
कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम् — The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna
युद्धकाण्ड
ഈ സര്ഗത്തിൽ ലങ്കയ്ക്കുള്ളിൽ കുംഭകർണനെ ഉണർത്തി യുദ്ധത്തിന് നിയോഗിക്കുന്ന സംഭവം രാഷ്ട്രീയ-മാനസിക ഘട്ടമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. നിദ്രാലസനും മദ്യമത്തനും ആയിട്ടും അദ്ദേഹം ‘രാക്ഷസവ്യാഘ്രൻ’പോലെ ഭയങ്കര ബലവാനായി ചിത്രിതനാകുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് പരിചാരകർ അനുഗമിക്കെ, പുഷ്പവൃഷ്ടിയാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, അദ്ദേഹം ഭംഗിയാർന്ന രാജപഥത്തിലൂടെ നീങ്ങി. സ്വർണ്ണജാലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തവുമായ രാക്ഷസരാജന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഭൂമി കുലുങ്ങുമെന്നപോലെ മഹാപാദങ്ങളോടെ മുന്നേറുന്നു. പുഷ്പകാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന രാവണൻ ഉള്ളിൽ കലങ്ങിയിരുന്നാലും, സഹോദരനെ കണ്ടപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് ആലിംഗനം ചെയ്ത് ആദരാസനത്തിൽ ഇരുത്തുന്നു. തുടർന്ന് കുംഭകർണൻ ക്രോധത്തോടെ രക്തനേത്രനായി—“എന്നെ എന്തിന് ഉണർത്തി? നീ ആരെയാണ് ഭയപ്പെടുന്നത്?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. രാവണൻ രാമഭയം സമ്മതിക്കുന്നു—രാമനും സുഗ്രീവനും സൈന്യവുമായി സമുദ്രം കടന്ന് എത്തിയിരിക്കുന്നു; ലങ്കയുടെ ഉപവനങ്ങൾ നശിച്ചു, അനേകം രാക്ഷസർ വീണു; വാനരർ പക്ഷേ യുദ്ധത്തിലും അക്ഷയരെന്നപോലെ തോന്നുന്നു എന്ന് വിലപിക്കുന്നു. കുട്ടികളും വൃദ്ധരും മാത്രം കൂടുതലായി ശേഷിച്ച ക്ഷീണിത നഗരത്തെ രക്ഷിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ച്, ദേവാസുരന്മാരെ ജയിച്ച കുംഭകർണന്റെ പൂർവ്വവിജയങ്ങളെ പ്രശംസിച്ച്, കാറ്റ് മഴമേഘങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ ശത്രുസൈന്യത്തെ ചിതറിക്കണമെന്നു അദ്ദേഹത്തെ നിയോഗിക്കുന്നു.
Verse 1
स तुराक्षसशार्दूलोनिद्रामदसमाकुलः ।राजमार्गंश्रियाजुष्टंययौविपुलविक्रमः ।।6.62.1।।
ആ മഹാവിക്രമിയായ രാക്ഷസശാർദൂലൻ നിദ്രയും മദവും മൂലം മയങ്ങി, ശ്രീസമ്പന്നമായ രാജമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ മുന്നേറി.
Verse 2
राक्षसानांसहस्रैश्चवृतःपरमदुर्जयः ।गृहेभ्यःपुष्पवर्षेणकीर्यमाणस्तदाययौ ।।6.62.2।।
അപ്പോൾ പരമദുർജ്ജയനായ കുംഭകർണ്ണൻ ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിരിക്കെ, വീടുകളിൽ നിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി വീഴുമ്പോൾ മുന്നേറി വന്നു.
Verse 3
स हेमजालविततंभानुभास्वरदर्शनम् ।ददर्शविपुलंरम्यंराक्षसेन्द्रनिवेशनम् ।।6.62.3।।
അവൻ സ്വർണ്ണജാലികകളാൽ വിരിഞ്ഞതും പ്രഭാതസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി ദർശനമനോഹരവുമായ, വിശാലവും രമണീയവുമായ രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ നിവാസം കണ്ടു.
