Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

इन्द्रजित्-हनूमद्-युद्धं तथा निकुम्भिलायां होमः

Indrajit vs Hanuman; Indrajit’s Nikumbhila rite

त्युक्त्वावानरश्रेष्ठोवारयन्सर्ववानरान् ।।।।शनैश्शनैरसन्त्रस्तस्सबलस्सन्यवर्तत ।

ity uktvā vānaraśreṣṭho vārayann sarvavānarān | śanaiḥ śanair asantrastaḥ sabalaḥ sa nyavartata ||

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വാനരശ്രേഷ്ഠൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും തടഞ്ഞു; ഭയമില്ലാതെ തന്റെ സൈന്യത്തോടുകൂടെ അവൻ പതുക്കെ പതുക്കെ പിന്മാറി.

इतिthus
इति:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√वच् (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having said’
वानरश्रेष्ठःthe best of the vanaras
वानरश्रेष्ठः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां श्रेष्ठः)
वारयन्restraining
वारयन्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Root√वृ (धातु) (वारयति-णिच्) + शतृ
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘restraining/holding back’
सर्ववानरान्all the vanaras
सर्ववानरान्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व + वानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्; कर्मधारयः (सर्वे वानराः)
शनैःslowly
शनैः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
शनैःslowly (again)
शनैः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति (reduplication) द्वारा तीव्रता/क्रमः
असन्त्रस्तःunafraid
असन्त्रस्तः:
कर्तृविशेषण (Agent qualifier)
TypeAdjective
Rootअ + सन्त्रस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; नञ्-समासभावः (not frightened)
सबलःwith (his) army
सबलः:
कर्तृविशेषण (Agent qualifier)
TypeAdjective
Rootस + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (बलं यस्य सः = with his forces)
सन्न्यवर्ततturned back/retreated
सन्न्यवर्तत:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-नि-√वृत् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Indrajith reaching Nikumbhilam, the sacrificial ground, poured oblation of blood into the sacrificial fire for Devatas and the fire blazed.

V
Vanaras

FAQs

Dharma includes restraint and strategic discipline: courage is not recklessness; a leader must control troops and withdraw orderly when needed.

After issuing instructions, the Vanara leader prevents a chaotic rush and manages an organized retreat.

Composure under pressure—fearlessness combined with command and tactical prudence.