Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Sarga 93: Rāvaṇa’s Grief and Fury after Indrajit’s Fall; Move to Slay Vaidehī and Ministerial Restraint

शूरंशूरेणसम्गम्यसम्युगेष्वपराजितः ।लक्ष्मणेनहतश्शूरःपुत्रस्तेमहेन्द्रजित् ।।।।गतस्सपरमान्लोकान्शरैस्सन्ताप्यलक्ष्मणम् ।

śūraṁ śūreṇa saṅgamya saṁyugeṣv aparājitaḥ |

lakṣmaṇena hataḥ śūraḥ putras te mahendrajit |

gataḥ sa paramāṁl lokān śaraiḥ santāpya lakṣmaṇam ||

യുദ്ധത്തിൽ വീരൻ വീരനോടു ഏറ്റുമുട്ടി, സമരങ്ങളിൽ അപരാജിതനായ നിന്റെ വീരപുത്രൻ മഹേന്ദ്രജിത് ലക്ഷ്മണന്റെ കൈകളാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു. ശരങ്ങളാൽ ലക്ഷ്മണനെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ച ശേഷം, അവൻ പരമലോകങ്ങളിലേക്കു പ്രയാണം ചെയ്തു.

शूरम्a hero
शूरम्:
Karma (कर्म/Object of संगम्य)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शूरेणwith a hero
शूरेण:
Saha (सह/association)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
संगम्यhaving engaged/met (in combat)
संगम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + गम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund); अर्थः: समागम्य/युद्धं कृत्वा
सम्युगेषुin battles
सम्युगेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootसम्युग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
अपराजितःundefeated
अपराजितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + पराजित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formनञ्-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पुत्रः इति विशेषण)
लक्ष्मणेनby Lakshmana
लक्ष्मणेन:
Karana (करण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
हतःkilled
हतः:
Kriya (क्रिया; predicative)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पुत्रः इति विशेषण/विधेय)
शूरःthe hero
शूरः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पुत्रः इति विशेषणार्थे)
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी, एकवचन
महेन्द्रजित्Mahendrajit (Indrajit)
महेन्द्रजित्:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootमहा + इन्द्र + जित् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (महेन्द्रं जितवान्); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पुत्रः इति विशेषण/नाम)
गतःgone
गतः:
Kriya (क्रिया; predicative)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परमान्highest
परमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (लोकान् इति विशेषण)
लोकान्worlds/realms
लोकान्:
Karma (कर्म/Object of गतः; destination as accusative)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
सन्ताप्यhaving tormented
सन्ताप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + तप् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund); अर्थः: पीडयित्वा
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म/Object of सन्ताप्य)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

'Let that supreme bow and the great arrows bestowed to me, by Brahma the creator who was pleased, when I fought in battle between Devas and Asuras, be brought to destroy Rama and Lakshmana today accompanied by hundreds of trumpets.'

R
Rāvaṇa
L
Lakṣmaṇa
M
Mahendrajit/Indrajit

FAQs

Satya (truth) in reporting—even when painful—is necessary for right action; the war narrative underscores that reality must be faced, not denied through pride.

A report is delivered to Rāvaṇa that Indrajit (Mahendrajit) has been killed by Lakṣmaṇa after a fierce exchange.

Valor is acknowledged on both sides (hero meeting hero), while the messenger’s role implicitly emphasizes truthful communication under pressure.