Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

द्वन्द्वयुद्धप्रवृत्तिः

Dvandva-Yuddha: The Onset of Single Combats

तमापतन्तंगदयाविद्युन्मालीनिशाचरः ।वक्षस्यभिजघानाशुसुषेणंहरिपुङ्गवः ।।6.43.38।।

tam āpatantaṃ gadayā vidyunmālī niśācaraḥ | vakṣasy abhijaghāna āśu suṣeṇaṃ haripuṅgavam ||6.43.38||

സുഷേണൻ പാഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ, രാത്രിചരനായ വിദ്യുന്മാലി എന്ന നിശാചരൻ ഗദകൊണ്ട് വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഷേണന്റെ വക്ഷസ്സിൽ ക്ഷണത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു.

तम्him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
आपतन्तम्as he was rushing/falling upon
आपतन्तम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootआ+पत् (धातु) → पतन्त् (शतृ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; शतृ-प्रत्यय (present participle): 'falling/charging'
गदयाwith a mace
गदया:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
विद्युन्मालीVidyunmālī
विद्युन्माली:
कर्ता
TypeNoun
Rootविद्युन्मालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
निशाचरःthe rākṣasa
निशाचरः:
कर्ता-सम्बन्ध (apposition)
TypeNoun
Rootनिशाचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वक्षसिon the chest
वक्षसि:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootवक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अभिजघानstruck
अभिजघान:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootअभि+हन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
आशुquickly
आशु:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (quickly)
सुषेणम्Suṣeṇa
सुषेणम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसुषेण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
हरि-पुङ्गवःleader among monkeys
हरि-पुङ्गवः:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Then Vidyunmali, seeing the leader of monkeys getting the huge rock, hit him on the chest with the mace.

V
Vidyunmālī
S
Suṣeṇa
M
mace (gadā)

FAQs

The verse underscores the reality of harm in war: dharma is not sentimental; it recognizes danger and demands preparedness, discipline, and protection of one’s leaders.

Vidyunmālī meets Suṣeṇa’s charge by delivering a quick mace-blow to his chest.

For Suṣeṇa, resilience under attack; for Vidyunmālī, tactical responsiveness and speed.