Verse 4
स तत्तदासूर्यइवाभ्रजालंप्रविश्यरक्षोधिपतेर्निवेशम् ।ददर्शदूरेऽग्रजमासनस्थंस्वयम्भुवंशक्रवासनस्थम् ।।6.62.4।।
പിന്നീട് സൂര്യൻ മേഘസമൂഹം ഭേദിച്ച് കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ രക്ഷോധിപതിയുടെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ദൂരത്തിൽ നിന്ന് സിംഹാസനസ്ഥനായ തന്റെ അഗ്രജനെ കണ്ടു—ശക്രൻ സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവിനെ സിംഹാസനത്തിൽ ദർശിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 5
भ्रातुस्सभवनंगच्छन्रक्षोगणसमन्विम् ।कुम्भकर्णःपदन्यासैरकम्पयतमेदिनीम् ।।6.62.5।।
സഹോദരന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് രാക്ഷസഗണങ്ങളോടൊപ്പം പോകുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ പാദന്യാസങ്ങളുടെ ഭാരത്തോടെ ഭൂമിയെ തന്നെ കുലുക്കി.
Verse 6
सोऽभिगम्यगृहंभ्रातुःकक्ष्यामभिविगाह्य च ।ददर्शोद्विगन्नमासीनंविमानेपुष्पकेगुरुम् ।।6.62.6।।
അവൻ സഹോദരന്റെ ഭവനത്തിലെത്തി അന്തർകക്ഷയിൽ പ്രവേശിച്ചു; പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്ന തന്റെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനെ മനസ്സിൽ വ്യാകുലതയും ആശങ്കയും നിറഞ്ഞവനായി അവൻ കണ്ടു.
Verse 7
अथदृष्टवादशग्रीवःकुम्भकर्णमुपस्थितम् ।तूर्णमुत्थायसंहृष्टःसन्निकर्षमुपानयत् ।।6.62.7।।
അപ്പോൾ മുന്നിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന കുംഭകർണനെ കണ്ട ദശഗ്രീവൻ (രാവണൻ) ആനന്ദത്തോടെ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് അവനെ അടുത്തേക്ക് ചേർത്തെടുത്തു.
Verse 8
अथासीनस्यपर्यङ्केकुम्भकर्णोमहाबलः ।भ्रातुर्ववन्देचरणौकिंकृत्यमितिचाब्रवीत् ।।6.62.8।।
പിന്നീട് മഹാബലനായ കുംഭകർണൻ സമീപത്തു ചെന്നു സഹോദരന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്ത്, “എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?” എന്നു ചോദിച്ചു.
Verse 9
उत्पत्यचैनंमुदितोरावणःपरिषस्वजे ।स भ्रात्रासम्परिष्वक्तोयथावच्छाभिनन्दितः ।।6.62.9।।कुम्भकर्णश्शुभंदिव्यंप्रतिपेदेवरासनम् ।
ആനന്ദത്തോടെ രാവണൻ എഴുന്നേറ്റ് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു. സഹോദരൻ ആലിംഗനം ചെയ്ത് യഥാവിധി അഭിനന്ദിച്ച കുംഭകർണൻ പിന്നെ ശുഭവും ദിവ്യവും ഉന്നതവുമായ ആസനം ഏറ്റെടുത്തു.
