Previous Verse
Next Verse

Shloka 66

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

बभूवथपरित्रस्तोराक्षसोविमुखोऽभवत् ।सिंहनादं च तेचक्रुःप्रहृष्टावनगोचराः ।।।।मारुतिंपूजयाञ्चक्रुर्दृष्टवाशूलंतथागतम् ।

babhūvātha paritrasto rākṣaso vimukho 'bhavat | siṃhanādaṃ ca te cakruḥ prahṛṣṭā vanagocarāḥ || mārutiṃ pūjayāṃ cakrur dṛṣṭvā śūlaṃ tathāgatam ||

അപ്പോൾ രാക്ഷസൻ ഭീതനായി വിറച്ചു പിൻമാറി. ഹർഷിതരായ വനചര വാനരങ്ങൾ സിംഹനാദം മുഴക്കി; ശൂലം ഇങ്ങനെ തകർന്നത് കണ്ടു മാരുതിയെ (ഹനുമാനെ) പൂജിച്ചു ആദരിച്ചു.

babhūvabecame; was
babhūva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातुः √भू; अर्थः ‘अभवत्/बभूव’ (perfect)
athathen; and then
atha:
Sambandha/Anvaya (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपपद/सम्बन्धबोधकः (discourse particle)
paritrastaḥterrified; dismayed
paritrastaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of rākṣasaḥ
TypeAdjective
Rootpari-√tras (धातु) → परित्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
rākṣasaḥthe rākṣasa (demon)
rākṣasaḥ:
Kartā (कर्ता) of babhūva/abhavat
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
vimukhaḥturned away; averted; facing away
vimukhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of rākṣasaḥ
TypeAdjective
Rootvi-mukha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
abhavatbecame
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातुः √भू
siṅhanādamlion-roar; roaring like a lion
siṅhanādam:
Karma (कर्म) of cakruḥ
TypeNoun
Rootsiṃha + nāda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (सिंहस्य नादः); पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयबोधकः (conjunction)
tethey
te:
Kartā (कर्ता) of cakruḥ / pūjayāṃ cakruḥ
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (प्रयोगः ‘ते’ = they)
cakruḥdid; made
cakruḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; धातुः √कृ
prahṛṣṭāḥrejoiced; delighted
prahṛṣṭāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of vanagocarāḥ / te
TypeAdjective
Rootpra-√hṛṣ (धातु) → प्रहृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
vanagocarāḥforest-roamers; those moving in the forest
vanagocarāḥ:
Kartā (कर्ता) of cakruḥ
TypeNoun
Rootvana + gocara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (वने गोचराः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
mārutimMāruti (Hanumān)
mārutim:
Karma (कर्म) of pūjayāṃ cakruḥ
TypeNoun
Rootmāruti (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
pūjayāmworship; honor (as an act)
pūjayām:
Karma (कर्म) of cakruḥ (in pūjayāṃ cakruḥ)
TypeNoun
Rootpūjā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पूजां’ (sandhi/orthographic variant: pūjayām)
cakruḥdid; performed
cakruḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; धातुः √कृ (पुनरुक्त-क्रिया)
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund); धातुः √दृश; अव्ययवत् प्रयोगः
śūlama pike; spear; trident-like weapon
śūlam:
Karma (कर्म) of dṛṣṭvā
TypeNoun
Rootśūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
tathāgatamgone/come in that manner; thus arrived
tathāgatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of śūlam
TypeAdjective
Roottathā + gata (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः (तथा + गतम् = ‘तथैव गतम्’); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (śūlam)

Rakshasa was dismayed and mellowed. The forest rangers rejoiced and roared like lions going round. Seeing the broken pike Vanaras applauded Hanuman.

K
Kumbhakarṇa
V
Vānaras (vanagocarāḥ)
H
Hanumān (Māruti)
Ś
Śūla (pike)

FAQs

Dharma includes gratitude and rightful recognition: honoring protectors and servants of the common good strengthens moral order.

After the weapon is broken, the enemy’s confidence falters; the Vānara forces roar and publicly acclaim Hanumān.

Kīrti earned through service—Hanumān’s protective valor leads to communal praise, reinforcing ideals of loyal duty.