Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

रावण–रामयुद्धप्रारम्भः

The Intensification of the Rama–Ravana Duel

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।।पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

tato rākṣasaśārdūlo vidrāvya harivāhinīm | sa dadarśa tato rāmaṃ tiṣṭhantam aparājitam ||

lakṣmaṇena saha bhrātrā viṣṇunā vāsavaṃ yathā | alikhantam ivākāśam avaṣṭabhya mahaddhanuḥ ||

padmapatraviśālākṣaṃ dīrghabāhum arindamam |

അപ്പോൾ രാക്ഷസശാർദൂലൻ വാനരസൈന്യത്തെ പിന്മാറ്റി, അവിടെ അപരാജിതനായി നില്ക്കുന്ന ശ്രീരാമനെ കണ്ടു—ഭ്രാതാവായ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ, വിഷ്ണു വാസവനോടു (ഇന്ദ്രനോടു) കൂടെ നില്ക്കുന്നതുപോലെ. മഹാധനുസ്സിനെ ഉറപ്പിച്ച് ആകാശം തന്നെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നവൻ; പദ്മപത്രസമാന വിശാലനേത്രൻ, ദീർഘബാഹു, ശത്രുദമകൻ.

ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महातेजाःof great brilliance
महातेजाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ('great' + 'splendour')—रामः इति विशेषणम्
सौमित्रिसहितःaccompanied by Saumitri (Lakshmana)
सौमित्रिसहितः:
Sahakari (सहकारी/association)
TypeAdjective
Rootसौमित्रि + सहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः ('with Saumitri')—रामः इति विशेषणम्
बलीmighty
बली:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामः इति विशेषणम्
वानरान्the vanaras
वानरान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (and)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
भग्नान्broken/routed
भग्नान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभञ्ज् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; वानरान् इति विशेषणम्
आपतन्तम्coming/charging
आपतन्तम्:
Visheshana (विशेषण/participial)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; रावणम् इति विशेषणम्; उपसर्गः आ-
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (and)
रावणम्Ravana
रावणम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समीक्ष्यhaving seen
समीक्ष्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), 'having observed'; उपसर्गः सम्-
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हृष्टःdelighted
हृष्टः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राघवः इति विशेषणम्
मध्येin the midst
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
जग्राहseized/took up
जग्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कार्मुकम्bow
कार्मुकम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकार्मुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Thereafter, the tiger among Rakshasas having routed the Vanaras from there, saw the lotus petal-eyed Rama, endowed with long arms, an unconquered one, the tamer of enemies, standing with his brother Lakshmana like Lord Vishnu with Indra, holding a huge bow that was scraping the sky.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
R
Rāvaṇa (implied by battle context; not named in these pādas)
V
Vānara army (harivāhinī)
V
Viṣṇu
V
Vāsava (Indra)

FAQs

Righteous power is portrayed as disciplined and protective: Rāma stands unconquered not for domination but to restore moral order (dharma) and uphold truth against wrongdoing.

After the Rākṣasa champion drives back the Vānara forces, he sees Rāma and Lakṣmaṇa standing together, ready and unshaken, with Rāma’s bow poised for decisive combat.

Steadfast valor joined with fraternity: Rāma’s composure and Lakṣmaṇa’s loyal support embody courage anchored in duty.