Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

त्र्यशीतितमः सर्गः (Sarga 83)

Hanumān Reports Sītā’s ‘Slaying’; Rāma Collapses; Lakṣmaṇa’s Counter-Discourse on Dharma and Artha

यथैवस्थावरंव्यक्तंजङ्गमं न तथाविधम् ।नायमर्थस्तथायुक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ।।6.83.16।।

yathaiva sthāvaraṃ vyaktaṃ jaṅgamaṃ na tathā-vidham |

nāyam arthaḥ tathā yuktaḥ tvad-vidho na vipadyate ||6.83.16||

സ്ഥാവരലോകം വ്യക്തമായി കാണുന്നതുപോലെ, ജംഗമലോകം ഏതെങ്കിലും നിശ്ചിത നിയമം അനുസരിക്കുന്നതായി കാണുന്നില്ല; അതിനാൽ ഈ തർക്കം യുക്തമല്ല—നിനക്കുപോലെയുള്ള മഹാത്മാവ് നാശത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല.

यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्ययम् (as)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम् (emphasis: indeed/just)
स्थावरम्the immovable (being)
स्थावरम्:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootsthāvara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; यहाँ द्वितीया (compared object)
व्यक्तम्clearly (seen/manifest)
व्यक्तम्:
Upameya-viśeṣaṇa (उपमेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (clear/manifest)
जङ्गमम्the movable (being)
जङ्गमम्:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootjaṅgama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; उपमेय/विषय
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
तथाविधम्of that same kind
तथाविधम्:
Upameya-viśeṣaṇa (उपमेय-विशेषण)
TypeAdjective
Roottathā + vidha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (tathā-vidha = of such a kind); नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अर्थःmeaning; point
अर्थः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootartha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्ययम्
युक्तःproper; fitting
युक्तः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootyukta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies अर्थः)
त्वद्विधःone like you
त्वद्विधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad + vidha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (tvad-vidha = like you); पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
विपद्यतेperishes; meets calamity
विपद्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-pad (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; √पद् (to fall) उपसर्गः वि-; ‘comes to ruin’

"If there is unrighteousness, Ravana should be in hell. You who are endowed with righteousness should not have agony."

FAQs

It presses the dilemma: if moral order were reliable, a dharmic person would not suffer—thus it challenges the lived tension between dharma and apparent worldly outcomes.

A speaker attempts to interpret observed suffering and irregularity in outcomes as evidence against dharma’s governance.

The addressee’s presumed dharma-śīlatā (moral integrity), invoked as the reason suffering seems ‘illogical’ to the speaker.