Verse 10
स तदासनमाश्रित्यकुम्भकर्णोमहाबलः ।।6.62.10।।संरक्तनयनःक्रोधाद्रावणंवाक्यमब्रवीत् ।
അവൻ ആ സിംഹാസനം ആശ്രയിച്ച് ഇരുന്ന മഹാബലനായ കുംഭകർണ്ണൻ, ക്രോധം മൂലം ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, രാവണനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 11
किमर्थमहमादृत्यत्वयाराजन्विबोधितः ।।6.62.11।।शंसकस्माद्भयंतेऽत्रकोऽद्यप्रेतोभविष्यति ।
“ഹേ രാജാവേ, നീ എന്നെ ഇങ്ങനെ അത്യാവശ്യത്തോടെ എന്തിനാണ് ഉണർത്തിയത്? പറയുക—ഇവിടെ നിനക്കു എന്ത് ഭയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇന്നെവൻ ആണ് പ്രാണം വിടാൻ പോകുന്നത്?”
Verse 12
भ्रातरंरावणःक्रुद्धंकुम्भकर्णमवस्थितम् ।।6.62.12।।ईषत्तुपरिवृत्ताभ्यांनेत्राभ्यांवाक्यमब्रवीत् ।
ക്രോധത്തോടെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണനെ നോക്കി, രാവണൻ അല്പം ചലിക്കുന്ന കണ്ണുകളോടെ വ്യാകുലനായി വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 13
अद्यतेसुमहान्कालश्शयानस्यमहाबल ।।6.62.13।।सुखितस्त्वं न जानीषेममरामकृतंभयम् ।
മഹാബലവാനേ! നീ ദീർഘകാലം സുഖമായി ശയിച്ചിരിക്കുന്നു; രാമൻ എനിക്കു വരുത്തിയ ഭയം നീ അറിയുന്നില്ല.
Verse 14
एषदाशरथीरामःसुग्रीवसहितोबली ।।6.62.14।।समुद्रंसबलस्तीर्त्वामूलंनःपरिकृन्तति ।
ദാശരഥിയായ ഈ രാമൻ സുഗ്രീവനോടുകൂടെ മഹാബലവാനായി, സൈന്യസഹിതം സമുദ്രം കടന്ന് നമ്മുടെ ശക്തിയുടെ മൂലത്തെയേ മുറിച്ചെറിയുന്നു.
Verse 15
हन्तपश्यस्वलङ्कायावनान्युपवनानि च ।।6.62.15।।सेतुनासुखमागम्यवानरैकार्णवीकृतम् ।
അയ്യോ! ലങ്കയുടെ വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും നോക്കുക; സേതുവിലൂടെ എളുപ്പം വന്ന് വാനരന്മാർ അവയെ പാഴാക്കി നശിപ്പിച്ചു.
Verse 16
येराक्षसामुख्यतमाहतास्तेवानरैर्युधि ।।6.62.16।।वानराणांक्षयंयुद्धे न पश्यामिकदाचन ।नचापिवानरायुद्धेजितपूर्वाःकदाचन ।।6.62.17।।
യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാർ നമ്മുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചു; എങ്കിലും യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാർ നശിക്കുന്നതു ഞാൻ ഒരിക്കലും കാണുന്നില്ല, വാനരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും തോറ്റിട്ടുമില്ല.
Verse 17
येराक्षसामुख्यतमाहतास्तेवानरैर्युधि ।।6.62.16।।वानराणांक्षयंयुद्धे न पश्यामिकदाचन ।नचापिवानरायुद्धेजितपूर्वाःकदाचन ।।6.62.17।।
യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാർ നമ്മുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചു; എങ്കിലും യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാർ നശിക്കുന്നതു ഞാൻ ഒരിക്കലും കാണുന്നില്ല, വാനരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും തോറ്റിട്ടുമില്ല.
Verse 18
तदेतद्भयमुत्पन्नंत्रायस्वेमांमहबल ।नाशयत्वमिमानद्यतदर्थंबोधितोभवान् ।।6.62.18।।
ഇങ്ങനെ ഭയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; മഹാബലവാനേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ഇന്നുതന്നെ അവരെ നശിപ്പിക്കൂ—അതിന്നായിട്ടാണ് നിന്നെ ഉണർത്തിയത്.
