Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

त्र्यशीतितमः सर्गः (Sarga 83)

Hanumān Reports Sītā’s ‘Slaying’; Rāma Collapses; Lakṣmaṇa’s Counter-Discourse on Dharma and Artha

तंलक्ष्मणोऽथबाहुभ्यांपरिष्वज्यसुदुःखितः ।उवाचराममस्वस्थंवाक्यंहेत्वर्थसम्युतम् ।।6.83.13।।

taṃ lakṣmaṇo ’tha bāhubhyāṃ pariṣvajya suduḥkhitaḥ | uvāca rāmam asvasthaṃ vākyaṃ hetv-artha-samyutam ||

അപ്പോൾ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ അസ്വസ്ഥനായ ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, കാരണവും അർത്ഥവും നിറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/कर्म), एकवचनम्
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/कर्ता), एकवचनम्
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्ययम् (sequencing particle: then)
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/करण), द्विवचनम् (dual)
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootpari-ṣvaj (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund), √ष्वज् (to embrace) उपसर्गः परि-; ‘having embraced’
सुदुःखितःdeeply distressed
सुदुःखितः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + duḥkhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies लक्ष्मणः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; √वच् (to speak)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अस्वस्थम्unwell
अस्वस्थम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Roota-svastha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies रामम्)
वाक्यम्words; a statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उवाच इति क्रियायाः कर्म
हेत्वर्थसम्युतम्connected with reasons and meaning
हेत्वर्थसम्युतम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Roothetu + artha + saṃyuta (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्वः (hetu and artha) + क्त-प्रत्ययान्त ‘saṃyuta’; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies वाक्यम्)

Then, Lakshmana who was very worried held the arms of Rama who was unwell and spoke these meaningful words.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma

FAQs

Dharma includes wise counsel: loving support must be paired with rational guidance when a leader is shaken.

Lakṣmaṇa physically supports Rāma and prepares to speak a reasoned argument to restore his resolve.

Fraternal devotion combined with clarity—Lakṣmaṇa’s steadying presence.