്രോധം ഭേദിക്കുന്നവനായി, തടസ്സം ചീറുന്നവനായി ആക്കട്ടെ; പ്രേരണയുടെ പ്രസവത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ രഥത്തെ മുന്നിൽ സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Mantra 10
त्वं जिगेथ न धना रुरोधिथार्भेष्वाजा मघवन्महत्सु च । त्वामुग्रमवसे सं शिशीमस्यथा न इन्द्र हवनेषु चोदय ॥
നീ ജയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങളുടെ ധനസമൃദ്ധിയെ നീ തടയുന്നില്ല—ചെറിയ പോരാട്ടങ്ങളിലും മഹാപോരാട്ടങ്ങളിലും, ഹേ മഘവൻ. കാവലിനായി ഞങ്ങൾ നിന്നെ—ഉഗ്രശക്തിയെ—മൂർച്ഛിപ്പിച്ച് സജ്ജമാക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ ഇന്ദ്ര, ഞങ്ങളുടെ ഹവനങ്ങളിൽ ഞങ്ങളെ മുന്നോട്ട് പ്രേരിപ്പിക്കണമേ.
Mantra 11
विश्वाहेन्द्रो अधिवक्ता नो अस्त्वपरिह्वृताः सनुयाम वाजम् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
എല്ലാകാലവും ഇന്ദ്രൻ ഞങ്ങൾക്ക് അധിവക്താവും രക്ഷകനുമായിരിക്കട്ടെ; വഞ്ചിതരാകാതെ ഞങ്ങൾ ബലത്തിന്റെ സമൃദ്ധി (വാജ) നേടട്ടെ. മിത്രനും വരുണനും ഞങ്ങളെ വർധിപ്പിക്കട്ടെ; അദിതി, പ്രവാഹത്തിന്റെ സിന്ധു, പൃഥിവി, ദ്യൗ (ആകാശം) എന്നിവയും ഞങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കട്ടെ.
It asks Indra for victorious strength (vāja), protection from being misled or harmed, and the power to break obstacles and secure abundance (symbolized by cows/wealth/light).
These are Vedic images for removing hard constraints and releasing prosperity and light. Indra ‘wins cows’ by opening what is blocked—whether wealth, rain, or clarity—and ‘breaks knots’ by defeating forces that bind progress.
The hymn closes by widening the blessing: after invoking Indra’s decisive protection, it asks the sustaining powers of order, vastness, flow, and the cosmic parents (Earth and Heaven) to nurture and enlarge the worshipper’s success.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.