Verse 19
सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्यवपद्यमाम् ।त्रायस्वेमांपुरींलङ्कांबालवृद्धावशेषिताम् ।।6.62.19।।
എന്റെ സകല നിധിയും വിഭവങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ക്ഷയിച്ചു; അതുകൊണ്ട് നീ എന്നെ ആശ്രയിച്ച് പ്രത്യാക്രമണം ചെയ്ക. കുട്ടികളും വൃദ്ധരുമാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ലങ്കാപുരിയെ രക്ഷിക്കേണമേ.
Verse 20
भ्रातुरर्थेमहाबाहो कुरुकर्मसुदुष्करम् ।मयैवंनोक्तपूर्वोहिकश्चिद्भ्रातः परन्तप ।।6.62.20।।
ഹേ മഹാബാഹു സഹോദരാ! സഹോദരന്റെ ഹിതത്തിനായി ഈ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്മ്മം നിർവഹിക്കൂ. ഹേ പരന്തപ സഹോദരാ! ഇതുപോലെ ഒന്നും ഞാൻ മുമ്പെ ഒരിക്കലും നിന്നോട് അപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ല.
Verse 21
त्वय्यस्तिममस्नेहःपरासम्भावना च मे ।दैवासुरेषुयुद्धेषुबहुशोराक्षसर्षभ ।।6.62.21।।त्वयादेवाःप्रतिव्यूह्यनिर्जिताश्चासुरायुधि ।
എനിക്ക് നിന്നോടു സ്നേഹവും നിന്നെക്കുറിച്ചു പരമ ബഹുമാനവും ഉണ്ട്, ഹേ രാക്ഷസർഷഭ! ദേവാസുര യുദ്ധങ്ങളിൽ പലവട്ടം നീ വ്യൂഹം തകർത്തു ജയിച്ചിരിക്കുന്നു—ദേവന്മാരെയും, അസുരന്മാരുടെ സ്വന്തം യുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാരെയും.
Verse 22
तदेतत्सर्वमातिष्ठवीर्यंभीमपराक्रम ।।6.62.22।।न हितेसर्वभूतेषुदृश्यतेसदृशोबली ।
അതുകൊണ്ട്, ഭീമപരാക്രമനായ വീരാ, നിന്റെ സർവ്വശക്തിയും ഉറപ്പോടെ സമാഹരിക്ക; സർവ്വഭൂതങ്ങളിലുമെങ്ങും നിനക്കു തുല്യനായ ബലവാൻ ആരെയും കാണുന്നില്ല.
Verse 23
कुरुष्वमेप्रियहितमेतदुत्तमंयथाप्रियंप्रियरणबान्धवप्रिय ।स्वतेजसाविधमसपत्नवाहिनींशरद्घनंपवनइवोद्यतोमहान् ।।6.62.23।।
പ്രിയനേ, യുദ്ധപ്രിയനും ബന്ധുക്കൾക്കു പ്രിയനും ആയവനേ, എനിക്കായി ഇതു പരമോന്നതമായ ഹിതകർമ്മം—എനിക്കു പ്രിയമായവിധം—നിർവഹിക്ക. നിന്റെ സ്വതേജസ്സാൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ ചിതറിക്കളക; ശരദ്കാലത്തിലെ ഘനമേഘങ്ങളെ മഹാവാതം ഉയർന്ന് ഓടിക്കുന്നതുപോലെ.
The pivotal action is Rāvaṇa’s decision to awaken and deploy Kumbhakarṇa as a last-resort defender, framing war as protection of a depleted city—yet rooted in earlier adharma, revealing a crisis where political survival conflicts with moral accountability.
The dialogue teaches that fear can expose the true condition of leadership: even a powerful ruler must confront consequences, seek support, and acknowledge reality; valor without ethical grounding becomes reactive, not restorative.
Laṅkā’s royal road and palace complex (including the Puṣpaka setting), the ocean-crossing, and the Setu (bridge) are emphasized as cultural-geographic markers that signal the transition from defensive isolation to full-scale siege.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.