Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

द्वन्द्वयुद्धप्रवृत्तिः

Dvandva-Yuddha: The Onset of Single Combats

तेहयैःकाञ्चनापीडैर्ध्वश्चाग्निशिखोपमैः ।रथैश्चादित्यसङ्काशैःकवचैश्चमनोरमैः ।।6.43.2।।निर्ययूराक्षसव्याघ्रानादयन्तोदिशोदश ।राक्षसाभीमकर्माणोरावणस्यजयैषिणः ।।6.43.3।।

te hayaiḥ kāñcanāpīḍair dhvajaiś cāgniśikhopamaiḥ |

rathaiś cādityasaṅkāśaiḥ kavacaiś ca manoramaiḥ || 6.43.2 ||

niryayū rākṣasavyāghrā nādayanto diśo daśa |

rākṣasā bhīmakarmāṇo rāvaṇasya jayaiṣiṇaḥ || 6.43.3 ||

സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കുതിരകളും, അഗ്നിശിഖകളെപ്പോലെയുള്ള പതാകകളും, സൂര്യസദൃശമായി ദീപ്തമായ രഥങ്ങളും, മനോഹരമായ കവചങ്ങളും ധരിച്ച—ഭീകരകർമ്മികളായ, രാവണന്റെ ജയമാഗ്രഹിച്ച വ്യാഘ്രസമാന രാക്ഷസർ പത്തു ദിക്കുകളെയും മുഴക്കിക്കൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടു.

tethose
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन)
hayaiḥwith horses
hayaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
kāñcanāpīḍaiḥwith golden trappings/ornaments
kāñcanāpīḍaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāñcana (प्रातिपदिक) + āpīḍa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); qualifying hayaiḥ
dhvajaiḥwith banners/standards
dhvajaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdhvaja (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चय/निपात)
agniśikhopamaiḥlike flames of fire
agniśikhopamaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootagni (प्रातिपदिक) + śikhā (प्रातिपदिक) + upama (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); qualifying dhvajaiḥ
rathaiḥwith chariots
rathaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चय/निपात)
ādityasaṅkāśaiḥsun-like, radiant as the sun
ādityasaṅkāśaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāditya (प्रातिपदिक) + saṅkāśa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); qualifying rathaiḥ
kavacaiḥwith armours
kavacaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkavaca (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चय/निपात)
manoramaiḥdelightful, beautiful
manoramaiḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmanorama (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter agreement by context; here Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); qualifying kavacaiḥ (neuter plural instr.)
niryayuḥwent out, sallied forth
niryayuḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootnir-√yā (या धातु)
FormLuṅ (लुङ्, Aorist), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
rākṣasavyāghrāḥtigers among the Rakshasas (best of Rakshasas)
rākṣasavyāghrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक) + vyāghra (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन)
nādayantaḥmaking resound, roaring
nādayantaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√nad (नद् धातु)
FormVartamāna-kṛdanta (वर्तमानकृदन्त) present active participle (शतृ/शतृन्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन); agreeing with rākṣasavyāghrāḥ
diśaḥthe directions
diśaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Plural (बहुवचन)
daśaten
daśa:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśan (प्रातिपदिक/संख्या)
FormNumeral (संख्या), Indeclinable-like in form here; used adjectivally with diśaḥ = Accusative plural sense
rākṣasāḥRakshasas
rākṣasāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन); apposition to rākṣasavyāghrāḥ
bhīmakarmāṇaḥof terrible deeds
bhīmakarmāṇaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīma (प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन); qualifying rākṣasāḥ
rāvaṇasyaof Ravana
rāvaṇasya:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
jayaiṣiṇaḥseeking victory
jayaiṣiṇaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjaya (प्रातिपदिक) + √iṣ (इष् धातु)
FormUpapada-tatpuruṣa (उपपद-तत्पुरुष) with desiderative sense; kṛdanta in -iṣin (इषिन्) = 'seeking'; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन); qualifying rākṣasāḥ

Wishing victory for Ravana, the tiger among ogres, the Rakshasas of terrific deeds sallied forth accompanied by horses with golden trappings and seizing posts, which were like flames of fire shining like the sun's rays on the chariots and delightful shields, roaring resounding in all the ten directions.

R
Rāvaṇa
R
Rākṣasas
C
Chariots (ratha)
B
Banners (dhvaja)
A
Armor (kavaca)

FAQs

It illustrates that zeal and splendor can serve either dharma or adharma; loyalty aimed at an unrighteous cause (Rāvaṇa’s campaign) becomes ethically compromised despite outward grandeur.

Rāvaṇa’s rākṣasa warriors sally forth in force, richly equipped, their advance thundering across the battlefield and echoing in every direction.

Collective resolve and martial readiness are shown, but framed as serving a problematic allegiance—prompting reflection on aligning courage with righteousness (dharma).